فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

شهادت دروغ و کتمان شهادت در حقوق بین‌النهرین باستان، ایران و اسلام

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز
2 استادیار دانشکده حقوق و علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز
چکیده
اسناد و مدارک تاریخی مکشوفه از سوی باستان‌شناسان حکایت از آن دارد که از ابتدای قانونگذاری در شکل سنتی آن یعنی آنچه که از قانون‌نامه‌ها، اندرزنامه‌ها، فرامین پادشاهان، آرای ثبت شده دادگاه‌ها، عرف و عادات قضایی و نظریه علمای حقوق به جای مانده است تا قانونگذاری جدید همواره «شهادت شهود» به عنوان یک دلیل اثباتی جرم مورد توجه و اهمّیت خاصی بوده است و البته «شهادت دروغ» و «کتمان شهادت» نیز به عنوان یک پدیده نامیمون در روند دادرسی ایجاد اختلال نموده و این موضوع از دید مورخان حقوق مکتوم نمانده است. از نظر ماهوی، محکومیت به پرداخت جزای نقدی و نیز پرداخت غرامت، قطع کردن دست و زبان و حتی سلب حیات شاهدی که شهادت به دروغ می‌داد در تاریخ حقوق بین‌النهرین و ایران باستان به اثبات رسیده است؛ اما کتمان شهادت فقط در ادوار خاصی از تاریخ حقوق جرم محسوب می‌شود و در ادوار دیگری جرم‌انگاری نشده است. در حقوق اسلام نیز مجازات شهادت دروغ، تعزیر شاهد می‌باشد و نوع و میزان آن به اختیار حاکم واگذار گردیده است و اگر این شهادت دروغ منتهی به قصاص فردی گردد شاهد به خاطر آن قصاص می‌شود و چنانچه این شهادت دروغ بر حد باشد بر شاهد حد جاری می‌شود و اگر موجب دیه باشد بر شاهد دیه واجب می‌شود. از نظر شکلی نیز چنانچه این شهادت دروغ قبل از قطعیت رأی به موجب حکم دادگاه به اثبات برسد از موجبات تجدیدنظرخواهی نسبت به رأیی است که بر اساس شهادت دروغ صادر شده است و هرگاه بعد از قطعیت حکم به اثبات برسد از موارد اعاده دادرسی نسبت به آن محسوب می‌شود. در حقوق فعلی ایران نیز کتمان شهادت هرچند گناهی بزرگ و عملی مذموم است ولی جرم‌انگاری نشده است.
کلیدواژه‌ها

