فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

مبانی و قلمرو «حق حبس» در حقوق ایران و فقه امامیه و مقایسه آن با حقوق کامن لا، فرانسه و آلمان

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی
2 مدرّس دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی
3 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه علوم اسلامی رضوی
چکیده
«حق حبس» به معنای حق امتناع یکی از طرفین، از اجرای مفاد قرارداد به استناد امتناع طرف دیگر از ایفای تعهد می باشد و در قانون مدنی نسبت به برخی عقود خاص پذیرفته شده است؛ امّا قانون مدنی بیان ننموده که آیا این حق، به نحو قاعده ای عام، نسبت به موارد دیگری غیر از آنچه که در قانون تصریح شده هم جاری است یا خیر؟! برخی از فقها و حقوقدانان، این حق را استثنا و خلاف قاعده دانسته اند. در این مقاله با تحلیل مبنای حق حبس در عقود معاوضی تملیکی، نشان خواهیم داد که حق حبس، یک قاعده عام است و موضوع آن هر عقدی است که مفاد آن دو تعهد متقابل باشد. در نتیجه، حق حبس علاوه بر عقود معاوضی تملیکی، در عقودی که معاوضه و مبادله هم نیستند می تواند محقق شود؛ مانند عقد نکاح که عقد معاوضی نیست امّا چون عقدی دو تعهدی است حق حبس با شرایطی در آن وجود دارد و این نوشتار، مبتنی بر یک مطالعه تطبیقی بر اساس فقه شیعه، حقوق آلمان، حقوق فرانسه و حقوق کامن لا، به بررسی موضوع می پردازد.
کلیدواژه‌ها

  • فهرست منابع

    الف) منابع فارسی

    • امامی، سیدحسن؛ حقوق مدنی، جلد1، انتشارات اسلامیه، 1386.
    • جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ الفارق، جلد2، کتابخانه گنج دانش، 1386.
    • جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ تئوری موازنه،کتابخانه گنج دانش، 1381.
    • شهیدی، مهدی؛ آثار قراردادها و تعهدات، انتشارات مجد، 1383.
    • طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ اصول فلسفه و روش رئالیسم، جلد2، صدرا، 1379ش.
    • کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی(دوره مقدماتی)، شرکت سهامی انتشار، 1383.(الف)
    • کاتوزیان، ناصر؛ قواعد عمومی قراردادها، جلد4، شرکت سهامی انتشار، 1383.(ب)

    ب) منابع عربی

    • اردبیلی (مقدس اردبیلی)، احمد بن محمد؛ مجمع الفوائد و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، جلد8، مؤسسه النشر الاسلامی، 1418ق.
    • اصفهانی، محمدحسین؛ حاشیة کتاب المکاسب، جلد5، پایه دانش، 1425ق.
    • انصاری، مرتضی؛ کتاب المکاسب، جلد6، مجمع الفکر الاسلامی، 1423ق.
    • ایروانی، میرزا علی؛ حاشیة کتاب المکاسب، جلد3، دار ذوی­القربی،1426ق.
    • حلّى (علامه حلی)، حسن بن یوسف بن مطهر، تذکرة الفقهاء، جلد11، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، چاپ اول، بی­تا.‏
    • خراسانى(آخوند)، محمدکاظم بن حسین؛ حاشیة المکاسب، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، چاپ‏اول، 1406ق.
    • شهیدی تبریزی، میرزا فتاح؛ هدایة الطالب، دار الفقه للطباعة و النشر، 1428ق.
    • عاملى (شهید ثانى)، زین­الدین بن على بن احمد؛ مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، مؤسسه المعارف الإسلامیه،1413ق.
    • موسوى خمینى، سیدروح­الله؛ کتاب البیع، جلد5، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره، 1379.
    • نجفی، محمدحسن بن باقر؛ جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، جلد23، دار إحیاء التراث العربی، چاپ‏هفتم، بی­تا.

    ج) منابع خارجی

    • Markesinis & others, The German Law of Contract, Hart Publishing, 2006.
    • Marty, Gabriel & Raynaud, Pierre, Droit Civil (les obligations), Siery, 1988.
    • Mazeaud, Henri et Léon et Jean, Leçons De Droit civil, tome deuxième, quatrième édition, 1969.

    د) دادنامه­ ها

    • شعبه 24 دادگاه تجدیدنظر استان تهران؛ دادنامه شماره 9209970222401360، مورخ 19/8/1392.
    • شعبه 2 دادگاه تجدیدنظر استان تهران؛ دادنامه شماره 9309970220200698، مورخ 23/4/1393.
    • شعبه 3 دادگاه عمومی شهرستان اسلامشهر؛ دادنامه شماره 9300961، مورخ 14/8/1393.
    • شعبه 44 دادگاه تجدیدنظر استان تهران؛ دادنامه شماره 9209970224401778، مورخ 24/12/1395.
دوره 16، شماره 86
تابستان 1395
صفحه 1-26

  • تاریخ دریافت 26 مرداد 1395