فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

حدود مسؤولیت کیفری و مجازات «طفل» در فقه امامیه

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری حقوق خصوصی دانشگاه تربیت مدرس
2 کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی جامعة المصطفی العالمیة
چکیده
بر مبنای شرع مقدس اسلام هیچ عمل مجرمانه‌ای بدون مجازات نمی‌ماند. در عین حال، حدود و نحوه اجرای مجازات در خصوص همه افراد یکسان نیست و همیشه این پرسش مطرح بوده است که آیا می‌توان برای طفل مجازاتی تعیین کرد یا خیر؟ پژوهش حاضر ضمن گردآوری نظریات فقها و علمای حقوق، به مفهوم‌شناسی دقیق واژه طفل پرداخته است. شرع مقدس اسلام، رسیدن به سن بلوغ را (که از شرایط عامه تکلیف است) به عنوان یکی از شرایط اجرای مجازات و داشتن مسؤولیت کیفری دانسته است. لذا شخصی که به سن بلوغ نرسیده باشد قابل مجازات نیست. البته، با بررسی رویه قضایی و مقررات موجود به نظر می‌رسد که حد ادنی از مجازات با عنوان «اقدامات تأدیبی و تربیتی» در خصوص طفل اجرا می‌شود. همچنین، طفل غیر ممیز در احکام تکلیفی مبرّا از مسؤولیت کیفری است ولی در احکام وضعی ضامن تلقی می‌شود. ضمن این که مسؤولیت طفل در امور کیفری نسبی است اما طفل ممیز از نظر شرع و قانون قابل مجازات است.
کلیدواژه‌ها