  1. فهرست منابع

    1. قرآن کریم.
    2. آخوندی، محمود؛ آیین دادرسی کیفری، جلد چهارم (اندیشه­ها)، انتشارات اشراق، چاپ اول، 1379.
    3. اشرافی، ارسلان؛ بررسی بزه ارتشا در ایران پیش از اسلام، فصلنامه قضاوت، سال پانزدهم، شماره 81، 1394.
    4. الیس، ریچارد؛ حمورابی، (تاریخ حقوق بین­النهرین باستان)، ترجمه حسین بادامچی، انتشارات طرح نو، چاپ اول، 1382.
    5. امین، سیدحسن؛ تاریخ حقوق ایران، انتشارات دایره المعارف ایران­شناسی، چاپ دوم، 1386.
    6. بادامچی، حسین؛ آغاز قانونگذاری، (تاریخ حقوق بین­النهرین باستان)، انتشارات طرح نو، چاپ اول، 1382.
    7. بادامچی، حسین؛ جایگاه فرمان اور کاگینا در تاریخ شکل­گیری حقوق سومری، پژوهش­های علوم تاریخی، دوره 4، شماره 1، 1391.
    8. بادامچی، حسین؛ قتل در قوانین باستانی: بحثی از تاریخ حقوق، مجله حقوقی و قضایی دادگستری، شماره 33، 1377.
    9. باقری، صادق و دیگران؛ ادله اثبات دعاوی کیفری، انتشارات دانشگاه علوم اسلامی رضوی، چاپ پنجم، 1387.
    10. بروجردی، حسین؛ منابع فقه شیعه، جلد سوم، ترجمه مهدی حسینیان قمی و محمدحسین مهوری، انتشارات فرهنگ سبز، تهران، 1387.
    11. بوترو، ژان؛ قانون­نامه حمورابی، (تاریخ حقوق بین­النهرین باستان)، ترجمه حسین بادامچی، انتشارات طرح نو، چاپ اول، 1382.
    12. پیرنیا(مشیر الدوله)، حسن؛ تاریخ ایران قبل از اسلام، نشر نامک، چاپ ششم، 1385.
    13. جرجانی، امیر ابوالفتح؛ تفسیر شاهی، جلد دوم، انتشارات نوید، 1363.
    14. حقیقت، عبدالرفیع؛ خدمات ایرانیان به اسلام، انتشارات کومش، چاپ سوم، 1390.
    15. راث، مارتا؛ مجموعه قوانین حمورابی به سوی فهم معنای تدوین و متن، (تاریخ حقوق بین­النهرین باستان)، ترجمه محمد صادری توحیدخانه، انتشارات طرح نو، چاپ اول، 1382.
    16. روت، میچل؛ تاریخ عدالت کیفری، ترجمه ساناز الستی، جلد نخست، میزان، چاپ دوم، 1391.
    17. زراعت، عباس؛ شرح قانون مجازات اسلامی، جلد دوم، نشر فیض، چاپ دوم، 1377.
    18. زرینی، حسین و هژبریان، حسین؛ تاریخ معاصر دستگاه قضایی ایران و تحولات آن، جلد اول، انتشارات روزنامه رسمی، چاپ اول، 1388.
    19. سلیمانی، حسین؛ ادله اثبات دعوای کیفری در آیین یهود، هفت آسمان، شماره 1، 1378.
    20. شاهرودی، سید محمود؛ بایسته­های فقه جزا، میزان، چاپ اول، 1378.
    21. صفی­زاده، فاروق؛ تاریخ حقوق در ایران باستان، جنگل، چاپ اول، 1391.
    22. طبسی، نجم­الدین؛ حقوق زندانی و موارد زندان در اسلام، ترجمه سید محمدعلی احمدی ابهری و دیگران، انتشارات بوستان کتاب قم، چاپ اول، 1382.
    23. قربانی، فرج­الله؛ مجموعه آراء وحدت رویه دیوان عالی کشور (جزایی)، انتشارات فردوسی، چاپ سوم، 1384.
    24. قمی(شیخ صدوق)، محمد بن علی بن بابویه؛ من لایحضره الفقیه، ترجمه علی­اکبر غفاری، جلد 4 و 5، نشر صدوق، چاپ اول، 1368.
    25. کاتوزیان، همایون؛ ایرانیان دوران باستان تا دوره معاصر، ترجمه حسین شهیدی، نشر مرکز، چاپ اول، 1393.
    26. محقق داماد، سید مصطفی؛ قواعد فقه (بخش جزایی)، انتشارات مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ سیزدهم، 1385.
    27. مدنی، سید جلال­الدین؛ آیین دادرسی مدنی، جلد اول، انتشارات پایدار، چاپ اول، 1376.
    28. مرعشی شوشتری، سید محمدحسین؛ دیدگاه­های نو در حقوق کیفری اسلام، جلد دوم، میزان، 1385.
    29. مهر، فرهنگ؛ دیدی نو از دینی کهن (فلسفه زرتشت)، انتشارات جامی، چاپ هفتم، 1387.
    30. نجفی ابرندآبادی، علی­حسین؛ تقریرات درس تاریخ حقوق کیفری، دوره کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم­شناسی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهیه و تنظیم از ایرج خلیل­زاده و سیّد پوریا موسوی، 1395.
    31. نجفی ابرندآبادی، علی­حسین و بادامچی، حسین؛ تاریخ حقوق کیفری بین­النهرین، انتشارات سمت، چاپ اول، 1383.
    32. واحدی نوایی، آوا؛ نظام جزایی ایران در عصر ساسانیان، میزان، چاپ اول، 1380.
    33. وستبروک، ریموند؛ تاریخ حقوق: نظریه و روش، ترجمه حسین بادمچی، انتشارات نگاه معاصر، چاپ اول، 1393.
    34. هافنر، هری؛ قوانین هیتی­ها: قانون­نامه­ای از آسیای صغیر، ترجمه فرناز اکبری رومنی، انتشارات حقوقی، چاپ اول، 1384.

  • تاریخ دریافت 30 بهمن 1395
  • تاریخ بازنگری 02 اردیبهشت 1396
  • تاریخ پذیرش 04 خرداد 1396