واکاوی جایگاه تکرار جرم در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392

نوع مقاله: مقاله علمی - تخصصی

نویسندگان

1 دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قشم

2 کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان

چکیده

تکرار جرم وصف رفتارهای مجرمانه کسی است که به‌موجب حکم قطعی لازم‌الاجرا از یکی از محاکم کیفری، محکومیت کیفری یافته و بعداً مرتکب جرم دیگری شده است. یکی از جهات تمایز تعدد و تکرار جرم، وجود سابقه محکومیت کیفری است که شرط مهم تحقق تکرار جرم است. شروط تحقق تکرار جرم در قانون مجازات اسلامی سابق عبارت بود از نخست، قطعیت محکومیت کیفری قبلی بدین‌معنا که حکم محکومیت اعتبار امر مختومه را دارد و باید لازم‌الاجرا شده باشد و دوم، حکم محکومیت پیشین باید تعزیری یا بازدارنده باشد. بنابراین پیشینه محکومیت به مجازات‌های غیرتعزیری و غیربازدارنده (یعنی حدود و قصاص) نمی‌توانست مستندی برای اعمال قواعد تکرار جرم قرار گیرد و قواعد ناظر بر مجازات‌های غیرتعزیری باید در ابواب فقهی مربوط جست‌وجو می‌شد. همچنین از ظاهر ماده 48 ق.م.ا سابق چنین برمی‌آمد که حکم محکومیت کیفری باید لزوماً به‌اجرا درمی‌آمد، هرچند که در زمان حکومت قانون سابق به‌نظر می‌رسید که بین اجرا و اتمام حکم محکومیت کیفری تفاوت وجود دارد و بدون شک، اگر بنابه دلایلی مانند یکی از عذرهای معاف‌کننده، نباید محکومیت کیفری لزوماً به‌اجرا درمی‌آمد، سابقه محکومیت قطعی به‌تنهایی در تکرار جرم کفایت نمی‌کرد ولی اگر پس از اجرای حکم و در اثنای آن، بزهکار مرتکب جرم جدید می‌شد، مشمول قاعده تکرار قرار می‌گرفت مانند جرایم زندانیان در ضمن تحمل مجازات حبس. در مورد رکن دوم تکرار جرم یعنی محکومیت مجدد، شرط قانون سابق چیزی جز تعزیری بودن جرم بعدی نمی‌توانست شناخته شود. اما در قانون مجازات اسلامی جدید، مقررات راجع به تکرار جرم تغییرات مهمی داشته و موارد مربوط به بحث تکرار جرم، در مواد 136 تا 139 این قانون مورد اشاره قرار گرفته است. بنابراین با توجه به اهمیت موضوع، مقاله حاضر تلاش نموده تا رویکرد قانون مجازات اسلامی جدید را در مورد تکرار جرم مورد بررسی قرار دهد.

کلیدواژه‌ها