  1. فهرست منابع

    1. ابوزهره، محمد؛ الجریمة و العقوبة فی الفقه الاسلامی(العقوبة)، دارالفکر العربی، 2008م.
    2. اردبیلی، محمدعلی؛ حقوق جزای عمومی، جلد 2، میزان، چاپ سوم، 1385.
    3. ارسطا، محمد جواد؛ دولت و مصلحت، فصلنامه علوم سیاسی، شماره 8، 1372.
    4. انیس، ابراهیم و دیگران؛ فرهنگ المعجم الوسیط، الثقافة الاسلامیة، چاپ دوم، قم، 1372.
    5. بلاغی، سید صدرالدین؛ عدالت و قضا در اسلام، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، چاپ سوم، 1358.
    6. البوطی، محمد سعید رمضان؛ ضوابط المصلحة فی الشریعة الاسلامیة، مؤسسة الرسالة، بیروت، 1412ق.
    7. جاویدی، مجتبی؛ سیمای حقوق در قرآن بر اساس تفسیر نور، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، تهران، 1386.
    8. جزیری، عبدالرحمان؛ الفقه علی المذاهب الاربعة، جلد 2، دار الفکر، بیروت، بی‌تا.
    9. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق، کتابخانه گنج دانش، چاپ دوازدهم، 1381.
    10. حر العاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعه، آل البیت، قم، 1409ق.(الف)
    11. حر العاملی، محمد بن حسن؛ هدایة الامة الی احکام الائمه، آل البیت، قم، 1409ق.(ب)
    12. الحسینی الشیرازی، سید محمد؛ الفقه(کتاب حدود و تعزیرات)، دار القرآن الحکیم، قم، بی‌تا.
    13. حلی(ابن ادریس)، ابوجعفر محمد بن منصور بن احمد؛ السرائرالحاوی لتحریر الفتاوی، جلد 1، مؤسسه نشر الاسلامی، قم، 1410ق.
    14. حلی، ابومنصور حسن بن یوسف بن مطهر؛ تذکرة الفقها، ترجمه نعمت‌الله الفت و بازنگری عباس شیری، جلد 2، میزان، 1373.
    15. حلی، ابن فهد؛ المهذب البارع فی شرح مختصر النافع، به کوشش مجتبی عراقی، جلد 5، نشر اسلامی جامعه مدرسین، قم، 1403ق.
    16. حیدری، علی نقی؛ اصول الاستنباط من اصول الفقه، مکتبة المفید، قم، بی‌تا.
    17. الرافعی، المصطفی؛ اسلام نظام انسانی، دار المکتبة الحیاة، چاپ دوم، بی‌تا.
    18. ساکت، محمدحسین؛ نهاد دادرسی در اسلام، نشر آستان قدس رضوی، مشهد، 1365.
    19. الشوکانی، محمد بن علی؛ نیل الاوطار من احادیث سید الاخیار شرح منتفی الاخبار، جلد 8، دار الجیل، بیروت، بی‌تا.
    20. صیفی، ناصر؛ بررسی و شناخت بزهکاری اطفال در ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه تهران، 1356.
    21. طباطبایی، محمدحسین؛ تفسیر المیزان، جلد 4، بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی، تهران، 1367.
    22. طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الامم و الملوک، جلد 6، دار الکتب العلمیة، بیروت، چاپ دوم، 1408ق.
    23. طوسی، ابی جعفر محمد بن الحسن؛ الاستبصار، دار الکتب الاسلامیة، تهران، بی‌تا.(الف)
    24. طوسی، ابی جعفر محمد بن الحسن؛ تهذیب الاحکام فی شرح المقنعة للشیخ مفید، دار الاضراء، بیروت، بی‌تا.(ب)
    25. العاملی(شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی؛ مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، مؤسسه المعارف الاسلامی، 1419ق.
    26. العاملی(شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی؛ الروضة البهیه فی شرح لمعة الدمشقیه، المصحح القاروبی التبریزی، دارالتفسیر، قم، بی‌تا.
    27. عمید، حسن؛ فرهنگ عمید، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، چاپ سوم، 1366.
    28. عوده، عبدالقادر؛ التشریع الجنایی الاسلامی مقارناً بالقانون الوضعی، جلد 1، نشر الرسالة، بیروت، بی‌تا.
    29. کاپلار، گرت؛ مجموعه سخنرانی‌های ارائه شده در زمینه دادرسی ویژه نوجوانان سیون سوئیس، ترجمه حمید مرعشی، صندوق کودکان سازمان ملل متحد، تهران، 1378.
    30. کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب؛ الکافی، دار الکتب الاسلامیة، تهران، 1407ق.
    31. مرعشی، محمدحسن؛ دیدگاه‌های نو در حقوق کیفری اسلام، جلد 1، میزان، 1373.
    32. محسنی، مرتضی؛ دوره حقوق جزای عمومی، جلد 1، انتشارات دانشگاه ملی ایران، 1354.
    33. مروارید، علی‌اصغر؛ المصادر الفقیهه، نشر دار التراث، بیروت، 1421ق.
    34. مروارید، علی‌اصغر؛ سلسلة الینابیع الفقیهه، مؤسسة فقه الشیعة، بیروت، 1413ق.
    35. الحصری، احمد؛ علم القضاء: ادله الاثبات فی الفقه اسلامی، دار الکتاب العربیة، بیروت، 1406ق.
    36. معین، محمد؛ فرهنگ فارسی، انتشارات امیرکبیر، 1378.
    37. فاضل موحدی لنکرانی، محمد؛ تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة، مرکز الفقه الأئمة الاطهار علیهم السلام، قم، 1381.
    38. موسوی بجنوردی، میرزا حسن؛ القواعد الفقیهه، جلد 4، دار الکتاب العلمیة، قم، 1391ق.
    39. الموسوی، باقر؛ القضاء النظام القاضی عند الامام علی (ع)، الغدیر، بیروت، 1419ق.
    40. موسوی اردبیلی، عبدالکریم؛ فقه الحدود و التعزیرات، جامعة المفید، قم، 1413ق.
    41. موسوی الخمینی، روح‌الله؛ ترجمه تحریر الوسیله، مؤسسه انتشارات دار العلم، قم، 1370.
    42. خویی، ابوالقاسم؛ الاجتهاد و التقلید، چاپ نو ظهور، قم، 1411ق.
    43. خویی، ابوالقاسم؛ مبانی تکملة المنهاج، مؤسسة احیاء آثار الامام الخویی، قم، 1975م.
    44. نجفی، محمدحسن؛ جواهر الکلام فی الشرح الشرایع فی الاسلام، جلد 26، دار احیاء التراث العربی، نشر التسع، بیروت، بی‌تا.
    45. ورام، ‌مسعود بن عیسی؛‌ مجموعه ورام، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، مشهد، ‌1384.
    46. ولیدی، محمدصالح؛ حقوق جزای عمومی، جلد 3، انتشارات دفتر نشر داد، چاپ دوم، تهران، 1374.

  • تاریخ دریافت 26 فروردین 1396
  • تاریخ بازنگری 24 تیر 1396
  • تاریخ پذیرش 04 شهریور 1396