فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

مطالعه جایگاه «بازپرس» در قانون قدیم و جدید آیین دادرسی کیفری

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی و مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز
2 کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر
چکیده
بازپرس، یک عنوان برای دو مقام محسوب می‌شود؛ بدین معنا که دو شأن کاملاً متفاوت تحقیقاتی و قضایی را در خود جمع کرده است. همچنین، بازپرس مقامی است که ویژگی‌های بی‌­طرفی قوه قضائیه، مهارت‌­های تحقیقی و تخصصی پلیس و نیز ویژگی­‌های قضات هیأت منصفه عالی را در خود جای داده است. فرآیند دادرسی کیفری با کشف جرم آغاز شده و سپس تعقیب جرم از سوی دادستان به عنوان نماینده جامعه صورت می‌­گیرد. تحقیق یا جمع‌­آوری دلایل مربوط به جرم نیز پس از تعقیب، از سوی بازپرس انجام شده و بعد از آن پرونده برای رسیدگی به دادگاه می‌­رود. دادرسی کیفری ایران به تبعیت از دادرسی کیفری فرانسه، بر مبنای وجود بازپرس طراحی شده و این در حالی است که جامعه جهانی به حذف این نهاد در دادرسی کیفری تمایل دارد. در ایران، بازپرس بر اساس شأن تحقیقی خود اقدام به جمع‌­آوری دلایل کرده و از سوی دیگر بر اساس شأن قضایی خود راجع به آزاد یا بازداشت بودن افراد تصمیم­‌گیری می‌­نماید. بازپرس در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 زیردست دادستان قرار داده شده و سایه دادستان بر سر او مستدام است. عمده قرارهای بازپرس باید به تأیید دادستان برسد و محقق شدن آثار قرارها ممکن نیست مگر آن که تصمیمات بازپرس به تأیید دادستان رسیده باشد. حتی قرار منع تعقیب بازپرس بدون تأیید دادستان منشأ هیچ اثری نمی‌­باشد. در واقع، بازپرس یک قاضی بی‌­طرف است و بر اساس قانون باید بی‌­طرفی را در جمع‌­آوری دلایل رعایت کند و بایستی زیر چتر قاضی تعقیب (دادستان)، تمام جرایم را تعقیب کند بدون آن که حق اعمال صلاحدید داشته باشد.
کلیدواژه‌ها

  1. فهرست منابع

    الف. منابع فارسی

    1. آخوندی، محمود؛ آیین دادرسی کیفری، جلد 2، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ دوازدهم، تهران، 1389.
    2. آشوری، محمد؛ آیین دادرسی کیفری، جلد 1، سمت، چاپ شانزدهم، 1391.
    3. بوریکان، ژان و سیمون، آن موری؛ آیین دادرسی کیفری، ترجمه عباس تدین، انتشارات خرسندی، چاپ اول، 1389.
    4. تدین، عباس؛ تحصیل دلیل در آیین دادرسی کیفری، میزان، چاپ اول، تهران، 1388.
    5. حیدری، الهام و فتحی، محمدجواد؛ مفهوم و مبانی اصل آزادی تحصیل و ارزیابی دلیل در دادرسی کیفری، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 43، شماره 1، 1392.
    6. خالقی، علی؛ آیین دادرسی کیفری، انتشارات شهر دانش، چاپ دهم، 1390.
    7. دورانت، ویل؛ تاریخ تمدن، ترجمه ابوالقاسم صلاوی و دیگران، جلد 4، چاپ چهارم، 1373.
    8. زراعت، عباس؛ آیین دادرسی کیفری، جلد 2، نشر قانون­مدار، چاپ اول، 1390.
    9. علوی، ابوذر؛ بازپرس و بازپرسی در نظام حقوق کیفری ایران، انتشارات نگاه بینه، 1394.
    10. فتحی، محمدجواد و دهقانی، علی؛ استقلال بازپرس در انجام تحقیقات مقدماتی و تأثیر آن در تحقق دادرسی عادلانه، مجله فقه و حقوق، شماره 20، 1388.
    11. فروغی، فضل­الله و یوسفی، ایمان؛ مرحله تصمیم­گیری برای کفایت ادله اثباتی در الگوهای تحقیقات مقدماتی ایران و آمریکا، مجله مطالعات حقوق دانشگاه شیراز، شماره 1، 1393.
    12. قلندری، نادر؛ جایگاه و نقش بازپرس در نظام قضایی ایران، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر، 1390.
    13. گاستون، استفانی؛ لواسور، ژرژ و بولوک، برنار؛ آیین دادرسی کیفری، ترجمه حسن دادبان، جلد 1، چاپ اول، 1377.
    14. یوسفی، ایمان؛ آیین دادرسی کیفری، جلد 2، میزان، چاپ دوم، تهران، 1395.
    15. یوسفی، ایمان؛ تحقیقات مقدماتی در آیین دادرسی کیفری، میزان، چاپ اول، 1392.
    16. یوسفی، ایمان؛ مدل­های تحقیقاتی مقدماتی، رساله دکتری حقوق جزا و جرم­شناسی، پردیس فارابی دانشگاه تهران، 1391.
    17. یوسفی، ایمان و رئیسی، محمدصادق؛ بررسی انتقادات وارد بر نهاد بازپرسی، مجله حقوقی دادگستری، شماره 82، 1392.

    ب. منابع خارجی

    1. Ploscowe, Morris; The investigating magistrate (judged instruction) in European criminal procedure, The Michigan Law Review, Vol.33, No.7, 1935.
    2. Siegel, Larry and Senna, Joseph; Essentials of criminal justice,Thomson publication, 2007.
    3. Smith, Paul; The examing magistrates function and involvement in investigative matters, 2008, (Available at: springerlaw. com).

  • تاریخ دریافت 28 خرداد 1396
  • تاریخ بازنگری 04 شهریور 1396
  • تاریخ پذیرش 04 شهریور 1396