فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

ماهیت قرارداد پیش فروش واحدهای مسکونی با نگرشی به حقوق مدنی فرانسه (اصلاحیه2016)

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
ابوالحسن مجتهد سلیمانی 1
محمد داودآبادی 2
1 استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی
2 کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه خوارزمی
چکیده
باازدحام جمعیت در جوامع صنعتی بالاخص در جامعه کنونی ما، قراردادهای پیش‌فروش واحدهای تجاری و مسکونی رواج چشمگیرییافته است. با این حال در ماهیت این نوع قراردادها، از لحاظ تئوری و عملی اختلاف‌نظرهایی در میان فقهای امامیه و حقوقدانان مشاهده می‌شود؛ زیرا در این نوع معامله، «تعیین مبیع» به‌دلیل طولانی بودن تهیه و تولید، انجام نمی‌پذیرد و همچنین «تعیین ثمن» نیز به‌خاطر نوسانات قیمت مواد اوّلیه و دستمزد کارگران و عوارض دولتیو نوسانات نرخ سود بانکی، به زمان آینده و بر عهده فروشنده موکول می‌شود. همچنین، طبق فقه و قانون مدنی ایران، «مبیع و ثمن» در انعقاد عقد باید معین گردد، در غیر این‌صورت معامله به‌خاطر غرر باطل خواهد بود. پرسشی که مطرح می‌شود این است که آیا ماهیت قراردادهای پیش‌فروش در قالب عقود تملیکی قرار می‌گیرد؟ تصویب قانون پیش‌فروش ساختمان در سال 1389 به‌منظور نظم‌دهی در عرصه خرید و فروش و جلوگیری از سوء‌استفاده‌های کلاهبرداران بوده است و اساساً به ماهیت این نوع قرارداد اشاره‌ای نکرده است. در این مقاله به‌روش کتابخانه‌ای سعی شده است که ماهیت این نوع قرارداد، از دیدگاه فقه و حقوق ایران و همچنین با نگاهی گذرا به حقوق مدنی فرانسه (اصلاحیه 2016) مورد بررسی و کاوش قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
بیع
غرر
جهل
ثمن
مبیع‌
  1. قرآن کریم.
  2. ابن ادریس، محمد بن منصور؛ السرائر، ج2، انتشارات اسلامی، قم، 1410ق.
  3. ابن حمزه، محمد بن علی؛ الوسیله، مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی(ره)، قم، 1408ق.
  4. ابن قیم الجوزیه، محمد بن ابی‌بکر؛ زاد المعاد، ج4، دارالآفاق العربیه، دمشق، 1428ق.
  5. امامی، سیدحسن؛ حقوق مدنی، ج1، کتابفروشی اسلامیه، تهران، 1378.
  6. انصاری، مرتضی؛ فرائد الاصول، ج1، مؤسسه مطبوعاتی ‌دینی، قم، 1385.
  7. انصاری، مرتضی؛ المکاسب، ج1، مؤسسه مطبوعاتی دینی، قم، 1387.
  8. بحرانی، یوسف بن احمد؛ الحدائق الناظرة، ج18و20، دفتر انتشارات اسلامی، قم، 1363.
  9. بزرگمهر، امیرعباس و مهرانی، غزال؛ اصلاحات در قانون تعهدات فرانسه، انتشارات دانشگاه عدالت، تهران، 1395.
  10. البعلبکی، روحى؛ المورد قاموس عربى- انکلیزى، دارالعلم للملایین، بیروت، 2009.
  11. تمیمى المغربى، نعمان بن محمد؛ دعائم الاسلام، ج2، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام، قم، ‌1385ق.
  12. جبعی‌العاملی(شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی؛ الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج3، مؤسسه اسماعیلیان، قم، 1420ق.
  13. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ دائرة المعارف علوم اسلامی و قضایی، ج1، گنج دانش، تهران، 1363.
