انتشارات و مدیریت آموزش و پژوهش دادگستری کل استان تهران فصلنامه قضاوت 1735-1227 26 126 2026 07 23 Normative Element in Civil Liability عنصر هنجاری در مسئولیت مدنی 1 30 736277 10.22034/judg.2026.2079114.1640 FA احمد دیلمی دانشیار گروه حقوق خصوصی دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم، ایران 0000-0002-4538-6969 Journal Article 2025 11 26 One of the important issues in civil liability is the question of the number, nature, role, and degree of importance of its constituent elements. However, the subject of this paper is the inquiry concerning the normative element, defined later in the text,as one of the constituent elements of civil liability. As follows: Is the existence of a normative element necessary for civil liability? What is its concept and nature? What is the degree of abnormality required in it and what are its different types? The purpose of this article is to answer these questions, which is carried out in a descriptive and analytical method. The reason for the necessity of this discussion is the various interpretations of the concept and nature of 'fault' as one of the pillars of civil liability. The benefit of this discussion is obvious, including in understanding the difference between non-contractual liability and contractual liability and civil liability resulting from the commission of a crime; and the relationship between civil liability and criminal and moral liability. Based on the findings of this study, the existence of the normative element is a necessary and permanent condition of civil liability, and not a guarantee of liability. Abnormality here simply means committing an act or omitting an unauthorized act that violates a general or specific duty, whether intentionally or unintentionally. Therefore, it has a clear boundary with the psychological element, Conditions of legal capacity for civil liability, the relationship between the act and the agent, and the causal relationship. یکی از مسائل مهم در مسئولیت مدنی پرسش از تعداد، چیستی، نقش و درجة اهمیت عناصر سازندة آن است. گاهی از آنها، جدا از مبنا، با عنوان ارکان مسئولیت مدنی یاد می شود که درستی تفکیک آنها در جای خود نیازمند بررسی است. موضوع این نوشتار اما، پرسمانی است که در باب طرح عنصر هنجاری، با تعریفی که در متن خواهد آمد، به عنوان یکی از عناصر سازندة مسئولیت مدنی وجود دارد. به این شرح که آیا وجود عنصر هنجاری در پیدایش مسئولیت مدنی لازم است؟ مفهوم و ماهیت آن چیست؟ درجة ناهنجاریِ مورد نیاز در آن چقدر است و گونه های مختلف آن کدام اند؟ هدف این نوشتار پاسخ به این پرسشها است که به شیوة توصیفی و تحلیلی بانجام می رسد. علت ضرورت این بحث تفسیر های مختلفی است که از مفهوم و ماهیت «خطا» به عنوان یکی از ارکان مسئولیت مدنی وجود دارد. فایدة این بحث از جمله در فهم تفاوت مسئولیت غیرقراردادی با قراردادی و با مسئولیت مدنی ناشی از ارتکاب جرم؛ و رابطة مسئولیت مدنی با مسئولیت کیفری و اخلاقی؛ و در احرازِ وجود شرایط مسئولیت مدنی، بسیار آشکار است. براساس یافته های این پژوهش وجود عنصر هنجاری شرطِ ضروری و دائمی مسئولیت مدنی، و نه تضمین مسئولیت، است. ناهنجاری در اینجا صِرفاً به مفهوم ارتکاب فعل یا ترکِ فعلِ غیرمجاز است که یک تکلیفِ عام یا خاص را نقض می کند، از سرِ عمد باشد، یا غیرعمد. از این رو، مرز روشنی با عنصر روانی، شرایط اهلیت مسئولیت مدنی، رابطة فعل با فاعل و رابطة علیت دارد. انواع گوناگونی دارد که در متن آمده است.