استادیار گروه فقه و حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
چکیده
قانونگذار به منظور رواج هرچه بیشتر اسناد تجاری و استفاده زیادتر اشخاص از این اسناد، امتیازات مختلفی را برای اسناد تجاری در نظر گرفته است. بخشی از این امتیازات به عنوان امتیازات مشترک در مورد هر سه سند تجاری برات، سفته و چک اعمال میشود؛ امّا بخشی دیگر به عنوان امتیازات خاص چک، تنها به این سند تجاری اختصاص یافته است. در مقابل امتیازات مشترکی که در مورد هر سه سند تجاری قابل اعمال است، امکان تعقیب کیفری صادرکننده چک پرداخت نشدنی، امکان وصول وجه چک از طریق اجرائیه ثبتی، محاسبه خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ سررسید چک، مسؤول بودن شخصی که به وکالت یا نمایندگی چک را صادر می کند، ناچیز بودن حق تمبر مالیاتی، عدم اجبار دارنده چک به قبول بخشی از مبلغ چک و رسیدگی فوری و خارج از نوبت دعاوی حقوقی و کیفری مربوط به چک از جمله مزایای مهمی است که قانونگذار تنها در مورد چک قائل گردیده است. اعطای امتیازات خاص به چک موجب شده است در میان اسناد تجاری جایگاه ویژهای پیدا کند و با حذف نمودن برات از صحنه تجارت داخلی، در موارد زیادی به عنوان جایگزین سفته، ایفای نقش نماید. این مقاله تلاش دارد تا با بررسی امتیازات مشترک اسناد تجاری و امتیازات خاص چک، زمینههای جایگزینی چک به جای اسناد تجاری دیگر را مورد واکاوی قرار دهد.
اخلاقی، بهروز؛ تاریخچه و ضرورت اصلاح قوانین ناظر بر چک، مجله پژوهشهای حقوقی مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش، شماره 2، 82-1381.
اخلاقی، بهروز؛ تقریرات درس حقوق تجارت3 (اسناد تجاری)، دوره کارشناسی حقوق دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 67-1366.
اسکینی، ربیعا؛ حقوق تجارت (برات، سفته، قبض انبار، اسناد در وجه حامل و چک)، سمت، چاپ دوّم و پانزدهم، تهران، 1374 و 1390.
اسکینی، ربیعا؛ ماهیت و شرایط مسئولیت ضامن چک در حقوق ایران، فصلنامه حقوق دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دوره 39، شماره 2، 1388.
اسکینی، ربیعا؛ نقش بانکها در پیشگیری از صدور چک بلامحل، نامه مفید (مجله دانشگاه مفید)، سال نهم، 1382.
اصغری آق مشهدی، فخرالدین و محمدزاده، علی؛ خسارت تأخیر تأدیه چکهای مطالبه شده توسط اجرائیه ثبت، فصلنامه نقد رأی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، شماره اول، 1391.
افتخاری، جواد؛ اسناد تجاری، بانکی، خزانه و اوراق قرضه و اسناد حمل و نقل، انتشارات ققنوس، چاپ دوم، تهران، 1384.
الهآبادی، کمال؛ اصل استقلال امضاها و عدم توجه ایرادات در اسناد تجاری، فصلنامه دیدگاههای حقوقی دانشکده علوم قضایی و خدمات اداری، شماره 11-10، 1377.
بازگیر، یداله؛ موازین حقوق تجارت در آرای دیوان عالی کشور، انتشارات گنج دانش، چاپ اول، تهران، 1387.
بهرامی، بهرام؛ حقوق تجارت کاربردی، انتشارات نگاه بینه، چاپ اول، تهران، 1382.
پروین، فرهاد؛ تعارض قوانین در اسناد تجاری بینالمللی، مجله پژوهش حقوق و سیاست دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، شماره 7، 1381.
حسنی، حسن؛ حقوق تجارت، جلد سوم، میزان، چاپ اول، تهران، 1389.
حسینی تهرانی، مرتضی؛ ظهرنویسی، مقررات و انواع آن، فصلنامه حق، دفتر چهارم، 1384.
خزاعی، حسین؛ حقوق تجارت (اسناد تجاری)، جلد سوم، نشر قانون، چاپ اول، تهران، 1385.
دمرچیلی، محمد و حاتمی، علی و قرائی، محسن؛ قانون تجارت در نظم حقوقی کنونی، نشر خلیج فارس، چاپ دوم، تهران، 1381.
