Judgment

Judgment

Unfair Term in Morality, Law and Islamic Jurisprudence

Document Type : Scientific

Authors
Masoud Amani 1
Mohammad Mahdi Hassani 2
1 Ph.D in Private Law of Imam Sadiq University
2 Ph.D Student of Private Law at Shahid Beheshti University
Abstract
Any condition being forced by stronger party of a contract to weak one which inevitably accepted relying on the authority of such stronger party, may be called an "Unfair Term". Although, typically, parties conclude a contract based on "the principle of autonomy of volition (will authority)" but absolute acceptance of such principle is not compatible with some objectivities nowadays. Thus, as a way of supporting vulnerable sectors of society, legal systems prevent abuse of great economy powers, and establish justice in society by intercepting such kind of conditions. Despite the necessity and importance of legislation, in Iran legal system, a general principle for treating unfair terms has not been formed yet but encountering of Iranian legislator with such terms in miscellaneous rules is worthy to be analysed and evaluated. Like, perhaps, any other civil law system, under Iran legal system, the bases for attacking unfair terms may be found within the context of limitation or exclusion of liability clauses and also general principles of contracts under the subjects of "consent" as well as the "purpose of transactions". Furthermore, judicial precedent may be able to support weak parties of contracts by generalization of what have been regulated for specific subjects regarding unfair terms to contracts in general. Despite all new conceptualization of this term, some clues of acceptance of it may be found in writings of Islamic Jurisprudents. Topics like "urgency to deal, forgiveness of lucre, satisfaction of transitions, counterparty deals, hardship in contracts" and what is known by jurisprudents as "equality in contract" may be helpful to achieve the jurisprudential basis for unfair term..
Keywords
Unfair Term
Will Authority Principle
Freedom of Contracts Principle
Fairness
Form of Justice
Righteous Justice
Islamic Jurisprudence

  1. فهرست منابع

    الف. منابع فارسی

    1. ارسطو(ارسطاطالیس)؛ اخلاق نیکوماخوس، ترجمه محمدحسن لطفی، انتشارات طرح نو، چاپ اول، تهران، 1378.
    2. استوارت میل، جان؛ درباره آزادی، ترجمه محمود صناعی، کتاب‌های جیبی، تهران، 1340.
    3. پژوهشکده حوزه و دانشگاه؛ درآمدی بر حقوق اسلامی، سمت، چاپ سوم، تهران، 1381.
    4. پور مولا، محمدهاشم؛ جایگاه عدالت در استنباط احکام معاملات، رساله دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، با راهنمایی آیت‌الله سیدحسین مصطفوی، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، 1388.
    5. پیرعطایی، علی؛ بررسی تحلیلی نظریه اداره قرارداد در تئوری حقوق قراردادها؛ طرح یک تئوری استدلال در حقوق قراردادهای ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، با راهنمایی دکتر میرحسین عابدیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، 1351.
    6. جعفرزاده، میرقاسم و سیمایی صرّاف، حسین؛ حسن نیت در قراردادهای بین‌المللی: قاعده­ای فراگیر یا حکمی استثنایی، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 41، بهار 1384، صص238-125.
    7. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد اول، کتابخانه گنج دانش، چاپ اول، تهران، 1378.
    8. جمعى از پژوهشگران؛ فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام،‌ زیر نظر آیت‌الله سیدمحمود هاشمى شاهرودى، جلد اول، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، چاپ اول، ‌قم، 1426‌ق.
    9. حاجی‌پور، مرتضی؛ نقش حسن نیت در قرارداد، فصلنامه حقوق دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دوره 41، شماره 4، 1390.
    10. خندانی، سید پدرام و خاکباز، محمد؛ تفسیر نظریه عدالت معاوضی در قلمرو قراردادها، مجله مطالعات فقه و حقوق اسلامی، شماره 8، بهار و تابستان 1392، صص84-69.
    11. خندانی، سید پدرام و خاکباز، محمد؛ تفسیر نظریه عدالت معاوضی در قلمرو قراردادها، مجله مطالعات فقه و حقوق اسلامی، شماره 8، بهار و تابستان 1392، صص84-9.
    12. دل وکیو، ژرژ؛ فلسفه حقوق، ترجمه جواد واحدی، نشر میزان، چاپ دوم، تهران، 1386.
    13. سروش، عبدالکریم؛ روشنفکری و دینداری، نشر پویه، چاپ اول، تهران، 1367.
    14. شهیدی، مهدی؛ حقوق مدنی: آثار قراردادها و تعهدات، جلد سوم، مجمع علمی و فرهنگی مجد، چاپ چهارم، تهران، 1389.
    15. شهیدی، مهدی؛ حقوق مدنی:‌ تشکیل قراردادها و تعهدات، جلد اول، نشر حقوقدان، چاپ اول، تهران، 1377.
    16. عادل، مرتضی؛ قواعد انصاف در نظام کامن‌لا، فصلنامه حقوق (مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران)، دوره 40، شماره 1، 1389، صص192-179.
    17. عالی­پناه، علیرضا؛ تبارشناسی عدالت حقوقی، پژوهشنامه حقوق اسلامی، شماره 26، پاییز و زمستان 1386، صص44-5.
    18. علیزاده، مهدی؛ مبانی اصل حسن نیت و رفتار منصفانه در قراردادها، مجله تخصصی الهیات و حقوق، شماره 15 و 16، بهار و تابستان 1384، صص126-95.
    19. قنواتی، جلیل؛ اصل آزادی قراردادی، قراردادها و شروط غیرعادلانه، مطالعات اسلامی: فقه و اصول، شماره 1/85، پاییز و زمستان 1389، صص157-135.
    20. کاتوزیان، ناصر؛ فلسفه حقوق، جلد اول و دوم، شرکت سهامی انتشار، چاپ اول، تهران، 1377.
    21. کاتوزیان، ناصر؛ مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، شرکت سهامی انتشار، چاپ سی و هشتم، تهران، 1383.
    22. کاظم‌پور، سیدجعفر؛ راهکارهای حمایت از طرف ضعیف قرارداد، انتشارات فکرسازان، تهران، 1392.
    23. کاویانی، امیر؛ محدودیت‌های اصل آزادی قراردادی در حقوق ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، با راهنمایی دکتر میرحسین عابدیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران،
    24. محقق داماد، سید مصطفی؛ قواعد فقه: بخش مدنی (1)، مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ چهارم، تهران، 1373.
    25. محقق داماد، سید مصطفی؛ قواعد فقه، جلد چهارم، مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ دوازدهم، تهران، 1365.
    26. مطهرى، مرتضى؛ مجموعه آثار (فقه و حقوق)، جلد بیستم و بیست و یکم، بی­نا، چاپ اول‌، قم، بی­تا.
    27. مطهری، مرتضی؛ مبانی اقتصاد اسلامی، انتشارات حکمت، چاپ اول، تهران، 1409ق‌.
    28. منتظرى‌ نجف‌آبادى، حسینعلى؛ رساله استفتائات، جلد سوم، بی­نا، چاپ اول،‌ قم، بی­تا.
    29. موسوی بجنوردی، سیدمحمد؛ الإنصاف، پژوهشنامه متین، شماره 15 و 16، تابستان و پاییز 1381، صص228-223.
    30. موسوى‌ الخمینى، سیدروح‌الله؛ ولایت فقیه، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ دوازدهم، تهران، 1423ق‌.
    31. موسوى‌ الخمینى، سیدروح‌الله؛ توضیح المسائل(محشّى)، جلد دوم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ هشتم‌، قم، 1424ق.