  14. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ دائرة المعارف حقوق مدنی و تجارت، ج1، گنج دانش، تهران، 1388.
  15. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ ترمینولوژی حقوق، ­گنج دانش، تهران، 1394.
  16. جوهری، اسماعیل بن حماد؛ الصحاح، ج2، دارالعلم الملایین، بیروت، 1376.
  17. حر العاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعة، ج12و13و18، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث، قم، 1416ق.
  18. حسینی روحانی، سیدصادق؛ فقه الصادق(ع)، ج18، دارالکتاب، قم، 1412ق.
  19. حسینی سیستانی، سیدعلی؛ المسائل المنتخبة، ج1، مکتب سماحة آیةالله العظمى السیستانی، نجف، 1414ق.
  20. حسینی مراغه­ای، سیدفتاح؛ العناوین الفقهیة، ج2، نشر اسلامی، قم، 1417ق.
  21. ‌حلی، محمد بن حسن؛ ایضاح الفوائد، ج1، اسماعیلیان، قم، 1387ق.
  22. حلی(علامه)، حسن بن یوسف؛ مختلف الشیعة، ج5، انتشارات اسلامی، قم، 1413ق.
  23. حلی(علامه)، حسن بن یوسف؛ تذکرة الفقهاء، ج10و11، مؤسسه آل‌البیت(ع)، قم، 1414ق.
  24. حلی(محقق)، جعفر بن الحسن؛ شرائع الاسلام، ج1و2، اسماعیلیان، قم، 1408ق.
  25. حلی(محقق)، جعفر بن الحسن؛ المختصر، مؤسسه مطبوعات دینی، قم، 1418ق.
  26. خامنه‌ای، سید محمد؛ بیمه در حقوق اسلام، تولید کتاب(تک)، تهران، 1382.
  27. خوانساری، سید احمد؛ جامع المدارک، ج3، اسماعیلیان، قم، 1405ق.
  28. خوری شرتونی لبنانی، سعید؛ اقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، ج2، ‌اسوه، تهران، 1385.
  29. دادمرزی، سیدمهدی؛ فقه استدلالی(ترجمه تحریر الروضة فی شرح اللمعة)، چاپ زیتون، قم، 1381.
  30. داراب­پور، مهراب؛ ثمن شناور، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 22-21، 1376 و 1377.
  31. درخشان، مسعود؛ مشتقات و مدیریت ریسک در بازارهای نفت، مؤسسه مطالعات بین‌المللی انرژی، تهران، 1390.
  32. زبیدی، محمد بن محمد مرتضی؛ ­تاج العروس من جواهر القاموس، ج3، دارالفکر، بیروت، 1386ق.
  33. سبزواری، محمدباقر؛ کفایة الاحکام، ج1، انتشارات اسلامی، قم، 1423ق.
  34. سبزواری(محقق)، سید عبدالاعلی؛ مهذب الاحکام، ج18، دارالتفسیر، قم، 1388ق.
  35. سعدی، ابوحبیب؛ القاموس الفقهی لغةً و اصطلاحاً، دارالفکر، دمشق، 1419ق.
  36. سنهورى، عبدالرزّاق احمد؛ مصادر الحق، ج3، خرسندی، تهران، 1391.
  37. شهیدی، مهدی؛ ­حقوق مدنی6 (عقود معین)، انتشارات مجد، تهران، 1391.
  38. صدوق(ابن بابویه)، محمد بن ‌علی؛ من لایحضر الفقیه، ج3، انتشارات اسلامی، قم، 1413ق.
  39. صدوق(ابن بابویه)، محمد بن علی؛ المقنع، ­پیام امام هادی(ع)، قم، 1415ق.
  40. طباطبایی قمی، سیدتقی؛ مبانی منهاج الصالحین، ج8، منشورات قلم الشرق، قم، 1426ق.
  41. طباطبایی یزدی، محمدکاظم؛ سؤال و جواب، ج1، اسماعیلیان، قم، 1410ق.
  42. طوسی، محمد بن حسن؛ استبصار، دارالکتب الاسلامیة، تهران، 1390ق.
  43. طوسی، محمد بن حسن؛ تهذیب الاحکام، ج3و5و7،دارالکتب الاسلامیة، تهران، 1407ق.(الف)
  44. طوسی، محمد بن حسن؛ الخلاف، ج3،النشر الاسلامی، قم، 1407ق.(ب)
