فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

بررسی تطبیقی قاعده «تعزیر بمایراه الحاکم» و کاربرد آن در فعالیت های اطلاعاتی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد
2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه شهید مطهری تهران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد فقه و حقوق جزای دانشگاه شهید مطهری تهران
چکیده
از آنجا که موجبات حد، منحصر به موارد مشخصی می باشد، لذا مجازات آنها نیز به طور دقیق معین شده است؛ لکن موجبات تعزیر، متعددند و شارع، مجازات آنها را به طور غیر دقیق، در چارچوبی معیّن و کلّی و با حفظ شرایط خاصی تعیین کرده و اختیار تعیین دقیق مجازات را به حاکم تفویض نموده است. این نوشتار سعی دارد ابتدا راهکارهایی (که عمدتاً تحت عنوان تشکیل پرونده شخصیت می باشند) ارائه کند تا از طرفی عدالت کیفری در مرحله اثبات، تا حدّ امکان اجرا شود و از طرف دیگر، تعزیرات (که بنا بر مقدّر نبودن هستند) به حدود (که بنا بر مقدّر بودن هستند) ملحق نشوند. از جمله این راهکارها می توان توجه به فلسفه تعزیرات و شخصیت مجرم، توجه به عرف و مقتضیات زمان و مکان، ملاحظه کردن شأن و مرتبه اجتماعی افراد، رعایت جهات تخفیف در تعیین نوع و میزان مجازات تعزیری و موارد دیگر را ذکر کرد که لحاظ مجموع آنها در خصوص هر فرد، می تواند ما را به اهدف فوق الذکر برساند. در ادامه، امکان اعمال تعزیر، در جریان بازجویی و تحقیقات مقدماتی بررسی می گردد و نتیجه گرفته می شود که تعزیر دارای دو نوع کاربری است؛ یکی تحت عنوان «مجازات» و دیگری در مرحله «تحقیقات مقدماتی» اجرا می شود که هر دو مورد آن توسط حاکم شرع و طبق آنچه مصلحت می بیند، صورت می پذیرد.
کلیدواژه‌ها

  • تبریزى، جواد بن على؛ أسس الحدود و التعزیرات، دفتر مؤلف، قم، 1417ق.
  • تمیمى مغربى، ابوحنیفه نعمان بن محمد؛ دعائم الاسلام، جلد 2، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، ‌1385ق.
  • جمعی از نویسندگان؛ تعزیرات از دیدگاه فقه و حقوق، نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ دوّم، زمستان1386.
  • حائرى طباطبایى، سید على بن محمد؛ ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل، جلد 16، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، 1418ق‌.
  • حر عاملى، محمد بن حسن‌؛ تفصیل وسائل الشیعه إلى تحصیل مسائل الشریعه‌، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، ‌1409ق.
  • خالصى، محمدباقر؛ أحکام المحبوسین فی الفقه الجعفری‌، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ‌1413ق.
  • خویى موسوى، سید ابوالقاسم؛ مبانی تکملة المنهاج، جلد 2، نشر مؤسسه احیاء آثار امام خویی (مؤسسة الخوئی الاسلامیه)، 1430ق.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ المفردات فی غریب القرآن، دار العلم، بیروت، 1412ق.
  • طبسى، نجم­الدین؛ حقوق زندانى و موارد زندان در اسلام‌، بوستان کتاب، قم، 1382.‌
  • طوسى، ابوجعفر محمد بن حسن؛ النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى‌، دار الکتاب العربی، بیروت‌، ‌1400ق.
  • عاملی (شهید اوّل)، محمد بن مکى؛ القواعد و الفوائد، جلد 2، کتابفروشى مفید، قم، 1308ق.
  • عاملى (شهید ثانى)، زین الدین بن على؛ الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة(المحشّى- کلانتر)، جلد10، کتابفروشى داورى، قم،1410ق.
  • عاملى (شهید ثانى)، زین الدین بن على؛ مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الاسلام، جلد 14، مؤسسة المعارف الإسلامیه، قم، 1413ق.
  • عمید زنجانی، عباسعلی؛ قواعد فقه (بخش حقوق جزا)، سمت، تهران، 1387.
  • فاضل موحدى لنکرانى، محمد؛ تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة- القصاص، مرکز فقهى ائمه اطهار علیهم­السلام، قم، 1421ق.‌
  • کدخدایی، محمدرضا؛ مجله فقه اهل بیت علیهم­السلام، جلد 52، مؤسسة دایرة المعارف الفقه الاسلامی طبقا لمذهب اهل البیت(ع)، قم، 1416ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب‏؛ الکافی( ط- الإسلامیة ج 5، تهران، دار الکتب الإسلامیه، 1407ق.
  • گروه پژوهشی حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی؛ قواعد فقه جزایی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، 1383.
  • مجلسی، محمدباقر بن محمد تقی؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول‌ ،ج24، تهران، دار الکتب الإسلامیه،1404ق.
  • محسنی، فرید؛ تلاقی حریم شخصی و آزادی اطلاعات در حقوق ایران، فصلنامه دیدگاه­های حقوقی، سال دهم، شماره36-37، پاییز و زمستان1384، صص71-90.
  • محقق داماد، سید مصطفى؛ قواعد فقه، جلد 4، مرکز نشر علوم اسلامى، تهران، 1406ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر؛ تعزیر و گسترة آن، انتشارات مدرسة امام علی بن أبی­طالب(ع)، قم، ‌1425ق.
  • منتظری، حسینعلی؛ مبانی فقهی حکومت اسلامی (دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة)، ترجمه و تقریر محمود صلواتی، جلد 3، چاپ هاشمیون، تهران، 1379.
  • موسوی اردبیلی، سیدعبدالکریم؛ فقه الحدود و التعزیرات، منشورات مکتبة امیر المومنین، قم، 1413ق.
  • موسوى گلپایگانى، سیدمحمدرضا؛ الدر المنضود فی أحکام الحدود، جلد ‌2، دار القرآن الکریم، قم، 1412ق.
  • نجفى، محمدحسن؛ جواهر الکلام (حدود و تعزیرات)، ترجمة اکبر نادرزاده، انتشارات خرسندی، تهران، 1390.
  • نجفى، محمدحسن؛ جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، ‌1404ق.
  • هاشمی شاهرودی، سید محمود؛ بایسته­های فقه جزا، نشر میزان، تهران، 1387.

 

 

دوره 16، شماره 86
تابستان 1395
صفحه 153-182

  • تاریخ دریافت 26 مرداد 1395