    ب. منابع عربی

    1. آملى، میرزا محمدتقى؛ المکاسب و البیع: تقریرات درس میرزا محمدحسین نائینى، المجلد الثانی، مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین، الطبعة الأولی، قم، 1413ق.
    2. اردبیلی(محقق)، احمد بن محمد؛ زبدة البیان فی احکام القرآن، المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة، تهران، بی‌تا.
    3. انصاری، شیخ مرتضی؛ کتاب المکاسب، المجلدات الأولی و الثانی و الثالث، منشورات دار الذخائر، الطبعة الاولی، قم، 1411ق.
    4. توحیدی تبریزی، میرزا محمدعلی؛ مصباح الفقاهة، تقریرات درس آیت‌الله سید ابوالقاسم خوئی، المجلد الاولی، مؤسسه انصاریان، قم، بی­تا.
    5. حسینی سیستانی، سیدعلی؛ قاعدة لاضرر و لاضرار، مکتبة آیت‌الله العظمی السید سیستانی، الطبعة الاولی، قم، 1414ق.
    6. حلّی، ابن إدریس؛ السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى‌، المجلد الثانی، مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین، الطبعة الثانیة، قم، 1410‌ق.
    7. مصطفوى، سیدمحمدکاظم؛ القواعد: مائة قاعدة فقهیة‌، مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرّسین بقم المشرّفة،‌ الطبعة الرابعة، قم، 1421ق.
    8. موسوى‌ الخمینى، سیدروح‌الله؛ کتاب البیع‌، المجلد الخامس، مؤسسة تنظیم و نشر تراث الإمام الخمینی(ره)، الطبعة الأولی، تهران، 1421ق.
    9. موسوى الخوئى، سید ابوالقاسم؛‌ مبانی العروة الوثقى، المجلد الثانی، منشورات مدرسة دار العلم و لطفى، ‌الطبعة الأولی، قم، 1409ق‌.
    10. نجفی خوانساری، شیخ موسی؛ منیة الطالب فی حاشیة المکاسب (تقریرات درس میرزا محمدحسین نائینی)، المجلد الثانی، المکتبة المحمدیة،‌ الطبعة الأولی، تهران، 1373ق.
    11. نجفی، شیخ محمدحسن؛ جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، المجلدات الثالث و العشرون و الثلاثة و الأربعون، دارالکتب الاسلامیة، الطبعة الثالثة، تهران، 1367.
    12. یزدى طباطبایى، سیدمحمدکاظم؛ العروة الوثقى،‌ المجلد الثانی، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ‌الطبعة الثانیة، بیروت، 1409ق.

    ج. منابع انگلیسی

    1. Atiyah, P.S.; The Rise and Fall of Freedom, Clarendon Press, Oxford, 1976.
    2. Gilmor, Grant; The Death of Contract, Ohio State University Press, Columbus, 1974.
    3. Martin, Jill E. & Maudsley, Ronald Harling; Hanbury and Maudsley: Modern Equity, 14th Edition, Sweet & Maxwell, London, 1993.
    4. McGhee, John; Snell's Equity, Sweet & Maxwell, London, 2005.

  • Receive Date 16 September 2017
  • Revise Date 09 December 2017
  • Accept Date 09 December 2017