Normative Element in Civil Liability

Deylami, Ahmad

doi:10.22034/judg.2026.2079114.1640

Normative Element in Civil Liability

Document Type : Scientific

Author

ahmad deylami

Professor, Department of Private Law, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran. A-Deylami@qom.ac.ir

10.22034/judg.2026.2079114.1640

Abstract

One of the important issues in civil liability is the question of the number, nature, role, and degree of importance of its constituent elements. However, the subject of this paper is the inquiry concerning the normative element, defined later in the text,as one of the constituent elements of civil liability. As follows: Is the existence of a normative element necessary for civil liability? What is its concept and nature? What is the degree of abnormality required in it and what are its different types? The purpose of this article is to answer these questions, which is carried out in a descriptive and analytical method. The reason for the necessity of this discussion is the various interpretations of the concept and nature of 'fault' as one of the pillars of civil liability. The benefit of this discussion is obvious, including in understanding the difference between non-contractual liability and contractual liability and civil liability resulting from the commission of a crime; and the relationship between civil liability and criminal and moral liability. Based on the findings of this study, the existence of the normative element is a necessary and permanent condition of civil liability, and not a guarantee of liability. Abnormality here simply means committing an act or omitting an unauthorized act that violates a general or specific duty, whether intentionally or unintentionally. Therefore, it has a clear boundary with the psychological element, Conditions of legal capacity for civil liability, the relationship between the act and the agent, and the causal relationship.

Keywords

Civil wrong

culpable act

harmful act

illegal act

illegitimate act

psychological element

unauthorized act

Subjects

1. اصفهانی، سیدابوالحسن. (1422 ق). وسیله الوصول الی حقائق الاصول، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.

2. انصاری، شیخ مرتضی. (1424 ق). مکاسب، جلد 3، قم: مجمع الفکر الاسلامی.

3. ایزانلو، محسن و اسدی، زهرا. (1398). مطالعة تطبیقی کارکردهای دوگانة اصل احتیاط در مسئولیت مدنی، مطالعات حقوق تطبیقی، شمارۀ 2، ۴۰۷-۴۲۸. در: https://jcl.ut.ac.ir/article_74146.html، (۲۴ شهریور ۱۴۰۴).

4. بادینی، حسن. (1384). فلسفة مسئولیت مدنی، تهران: شرکت سهامی انتشار.

5. جعفرزاده، میرقاسم و سیمایی صراف، حسین. (۱۳۸۴). حسن‌نیت در قراردادهای بین‌المللی؛ قاعده‌ای فراگیر یا حکمی استثنائی، مجلة تحقیقات حقوقی، شمارۀ ۴۱، ۱۲۵-۲۳۸. در: https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56443.html، (۲۰ شهریور ۱۴۰۴).

6. حائری، سیدعلی. (۱۴۱۸ ق). ریاض المسائل، جلد ۱۴، قم: مؤسسة آل البیت (ع).

7. حکیمیان، علی محمد. (۱۳۹۱). قاعدة احترام مبنای مسئولیت مدنی مسلمانان نسبت به یکدیگر، مجلة حقوق اسلامی، دورۀ ۹، شمارۀ ۳۳، ۳۷-۷۱. در: ttps://hoquq.iict.ac.ir/article_18240.html، (۲۲ شهریور ۱۴۰۴).

8. خراسانی، محمدکاظم. (1439 ق). کفایه الاصول، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.

9. خمینی، سیدمصطفی. (1418 ق). تحریرات الاصول، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

10. راغب اصفهانی. (14۱2 ق). مفردات الفاظ القرآن، بیروت: دارالعلم.

11. سنهوری، عبدالرزاق احمد. (۱۳۸۴). حقوق تعهدات؛ منبع تعهد: ضمان قهری ــ مسئولیت مدنی، ترجمة سیدمهدی دادمرزی و محمدحسین دانش‌کیا، قم: دانشگاه قم.

12. شعیری سبزواری، محمد. (۱۴۱۴ ق). جامع الاخبار، قم: مؤسسة آل البیت.

13. شیخ صدوق، محمد. (۱۳۹۵). کمال‌الدین، تهران: مکتبه الاسلامیه.

14. طوسی. محمد بن حسن (شیخ طوسی). (1۴۰۷ ق)‌‌. المبسوط فی فقه الامامیه‌‌، چاپ سوم، تهران: المکتبه المرتضویه.