زندی، محمدرضا؛ رویه قضایی دادگاههای تجدیدنظر استان تهران در امور مدنی(اسناد تجاری)، انتشارات جنگل، چاپ اول، تهران، 1390.
ستوده تهرانی، حسن؛ حقوق تجارت، جلد سوم، نشر دادگستر، چاپ اول، تهران، 1374.
سلطانیان، صحبتالله؛ کارگاه آموزش حقوق، جلد چهارم، نشر میزان، چاپ اول، تهران، 1388.
سماواتی، حشمتالله؛ حقوق مطالعات بینالمللی (نظری و کاربردی)، انتشارات ققنوس، چاپ اول، تهران، 1377.
صقری، محمد؛ اعتبار صحت ظاهری در حقوق تجارت (بحثی در حقوق ایران و فرانسه)، فصلنامه دیدگاههای حقوقی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، سال شانزدهم، شماره 53، 1390.
صقری، محمد؛ حقوق بازرگانی اسناد، شرکت سهامی انتشار، چاپ پنجم، تهران، 1387.
عابدیان، میرحسین؛ صلاحیت تخییری دادگاه محل استقرار بانک محالعلیه در دعوای مطالبه وجه چک، مجله الهیات و حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره 23، 1386.
عبادی، محمدعلی؛ حقوق تجارت، انتشارات گنج دانش، چاپ سی و یکم، تهران، 1381.
عرفانی، توفیق؛ اسناد و دعاوی تجاری در آرای دیوان عالی کشور، انتشارات ققنوس، چاپ اول، تهران، 1380.
عرفانی، محمود؛ حقوق تجارت، جلد سوم، انتشارات جنگل، چاپ دوم، تهران، 1390.
فخاری، امیرحسین؛ ، « حقوق تجارت ( اندیشههای حقوقی 3) »، انتشارات مجد، چاپ اول، تهران، 1387.
قائم مقام فراهانی، محمدحسین؛ بررسی مسائل کنونی و حقوقی چک، نشر میزان، چاپ اول، تهران، 1387.
کاتبی، حسینقلی؛ حقوق تجارت، گنج دانش، چاپ دوازدهم، تهران، 1387.
کاتوزیان، ناصر؛ قواعد عمومی قراردادها(اجرای قرارداد)، جلد چهارم، شرکت سهامی انتشار،چاپ دوم، تهران، 1376.
کاتوزیان، ناصر؛ مسئولیت ظهرنویس و ضامنان چک (توجیه و نقد رویه قضایی)، نشر دادگستر، چاپ اول، تهران، 1377.
کاتوزیان، ناصر؛ نظریه عمومی تعهدات، نشر دادگستر، چاپ اول، تهران، 1379.
کاویانی، کوروش؛ حقوق اسناد تجاری، نشر میزان، چاپ سوم، تهران، 1389.
متین دفتری، احمد؛ آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، جلد اول، انتشارات مجد، چاپ اول، تهران، 1378.
مؤسسه مطالعات و پژوهش حقوقی شهر دانش؛ میزگرد راجع به اصلاح قانون چک، مجله پژوهشهای حقوقی مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش، شماره 2، 1382-1381.
میرمحمدصادقی، حسین؛ جرایم علیه اموال و مالکیت، نشر میزان، چاپ یازدهم، تهران، 1383.
نوری، محمد؛ اصل عدم قابلیت استناد به ایرادات در اسناد تجاری، مجله الهیات و حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی، سال چهارم، شماره 13، 1383.
نیک فرجام، کمال؛ مطالعه تطبیقی نمایندگی در امضای اسناد تجاری، فصلنامه دیدگاههای حقوقی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، شماره 62، 1392.
ب) منابع خارجی
Furmston, Michael and Chuah, Jason, Commercial and consumer law, longman, first published, England, 2010.
Gavalda, Chiristian, Droit commercial, Cheques et effects de commerce, paris, hemis, 1978.
Richardson, Dudly, A guide to negotiable instruments, be éd, longman, butter worth, 1980.
Ripert, Georges, Droit commercial, 9e éd, paris, L.G.D.J, 1981
Roblot, René, Les effetts de commerce, paris, edition serey, 1975
Rodiére, René et oppetit, Bruno, Droit commercial, 9e éd, paris, dalloz, 1978.
