انتشارات و مدیریت آموزش و پژوهش دادگستری کل استان تهران فصلنامه قضاوت 1735-1227 25 124 2026 01 21 The Legal Scope of Determining and Converting Criminal Charges by Judicial Authorities and Its Implications حدودِ قانونیِ تعیین و تبدیل عنوان مجرمانه توسط مقام قضائی و پیامدهای آن 62 88 734381 10.22034/judg.2026.2055497.1395 FA سید محسن قائم فرد استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. رایانامه: ghaemfard110@gmail.com 0009-0009-6402-0047 حمید قربانی سینی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم‌شناسی، گروه حقوق، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. رایانامه: hamidghorbaniseeni@gmail.com فاطمه محسنی نویسنده مسؤول، دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی ، گروه حقوق کیفری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران، رایانامه: ftm.mohseni93@gmail.com 0009-0005-7446-7011 Journal Article 2025 03 09 Article 280 of the Iranian Code of Criminal Procedure (2014) adopts an innovative approach by obliging the trial court to convert criminal charges whenever the previously determined accusation proves to be incorrect. Conversely, during the prosecutorial stage, the determination of criminal charges initially lies within the competence of the prosecuting and investigating authorities, who may modify it until the completion of the preliminary investigation. Using a descriptive–analytical method and based on library research, this study examines the legal scope and implications of determining and converting criminal charges by judicial authorities at different stages of criminal proceedings. The findings indicate that the extent of judicial duty in this area varies according to the procedural stage: while at the prosecution stage, determination of the charge constitutes the initial legal characterization of the act, at the trial stage, converting the charge involves revision or correction of that earlier characterization. Converting the charge, whether from a lesser to a more severe offense or vice versa, may serve the realization of judicial justice and prevent erroneous judgments; however, it can simultaneously endanger the accused’s right of defense due to the omission or weakening of certain procedural safeguards. Moreover, although the legislature’s purpose in establishing this mechanism was to prevent prolongation of proceedings, in practice, the requirement of re-notification of charges and obtaining new defenses may itself extend the duration of adjudication. مادۀ ۲۸۰ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ در رویکردی نوآورانه، دادگاه را در صورت تشخیص نادرستی عنوان اتهامی به تبدیل عنوان مجرمانه مکلف کرده است. در مقابل، در مرحلۀ دادسرا، تعیین عنوان مجرمانه از ابتدا بر عهدۀ مقام تعقیب و تحقیق است و به موجب اختیارات قانونی، می‌تواند تا پایان تحقیقات مقدماتی اصلاح شود. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایۀ منابع کتابخانه‌ای، حدود قانونی تعیین و تبدیل عنوان مجرمانه و پیامدهای آن را در مراحل مختلف دادرسی کیفری بررسی می‌کند. طبق یافته‌ها دامنۀ وظیفۀ مقامات قضایی در این زمینه بسته به مرحلۀ رسیدگی متفاوت است؛ در حالی‌ که در دادسرا تعیین عنوان به‌منزلۀ تشخیص اولیۀ وصف کیفری رفتار است، در دادگاه تبدیل عنوان ناظر به اصلاح یا بازنگری در همان تشخیص پیشین است. تبدیل عنوان از اخف به اشد یا برعکس می‌تواند عدالت قضایی را محقق کند و مانع صدور آرای ناصواب شود؛ اما در عین حال، حذف یا تضعیف برخی تشریفات دادرسی، حق دفاع متهم را با چالش مواجه می‌سازد. افزون بر این، هرچند هدف قانون‌گذار از پیش‌بینی این نهاد جلوگیری از اطالۀ دادرسی است، اما در عمل تفهیم اتهام مجدد و اخذ دفاعیات جدید ممکن است موجب طولانی‌ترشدن فرایند رسیدگی شود.

https://www.ghazavat.org/article_734381_de301cdb585117f34853661e8fd9802b.pdf