15. عاملی، سیدعلی. (۱۴۱۴ ق). جامع المقاصد، قم: مؤسسة آل البیت (ع).

16. عاملی، شیخ حر. (1407 ق). وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آل البیت.

17. علامه حلی، حسن. (۱۳۸۸). تذکره الفقهاء، قم: مؤسسة آل البیت (ع).

18. علامه حلی، حسن. (۱۴۲۰ ق). تحریر الاحکام، قم: مؤسسه الامام الصادق (ع).

19. علامه مجلسی، سیدمحمدباقر. (۱۴۱۲ ق). بحارالانوار، بیروت: دار احیاء التراث.

20. علیزاده، عبدالرضا و حســینی وردنجانی، ســیدمحمدتقی. (۱۴۰۳). وضعیت حقوقی معاملات معارض با شرط نتیجۀ منفی در فقه امامیه و حقوق ایران، فصلنامه قضاوت، دورۀ ۱۱۸، شمارۀ ۲، .۴۶-۲۸ .2024.2040038.1327judg/10.22034/org.doi//htt (۲۲/۴/۱۴۰۵).

21. ‌غروی اصفهانی‌‌، محمدحسین (محقق اصفهانی). (1425 ق)‌‌. حاشیه کتاب المکاسب‌‌، قم: پایۀ دانش.

22. الفاروقی، حارث سلیمان. (2006 م). المعجم القانونی، بیروت: مکتبه بیروت ناشرون.

23. فرانکنا، ویلیام کی. (۱۳۷۶). فلسفۀ اخلاق، ترجمۀ هادی صادقی، قم: مؤسسۀ فرهنگی طه.

24. فراهیدی، خلیل. (14۱۰). العین، چاپ دوم، قم: هجرت.

25. قاسم‌زاده، سیدمرتضی. (۱۳۷۸). مفهوم غیرقانونی بودن یا ناهنجاری فعل زیان‌بار در مسئولیت مدنی، مجله دیدگاهای حقوقی، شمارۀ ۱۳ و ۱۴، ۸۳-۱۱۳. در: https://ensani.ir/fa/article/journal-number/732، (۱۱/۱۰/۱۴۰۴).

26. قاسم‌زاده، سیدمرتضی. (۱۳۸۵). مبانی مسئولیت مدنی، تهران: میزان.

27. کاتوزیان، ناصر. (۱۳۷۸). الزام‌های خارج از قرارداد: ضمان قهری، جلد ۱، تهران: دانشگاه تهران.

28. کاتوزیان، ناصر. (۱۳۸۸). تحول مفهوم تقصیر در حقوق مسئولیت مدنی، مجله مطالعات حقوق خصوصی، دورۀ ۳۹، شمارۀ 1، ۱۸۹-۲۱۴. در: https://jlq.ut.ac.ir/article_28274.html (۲۸شهریور۱۴۰۴).

29. کاظمی، محمود و قاســمی، ســجاد. (۱۴۰۳). عدول از شرط فاســخ؛ نقد رویۀ قضایی، فصلنامه قضاوت، دورۀ ۱۱۹، شمارۀ 3، .۲۳-۱ .2024.2042550.1345judg10.22034/ /org.doi//htt (۲۳/۴/۱۴۰۵).

30. کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳۶۲). الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

31. کوه کمری، سیدمحمد. (1417 ق). کتاب البیع، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

32. موسوی خوئی، سیدابوالقاسم. (۱۳۸۲). مبانی تکمله المنهاج، قم: احیاء آثار الامام الخوئی.

33. موسوی قزوینی، علی. (1427 ق).تعلیقه علی معالم الاصول، قم:مؤسسه النشر الاسلامی.

34. نجفی، محمدحسن (صاحب جواهر). (1404 ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، جلد 37، چاپ هفتم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

35. یزدی، سیدمحمدکاظم. (1426 ق). حاشیه فرائد الاصول، قم: دارالهدی.

36. Campbell, H. (1993). Black’s Law Dictionary, 6th Ed, United States, west.

37. Chanteur, J. (2001). “A philosopher's view”, in La prévention et la protection dans la société du risqué: le principe de precaution prevention and protection in the risk society: the precautionary principle, Perret, L, Ridant, A, Guardiola, B, Amsterdam: Elsevier.

38. Colin, A and Capitant, H. (1931). Cours Eʹleʹmentaire Droit Civil Français, Paris: Dalloz.