فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

بررسی مبانی ماده 674 قانون مجازات اسلامی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق؛ دانشگاه حکیم سبزواری؛ سبزوار؛ ایران (نویسنده مسئول)، رایانامه: M.narestani@hsu.ac.ir ‌
2 دانشیار گروه حقوق؛ دانشگاه حکیم سبزواری؛ سبزوار؛ ایران رایانامه: a.pouresmaeili@hsu.ac.ir
چکیده
ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی درباره دیه منافع حکمی را مقرر می­دارد که در فقه نه‌تنها خلاف مشهور است، بلکه هیچ فتوای معتبری همسو با آن ارائه نشده است. افزون بر این، ماده 674 با ماده 672 همان قانون متعارض است و بدن ترتیب معلوم نیست قانون‌گذار بر اساس چه مبنایی چنین حکمی را وضع کرده است. پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی تلاش می­کند تا با بررسی موضوع در فقه و اصول حقوق مسئولیت مدنی، دریابد چه مبنای قابل اتکایی می­توان برای ماده 674 ق.م.ا یافت و آن را توجیه کرد یا آنکه باید به اصلاح آن چشم ‌داشت. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که در فقه نزدیک‌ترین فتوا به حکم مذکور در ماده 674 ق.م.ا، فتوای منتسب به محقق کرکی است، ولی با آن متفاوت است و البته موضوع ماده مذکور با قاعده وضعیت پیشین و قاعده جمجمه پوست‌تخم‌مرغی نیز تفاوت دارد و بالاخره، حکم مذکور در ماده با هدف مسئولیت مدنی و اصل لزوم جبران خسارات و اصل بازدارندگی هم‌جهت نیست. درنتیجه حکم مذکور در ماده 674 ق.م.ا هیچ مبنای فقهی و حقوقی معتبری ندارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. الف) منابع فارسی

