1
دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز
2
استادیار دانشکده حقوق و علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز
چکیده
اسناد و مدارک تاریخی مکشوفه از سوی باستانشناسان حکایت از آن دارد که از ابتدای قانونگذاری در شکل سنتی آن یعنی آنچه که از قانوننامهها، اندرزنامهها، فرامین پادشاهان، آرای ثبت شده دادگاهها، عرف و عادات قضایی و نظریه علمای حقوق به جای مانده است تا قانونگذاری جدید همواره «شهادت شهود» به عنوان یک دلیل اثباتی جرم مورد توجه و اهمّیت خاصی بوده است و البته «شهادت دروغ» و «کتمان شهادت» نیز به عنوان یک پدیده نامیمون در روند دادرسی ایجاد اختلال نموده و این موضوع از دید مورخان حقوق مکتوم نمانده است. از نظر ماهوی، محکومیت به پرداخت جزای نقدی و نیز پرداخت غرامت، قطع کردن دست و زبان و حتی سلب حیات شاهدی که شهادت به دروغ میداد در تاریخ حقوق بینالنهرین و ایران باستان به اثبات رسیده است؛ اما کتمان شهادت فقط در ادوار خاصی از تاریخ حقوق جرم محسوب میشود و در ادوار دیگری جرمانگاری نشده است. در حقوق اسلام نیز مجازات شهادت دروغ، تعزیر شاهد میباشد و نوع و میزان آن به اختیار حاکم واگذار گردیده است و اگر این شهادت دروغ منتهی به قصاص فردی گردد شاهد به خاطر آن قصاص میشود و چنانچه این شهادت دروغ بر حد باشد بر شاهد حد جاری میشود و اگر موجب دیه باشد بر شاهد دیه واجب میشود. از نظر شکلی نیز چنانچه این شهادت دروغ قبل از قطعیت رأی به موجب حکم دادگاه به اثبات برسد از موجبات تجدیدنظرخواهی نسبت به رأیی است که بر اساس شهادت دروغ صادر شده است و هرگاه بعد از قطعیت حکم به اثبات برسد از موارد اعاده دادرسی نسبت به آن محسوب میشود. در حقوق فعلی ایران نیز کتمان شهادت هرچند گناهی بزرگ و عملی مذموم است ولی جرمانگاری نشده است.
حقیقت، عبدالرفیع؛ خدمات ایرانیان به اسلام، انتشارات کومش، چاپ سوم، 1390.
راث، مارتا؛ مجموعه قوانین حمورابی به سوی فهم معنای تدوین و متن، (تاریخ حقوق بینالنهرین باستان)، ترجمه محمد صادری توحیدخانه، انتشارات طرح نو، چاپ اول، 1382.
روت، میچل؛ تاریخ عدالت کیفری، ترجمه ساناز الستی، جلد نخست، میزان، چاپ دوم، 1391.
زراعت، عباس؛ شرح قانون مجازات اسلامی، جلد دوم، نشر فیض، چاپ دوم، 1377.
زرینی، حسین و هژبریان، حسین؛ تاریخ معاصر دستگاه قضایی ایران و تحولات آن، جلد اول، انتشارات روزنامه رسمی، چاپ اول، 1388.
شاهرودی، سید محمود؛ بایستههای فقه جزا، میزان، چاپ اول، 1378.
صفیزاده، فاروق؛ تاریخ حقوق در ایران باستان، جنگل، چاپ اول، 1391.
طبسی، نجمالدین؛ حقوق زندانی و موارد زندان در اسلام، ترجمه سید محمدعلی احمدی ابهری و دیگران، انتشارات بوستان کتاب قم، چاپ اول، 1382.
قربانی، فرجالله؛ مجموعه آراء وحدت رویه دیوان عالی کشور (جزایی)، انتشارات فردوسی، چاپ سوم، 1384.
قمی(شیخ صدوق)، محمد بن علی بن بابویه؛ من لایحضره الفقیه، ترجمه علیاکبر غفاری، جلد 4 و 5، نشر صدوق، چاپ اول، 1368.
کاتوزیان، همایون؛ ایرانیان دوران باستان تا دوره معاصر، ترجمه حسین شهیدی، نشر مرکز، چاپ اول، 1393.
محقق داماد، سید مصطفی؛ قواعد فقه (بخش جزایی)، انتشارات مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ سیزدهم، 1385.
مدنی، سید جلالالدین؛ آیین دادرسی مدنی، جلد اول، انتشارات پایدار، چاپ اول، 1376.
مرعشی شوشتری، سید محمدحسین؛ دیدگاههای نو در حقوق کیفری اسلام، جلد دوم، میزان، 1385.
مهر، فرهنگ؛ دیدی نو از دینی کهن (فلسفه زرتشت)، انتشارات جامی، چاپ هفتم، 1387.
نجفی ابرندآبادی، علیحسین؛ تقریرات درس تاریخ حقوق کیفری، دوره کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرمشناسی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهیه و تنظیم از ایرج خلیلزاده و سیّد پوریا موسوی، 1395.
نجفی ابرندآبادی، علیحسین و بادامچی، حسین؛ تاریخ حقوق کیفری بینالنهرین، انتشارات سمت، چاپ اول، 1383.
واحدی نوایی، آوا؛ نظام جزایی ایران در عصر ساسانیان، میزان، چاپ اول، 1380.
وستبروک، ریموند؛ تاریخ حقوق: نظریه و روش، ترجمه حسین بادمچی، انتشارات نگاه معاصر، چاپ اول، 1393.
هافنر، هری؛ قوانین هیتیها: قانوننامهای از آسیای صغیر، ترجمه فرناز اکبری رومنی، انتشارات حقوقی، چاپ اول، 1384.