اصل شخصی بودن مسؤولیت کیفری در حقوق بین‌النهرین باستان و ادیان الهی خاور نزدیک

نوع مقاله: مقاله علمی - تخصصی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز

2 استادیار دانشکده حقوق و علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز

چکیده

اصل شخصی بودن مسؤولیت کیفری یکی از اصول مترقی و شناخته شده در حقوق جزای معاصر است که رعایت آن تضمین‌کننده عدالت و ضامن اجرای اصل قانونی بودن جرم می‌باشد. سیری در تاریخ حقوق بین‌النهرین باستان، که خورشید قانون‌گذاری در جغرافیای این سرزمین پر رمز و راز طلوع کرد و سپس شعاع نورانی آن تمامی جهان را درنوردید، این حقیقت تلخ را مبرهن می‌سازد که در جوامع باستانی، جمعی بودن مسؤولیت کیفری که از خصوصیات دوره انتقام خصوصی است، بر روابط کیفری اشخاص حاکم بوده است. ولیکن در بسیاری از قانون‌نامه‌های باستانی آن عصر، اصل شخصی بودن مسؤولیت کیفری به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به‌رسمیت شناخته شده بود، هرچند که بعضاً فرامین سلطنتی بر این قانون‌نامه‌ها سایه‌افکن بود و مجال اجرای قانون را نمی‌داد. در ادیان الهی خاور نزدیک نیز اصل مذکور پیش‌بینی و مورد تأکید واقع شده است. اما در پاره‌ای موارد بویژه در آیین زردشت و یهود، اصل مذکور نادیده گرفته می‌شد و استثنائات فراوانی موجب تضییع حقوق کسانی می‌گردید که هیچ نقشی در ارتکاب جرم و چرخه بزهکاری نداشتند. در اسلام نیز این اصل، چهارده قرن قبل به‌عنوان یکی از قواعد اولیه شریعت، در کتاب و سنت پیش‌بینی و مورد تأکید پیامبر اکرم (ص) و ائمه معصومین واقع شده است.

کلیدواژه‌ها