نخستین شورای دربار؛ تجربه ای نو در تاریخ نهادهای حقوق عمومی ایران

نوع مقاله: مقاله علمی - تخصصی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بوعلی سینای همدان

2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق عمومی دانشگاه بوعلی سینای همدان

چکیده

ناصرالدین شاه به دلایل متعددی به یک سری از وقایع در راستای تحدید قدرت خود تن داد که اگرچه اغلب به سردی گراییدند امّا زمینه ‌ساز تحولات مهمی در آینده و انقلاب مشروطیت شدند. یکی از این وقایع، انحلال مقام صدارت و واگذاری مسؤولیت امور کشور به شورای دربار اعظم بود که بعد از زمینه ‌های فراوان منجر به صدور فرمانی شد که سلطان را بر آن داشت تا کپی ‌برداری ناقصی از نمونه انگلیسی را در ایران پیاده سازد و اجرائیات کشور را به فرد یا افراد دیگر بسپارد که به خاطر عللی همچون آماده نبودن ساختار، متناسب بودن با نظام بریتانیا و عدم همراهی کارگزاران، اصلاحات ناصری متوقف شد و ناصرالدین شاه، نهاد صدارت را بار دیگر احیا کرد و مسیر سابق را در پیش گرفت. اصلاحات ناصری که در آن برهه به تشکیل شورای دربار انجامید وسیله‌ ای برای رسیدن به مقصود ـ که همان تحدید قدرت است ـ به حساب می ‌آمد و هرچند که در گسترش حقوق عمومی نقش زیادی ایفا نکرد و همچنان قدرت مطلقه را در دست شاه و نزدیکانش نگاه داشت امّا بی ‌شک می ‌توان این حرکت شاه را فصلی نو در حقوق عمومی به حساب آورد و می ‌توان این حادثه را یکی از نخستین تجربه‌ه ای ایرانیان در خصوص تأسیس یکی از نهادهای مهم حقوق عمومی، یعنی کابینه و هیأت دولت تلقی کرد که بعدها در انقلاب مشروطیت به بار نشست.

کلیدواژه‌ها