انتشارات و مدیریت آموزش و پژوهش دادگستری کل استان تهران فصلنامه قضاوت 1735-1227 26 126 2026 07 23 Artificial Intelligence as an Official Judicial Expert هوش مصنوعی به مثابه کارشناس رسمی دادگستری 152 177 735370 10.22034/judg.2025.2055221.1390 FA محمدرسول آهنگران استاد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه تهران، دانشکدگان فارابی، قم، ایران، رایانامه: ahangaran@ut.ac.ir 0000-0002-7292-2210 جمال الدین ناصری دانش آموخته کارشناسی ارشد مطالعات منطقه ای خاورمیانه و شمال آفریقا، کارشناس رسمی دادگستری، قم، ایران، Jamal.naseri.425@gmail.com 0009-0000-9315-687X Journal Article 2025 03 06 With the remarkable advancements in artificial intelligence in recent decades and the emergence of its novel applications in judicial systems, the question arises as to whether artificial intelligence can replace official judicial experts. This article, with an analytical-descriptive approach, examines the possibility of using artificial intelligence as an official judicial expert in our country's judicial system. By analyzing the capabilities and limitations of artificial intelligence in the role of an official expert, the article demonstrates that while AI-based technologies are capable of processing big data, providing objective analyses, and accelerating repetitive processes, serious limitations prevent this complete replacement. Limitations such as legal accountability for algorithmic errors, inability to understand the socio-cultural complexities of cases, biases stemming from training data, and a lack of transparency in decision-making are among the main obstacles. The findings indicate that artificial intelligence in its current state lacks the necessary competence to play an independent expert role. However, as a complementary tool alongside official experts, it can contribute to enhancing the quality of judicial services by automating routine tasks and increasing the accuracy and speed of proceedings. Realizing artificial intelligence as an official judicial expert requires the development of legal and ethical frameworks, investment in infrastructure, training of human resources, and the strengthening of collaboration among technology, engineering, and legal professionals so that replacing official experts with artificial intelligence can be achieved while preserving justice and public trust. با پیشرفت‌های چشمگیر هوش مصنوعی در دهه‌های اخیر و ظهور کاربردهای نوین آن در نظام‌های قضایی، این سوال مطرح است که آیا هوش مصنوعی می‌تواند جایگزین کارشناسان رسمی دادگستری گردد. این مقاله با رویکردی تحلیلی-توصیفی، به بررسی امکان استفاده از هوش مصنوعی به عنوان کارشناس رسمی دادگستری در سیستم قضایی کشورمان می‌پردازد. در این مقاله با تحلیل قابلیتها و محدودیتهای هوش مصنوعی در نقش کارشناس رسمی، نشان میدهد که اگرچه فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی در پردازش دادههای کلان، ارائه تحلیلهای عینی و تسریع فرآیندهای تکراری توانمند هستند، اما محدودیت‌های جدی مانع این جایگزینی کامل میشوند. محدودیتهایی نظیر مسئولیتپذیری حقوقی در قبال خطاهای الگوریتمی، ناتوانی در درک پیچیدگیهای اجتماعی-فرهنگی پروندهها، سوگیریهای ناشی از دادههای آموزشی و فقدان شفافیت در تصمیم گیری، از جمله موانع اصلی محسوب میشوند. یافته ها حاکی از آن است که هوش مصنوعی در وضعیت کنونی فاقد صلاحیت لازم برای ایفای نقش مستقل کارشناسی است، اما به عنوان ابزاری مکمل در کنار کارشناسان رسمی میتواند با خودکارسازی وظایف روتین، افزایش دقت و سرعت رسیدگی ها، به ارتقای کیفیت خدمات قضایی کمک کند. تحقق هوش مصنوعی به مثابه کارشناس رسمی دادگستری مستلزم تدوین چارچوبهای حقوقی و اخلاقی، سرمایه گذاری در زیرساخت ها، آموزش نیروی انسانی و تقویت همکاری میان متخصصان فناوری، مهندسی و حقوق است تا جایگزینی هوش مصنوعی با کارشناسان رسمی، با حفظ عدالت و اعتماد عمومی، امکانپذیر گردد. https://www.ghazavat.org/article_735370_0d4a13c4779856ab5d717d3c5c766961.pdf