1
دکتری حقوق جزا و جرمشناسی و مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز
2
کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر
چکیده
بازپرس، یک عنوان برای دو مقام محسوب میشود؛ بدین معنا که دو شأن کاملاً متفاوت تحقیقاتی و قضایی را در خود جمع کرده است. همچنین، بازپرس مقامی است که ویژگیهای بیطرفی قوه قضائیه، مهارتهای تحقیقی و تخصصی پلیس و نیز ویژگیهای قضات هیأت منصفه عالی را در خود جای داده است. فرآیند دادرسی کیفری با کشف جرم آغاز شده و سپس تعقیب جرم از سوی دادستان به عنوان نماینده جامعه صورت میگیرد. تحقیق یا جمعآوری دلایل مربوط به جرم نیز پس از تعقیب، از سوی بازپرس انجام شده و بعد از آن پرونده برای رسیدگی به دادگاه میرود. دادرسی کیفری ایران به تبعیت از دادرسی کیفری فرانسه، بر مبنای وجود بازپرس طراحی شده و این در حالی است که جامعه جهانی به حذف این نهاد در دادرسی کیفری تمایل دارد. در ایران، بازپرس بر اساس شأن تحقیقی خود اقدام به جمعآوری دلایل کرده و از سوی دیگر بر اساس شأن قضایی خود راجع به آزاد یا بازداشت بودن افراد تصمیمگیری مینماید. بازپرس در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 زیردست دادستان قرار داده شده و سایه دادستان بر سر او مستدام است. عمده قرارهای بازپرس باید به تأیید دادستان برسد و محقق شدن آثار قرارها ممکن نیست مگر آن که تصمیمات بازپرس به تأیید دادستان رسیده باشد. حتی قرار منع تعقیب بازپرس بدون تأیید دادستان منشأ هیچ اثری نمیباشد. در واقع، بازپرس یک قاضی بیطرف است و بر اساس قانون باید بیطرفی را در جمعآوری دلایل رعایت کند و بایستی زیر چتر قاضی تعقیب (دادستان)، تمام جرایم را تعقیب کند بدون آن که حق اعمال صلاحدید داشته باشد.
بوریکان، ژان و سیمون، آن موری؛ آیین دادرسی کیفری، ترجمه عباس تدین، انتشارات خرسندی، چاپ اول، 1389.
تدین، عباس؛ تحصیل دلیل در آیین دادرسی کیفری، میزان، چاپ اول، تهران، 1388.
حیدری، الهام و فتحی، محمدجواد؛ مفهوم و مبانی اصل آزادی تحصیل و ارزیابی دلیل در دادرسی کیفری، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 43، شماره 1، 1392.
خالقی، علی؛ آیین دادرسی کیفری، انتشارات شهر دانش، چاپ دهم، 1390.
دورانت، ویل؛ تاریخ تمدن، ترجمه ابوالقاسم صلاوی و دیگران، جلد 4، چاپ چهارم، 1373.
زراعت، عباس؛ آیین دادرسی کیفری، جلد 2، نشر قانونمدار، چاپ اول، 1390.
علوی، ابوذر؛ بازپرس و بازپرسی در نظام حقوق کیفری ایران، انتشارات نگاه بینه، 1394.
فتحی، محمدجواد و دهقانی، علی؛ استقلال بازپرس در انجام تحقیقات مقدماتی و تأثیر آن در تحقق دادرسی عادلانه، مجله فقه و حقوق، شماره 20، 1388.
فروغی، فضلالله و یوسفی، ایمان؛ مرحله تصمیمگیری برای کفایت ادله اثباتی در الگوهای تحقیقات مقدماتی ایران و آمریکا، مجله مطالعات حقوق دانشگاه شیراز، شماره 1، 1393.
قلندری، نادر؛ جایگاه و نقش بازپرس در نظام قضایی ایران، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر، 1390.
گاستون، استفانی؛ لواسور، ژرژ و بولوک، برنار؛ آیین دادرسی کیفری، ترجمه حسن دادبان، جلد 1، چاپ اول، 1377.