  45. طوسی، محمد بن حسن؛ النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوى، دارالکتاب العربی، بیروت، بی‌تا.
  46. العاملی(شهید اول)، محمد بن مکی؛ قواعد و فوائد، ج2، مکتبة المفید، قم، بی‌تا.(الف)
  47. العاملی(شهید اول)، محمد بن مکی؛ الدروس الشرعیة، نشر اسلامی، قم، بی‌تا.
  48. عمید، حسن؛ فرهنگ لغت عمید، امیرکبیر، تهران، 1360.
  49. فاضل موحدى لنکرانى، محمد؛ ایضاح الکفایة، ج6، نشر نوح، قم، ‌1385.
  50. فرج الصده، عبدالمنعم؛ ­نظریة العقد فی قوانین البلاد العربیة، بی‌نا، بیروت، 1974.
  51. قبولی درافشان، سیدمحمدهادی؛ ­مفهوم بیع و تمایز آنان از سایر قراردادها در حقوق ایران(با بررسی تطبیقی در حقوق انگلیس)، انشارات شلاک، تهران، 1386.
  52. کاتوزیان، ناصر؛ عقود معین(معاملات معوض-تملیکی)، ج1، شرکت سهامی انتشار، تهران، 1384.
  53. کاتوزیان، ناصر؛ قواعد عمومی قراردادها، ­ج2و3، شرکت سهامی انتشار، تهران، 1383.
  54. کاتوزیان، ناصر؛ اعمال حقوقی، شرکت سهامی انتشار، تهران، 1386.
  55. کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی، ج1، شرکت سهامی انتشار، تهران، 1373.
  56. کاشف الغطاء، حسن بن جعفر؛ انوار الفقهاهة(کتاب البیع)، مؤسسه کاشف الغطاء، نجف، 1422ق.
  57. کرکی­(محقق)، علی بن حسین؛ جامع المقاصد، ج7، مؤسسه آل‌البیت(ع)، قم، 1414ق.
  58. کلینی، محمد بن یعقوب؛ الکافی، ج5، دارالکتب الاسلامیة، تهران، 1407ق.
  59. محقق داماد، سیدمصطفی؛ قواعد فقه(­بخش مدنی)، نشر علوم اسلامی، تهران، 1392.
  60. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد؛ مجمع الفائدة و البرهان، ج8، انتشارات اسلامی، قم، 1403ق.
  61. مغنیه، محمدجواد؛ فقه الامام الصادق(ع)، ج3، انصاریان، قم، 1421ق.
  62. موسوی البغدادی(علم‌الهدى)، سیدمرتضى؛ الانتصار، النشر الاسلامی، قم، 1415ق.
  63. موسوی الخمینی، روح‌الله؛ کتاب البیع(5 جلدی)، ج3، مؤسسه تنظیم و نشر و آثار امام خمینی(ره)، تهران، 1421ق.
  64. موسوی الخویی، ابوالقاسم؛ مصباح الفقاهه(طبع قدیم)، ج3و4، انصاریان، قم، 1417ق.
  65. موسوی الخویی، ابوالقاسم؛ منهاج الصالحین، ج2، مدینة العلم، قم، 1410ق.(الف)
  66. نائینی، محمدحسین؛ منیة الطالب، ج1، نشر اسلامی، قم، بی‌تا.(الف)
  67. نائینی، محمدحسین؛ المکاسب و البیع، ج1، نشر اسلامی، قم، 1413ق.
  68. نائینی، محمدحسین؛ أجود التقریرات، ج2، مصطفوی، قم، بی‌تا.(ب)
  69. نجفی، محمدحسن؛ جواهر الکلام، ج4و22و23و24و28، داراحیاء التراثی العربی، بیروت، 1404ق.
  70. نراقی، المولى عبدالصاحب محمد؛ مشارق الاحکام، ج1، مؤتمر المولى مهدی النراقی، قم، 1422ق.
  71. نراقی، احمد؛ عوائد الایام، مکتبة بصیرتی، قم، 1408ق.
  72. النعمان(مفید)، محمد بن محمد؛ المقنعة، نشر اسلامی، قم، 1410ق.
  73. نوری طبرسی، حسین بن محمدتقی؛ مستدرک الوسایل، ج13، مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام، بیروت، 1408ق.

 

فصلنامه قضاوت
دوره 18، شماره 93
بهار 1397
صفحه 63-92

  • تاریخ دریافت 05 اسفند 1396
  • تاریخ بازنگری 10 اردیبهشت 1397
  • تاریخ پذیرش 26 اردیبهشت 1397