فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

«معاونت در جرم» از منظر فقه و حقوق جزای ایران، افغانستان و مصر

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی
2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه علوم اسلامی رضوی
چکیده
معاونت در جرم آن است که شخصی، مرتکب یا مرتکبان اصلی جرم را که در انجام عنصر مادی جرم مداخله مستقیم داشته‌اند در قالب تحریک، ترغیب، تهدید، تطمیع، به کار بردن دسیسه، فریب و نیرنگ، تهیه وسایل ارتکاب جرم، ارائه طریق ارتکاب جرم و یا تسهیل وقوع جرم یاری نماید. معاونت، جرم مستقلی نیست بلکه جرم بودن خود را از جرم اصلی عاریه می‌گیرد. بنابراین، نقش معاون در ارتکاب جرم یک نقش تبعی است؛ زیرا معاون، در عنصر مادی جرم مداخله‌ای ندارد. از این رو، قانون مجازات اسلامی به تبعیت از فقه، مجازات معاون را خفیف‌تر از مجازات مباشر جرم مقرر نموده و این در حالی است که در قانون جزای برخی از کشورها مانند افغانستان و مصر، مجازات معاون و مباشر یکسان می‌باشد و نوشتار حاضر، با واکاوی مبنای این اختلاف دیدگاه، ملاک قانون مجازات اسلامی و فقه مبنی بر خفیف‌تر بودن مجازات معاون را به عنوان یک رویکرد عادلانه‌تر برگزیده است.
کلیدواژه‌ها

  1. فهرست منابع

    1. قرآن کریم.
    2. ابن بابویه قمی(شیخ صدوق)، ابوجعفر محمد بن علی؛ من لایحضره الفقیه، جلد 4، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، چاپ دوم، قم، 1413ق.
    3. الاحصائی(ابن أبی جمهور)، محمد بن علی بن ابراهیم؛ عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدّینیة، جلد 1، نشر سید الشهدا، قم، 1405ق.
    4. اردبیلی، محمدعلی؛ حقوق جزای عمومی، جلد 2، میزان، چاپ دوازدهم، 1385.
    5. الافریقی ‌المصری‌(ابن منظور)، محمد بن مکرم؛ لسان العرب، جلد 13، دار الفکر، چاپ سوم، بیروت، 1414ق.
    6. الاندلسی القرطبی الظاهری(ابن حزم)، علی بن أحمد؛ المحلى بالآثار فی شرح المجلى بالإختصار، جلد 10، دار الفکر، بی‌تا.
    7. انصاری، مرتضی؛ کتاب المکاسب، جلد 1، منشورات دار الذخائر، قم، 1411ق.
    8. بجنوردى، سیدحسن؛ القواعد الفقهیه، جلد 1، نشر الهادی، قم، 1419ق.
    9. بجنوردى، سیدحسن؛ القواعد الفقهیه، جلد 2، مؤسسه عروج، چاپ سوم، تهران، 1401ق.
    10. خمینى، سیدروح‌اللّه؛ المکاسب المحرمه، جلد 1، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، قم، 1415ق.
    11. خویى، سیدابوالقاسم؛ مصباح الفقاهه فی المعاملات (المکاسب)، جلد 1، مؤسسه احیاء آثار امام خوئی، چاپ چهارم، قم، 1430ق.
    12. سرخسی، محمد بن احمد؛ المبسوط، جلد 9، دار المعرفه، بیروت، 1406ق.
    13. شاهرودى، سیدمحمود و دیگران؛ فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع)، جلد 1، مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت (ع)، قم، 1426ق.
    14. طوسى، محمد بن حسن؛ الإستبصار فی ما اختلف من الاخبار، جلد 3، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1390ق.
    15. طوسى، محمد بن حسن؛ الخلاف فی الاحکام؛ جلد 5، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین، قم، 1407ق.
    16. عاملى(حر العاملی)، محمد بن الحسن؛ تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، جلد 17، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، 1409ق.
    17. عبدالمنعم، محمود بن عبدالرحمن؛ معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیه، جلد 2، دار الفضیله، قاهره، 1419ق.
    18. عوده، عبدالقادر؛ التشریع الجنائی الإسلامی مقارناً بالقانون الوضعی، جلد 1، دارالکاتب العربی، بیروت، بی‌تا.
    19. فراهیدى، خلیل بن احمد؛ العین، جلد 2، نشر هجرت، چاپ دوم، قم، 1410ق.
    20. کلینى، محمد بن یعقوب؛ الکافی، جلد 6، الاسلامیه، چاپ چهارم، تهران، 1407ق.
    21. محقق داماد، سیدمصطفى؛ قواعد فقه، جلد 4، مرکز نشر علوم اسلامى، چاپ دوازدهم، تهران، 1406ق.
    22. مرعشی شوشترى، سیدمحمدحسن؛ دیدگاه‌هاى نو در حقوق کیفری اسلام، جلد 2، میزان، چاپ دوم، 1427ق.
    23. مشکینى، میرزا على؛ مصطلحات الفقه، نشر الهادی، قم، بی‌تا.
    24. میرمحمدصادقی، حسین؛ جرایم علیه اشخاص، میزان، چاپ اول، 1386.
    25. نائینى، میرزامحمدحسین؛ المکاسب و البیع، جلد 1، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین، قم، 1413ق.
    26. نجفى، محمدحسن؛ جواهر الکلام، جلد 43، دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم، بیروت، 1404ق.

  • تاریخ دریافت 31 خرداد 1396
  • تاریخ بازنگری 29 مرداد 1396
  • تاریخ پذیرش 04 شهریور 1396