    1. اردبیلى، احمد بن محمد (1403ق)، مجمع‌الفائده و البرهان فی شرح إرشادالأذهان (14 جلد)، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    2. امامی، مسعود (1399)، شرح قانون مجازات اسلامی ـ دیه منافع مواد 708-671، قم، مؤسسه دایره‌المعارف فقه اسلامی.
    3. امیران بخشایش، عیسی و باریکلو،علیرضا (1393)، «مفهوم اصل جبران خسارت در حقوق بیمه»، مجلس و راهبرد، سال بیست و یکم، شماره80 ، صص 193-169.
    4. بابایی، ایرج (1384)، «نقد اصل قابلیت جبران کلیه خسارات در حقوق مسئولیت مدنی ایران»،پژوهش حقوق عمومی،  7 (16)، صص 83-45.
    5. ـــــــــــ (1401)، حقوق مسئولیت مدنی مبتنی بر نقد و بررسی آراء و رویه قضایی، جلد اول، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
    6. بجنوردى، سید محمد بن حسن موسوى (1401ق)، قواعد فقهیه (2 جلدی)، چاپ سوم، تهران، مؤسسه عروج.
    7. حائرى، سید على بن محمد طباطبایى (1418‍ق)، ریاض‌المسائل (ط ـ الحدیثه) (16 جلد)، قم، مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام.
    8. حلى، علامه حسن بن یوسف (1420ق)، تحریرا‌لأحکام الشرعیه على مذهب الإمامیه (ط ـ الحدیثه) (6 جلد)، قم، مؤسسه امام صادق علیه‌السلام.
    9. ـــــــــــــــــــــــــــ (1413ق)، قواعدالأحکام فی معرفه الحلال والحرام (3 جلد)، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    10. حلى، محمدبن حسن بن یوسف (1387ق)، إیضاح‌الفوائد فی شرح مشکلات القواعد (4 جلد)، قم، مؤسسه اسماعیلیان.
    11. حلى، نجم‌الدین جعفر بن حسن (1408‍ق)، شرائع‌الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام (4 جلد)، چاگ دوم، قم، مؤسسه اسماعیلیان.
    12. حلى، ابن ادریس، محمد بن منصور بن احمد (1410ق)، السرائرالحاوی لتحریرالفتاوى (3 جلد)، چاپ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    13. روحانى قمى، سید صادق حسینى (1412ق)، فقه‌الصادق علیه‌السلام (26 جلد)، قم، دارالکتاب ـ مدرسه امام صادق علیه‌السلام.
    14. خادم سربخش، مهدی (1389)، «تأثیر حالت و وضعیت زیان‌دیده بر مسئولیت عامل زیان»، مجله حقوقی دادگستری، 74(70). 111-131. doi: 10.22106/jlj.2010.11177
    15. خمینى، سید روح‌اللّه موسوى (بی‌تا)، تحریرالوسیله (2 جلد)، قم، مؤسسه مطبوعات دارالعلم.
    16. خمینى، سید مصطفى موسوى (1418‍ق)، کتاب‌البیع (2 جلد)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس‌سره.
    17. رشتى گیلانى، نجفى، میرزاحبیب‌الله (بی‌تا)، کتاب‌الغصب.
    18. رهپیک، حسن (1388)، حقوق مسئولیت مدنی و جبران‌ها، چاپ دوم، تهران، انتشارات خرسندی.
    19. سبزوارى، سید عبدالأعلى (1413ق)، مهذب‌الاحکام (30 جلد)، چاپ چهارم، قم، مؤسسه المنار ـ دفتر حضرت آیت‌الله.
    20. سیستانى، سید على حسینى (1414ق)، قاعده لاضرر و لاضرار، قم، دفتر آیت‌الله سیستانى.
    21. صفری، محسن و صفریان، مهدی (1396)، «قاعده جمجمه پوست‌تخم‌مرغی در حقوق انگلستان و ایران»، مجله علمی حقوق خصوصی، 14(1). 77-93.
    22. طرابلسى، ابن براج، قاضى عبدالعزیز (1406ق)، المهذب، 2( جلد)، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    23. طوسى، ابوجعفر محمد بن حسن (1387‍ق)، المبسوط فی فقه‌الامامیه (8 جلد)، چاپ سوم، تهران، المکتبه المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه.
    24. عالی‌پناه، علیرضا و خدایی، محبوب (1399)، «قاعده جمجمه نازک؛ تأثیر وضعیت خاص زیان‌دیده بر جبران زیان‌های بدنی در حقوق کامن‌لا»، مطالعات حقوق خصوصی، 50 (2).
    25. عاملى، سید جواد بن محمد حسینى (بی‌تا)، مفتاح‌الکرامه فی شرح قواعدالعلامه (ط ـ القدیمه) (11 جلد)، بیروت، دار احیاءالتراث‌العربی.
    26. عاملى، شهیدثانى، زین‌الدین بن على (1413ق)، مسالک‌الأفهام الى تنقیح شرائع‌الاسلام (15 جلد)،قم، مؤسسه المعارف‌الاسلامیه.
    27. عمیدى، سید عمیدالدین بن محمد اعرج حسینى (1416ق)، کنزالفوائد فی حل مشکلات القواعد (3 جلد)، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    28. قیاسی، جلال‌الدین (1401)، «قاعده جمجمه نازک در حقوق کامن‏‌لا و حقوق کیفری ایران»، مجله حقوقی دادگستری، 87 (121)، 307-327.
    29. کاتوزیان، ناصر (1395)، الزام‌های خارج از قرارداد: مسئولیت مدنی، جلد 1، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
    30. گیلانى فومنى، محمدتقى بهجت (1426‍ق)، جامع‌المسائل ( 5 جلد)، چاپ دوم، قم، دفتر معظم‌له.
    31. لنکرانى، محمدفاضل موحدى (1418ق)، تفصیل‌الشریعه فی شرح تحریرالوسیله ـ الدیات، قم، مرکز فقهى ائمه اطهار علیهم‌السلام.
    32. نجفى، صاحب‌الجواهر، محمدحسن (1404ق)، جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الاسلام (43 جلد)، چاپ هفتم، بیروت، دار إحیاءالتراث‌العربی.
    33. یزدانیان، علیرضا (1391)، مطالعه تطبیقی طرح قاعده مسئولیت مدنی ناشی از عمل غیر در حقوق ایران و فرانسه»، مطالعات حقوق خصوصی (حقوق)، 42 (4)، صص 268-249.
    34. law.cornell.edu/wex/eggshell_skull_rule, access on: 2024/09/05.

     

دوره 24، شماره 118
تابستان 1403
صفحه 92-105

  • تاریخ دریافت 20 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 24 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 27 مهر 1403