فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

حکم هدیه به قاضی در قوانین موضوعه ایران

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران
2 کارشناسی ارشد فقه مقارن و حقوق جزای اسلامی دانشگاه مذاهب اسلامی
چکیده
در مورد استحباب هدیه اختلافی وجود ندارد، لکن این پرسش مطرح می‌شود که با توجه به جایگاه حساس قاضی، آیا هدیه دادن به او نیز جایز است؟ مقاله حاضر که به‌روش کتابخانه‌ای و به‌شیوه توصیفی- تحلیلی سامان یافته است مشخص می‌نماید که در قوانین موضوعه ایران ازجمله ماده 3 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری مصوب 1367 مجمع تشخیص مصلحت نظام، ماده 588 قانون مجازات اسلامی(تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده) مصوب 1375 و آراء محاکم و وحدت رویه‌ها، هرگونه دادن مال یا منفعتی به قاضی تحت هر عنوانی مانند هدیه، شیرینی، سند مالی و پرداخت (چک) مصداق بارز رشوه است و دهنده و گیرنده آن با توجه به مبلغ مورد رشوه مجازات خواهند شد. قوانین موضوعه، دادن هدیه و رشوه در حالت اضطرار و اجبار را رافع مسؤولیت کیفری دانسته‌اند و همچنین معتقدند که در رشوه، مال ناشی از ارتشاء به‌عنوان تعزیر رشوه‌دهنده به‌نفع دولت ضبط خواهد شد. در پایان نیز پیشنهادهایی جهت رفع کاستی‌ها و اصلاح برخی مواد قانونی در این زمینه ارائه شده است.
کلیدواژه‌ها

  1. آذرنوش، آذرتاش؛ فرهنگ معاصر عربی- فارسی، نشر نی، چاپ اول، تهران، 1379.
  2. ایزدی‌فر، علی‌اکبر و دادوئی، حمیدرضا؛ رشوه اداری و انواع آن در فقه امامیه، مجله دانشکده علوم انسانی دانشگاه سمنان، شماره 12، زمستان 1384.
  3. امامی، سیدحسن؛ حقوق مدنی، ج2، انتشارات اسلامیه، چاپ چهاردهم، 1377.
  4. ایمانی، عباس؛ فرهنگ اصطلاحات حقوق کیفری، انتشارات نامه هستی، چاپ دوم، تهران، 1386.
  5. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج3، کتابخانه گنج دانش، چاپ اول، تهران، 1378.
  6. حسینی، سیدمحمدرضا؛ قانون مجازات اسلامی در رویه قضائی، انتشارات مجد، چاپ دوم، تهران، 1385.(الف)
  7. حسینی، محمد؛ فرهنگ لغات و اصطلاحات فقهی، انتشارات سروش، چاپ دوم، تهران، 1385ش.(ب)
  8. دادوئی دریکنده، حمیدرضا؛ رشوه و احکام آن در فقه اسلامی، بوستان کتاب قم، چاپ دوم، قم، 1384.
  9. ذوالمجدین، زین‌العابدین؛ فقه و تجارت، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، بی‌تا.
  10. سنگلجی، محمد؛ آیین دادرسی در اسلام، بی‌نا، تهران، 1329.
  11. زینالی، توحید؛ جرائم رشاء و ارتشاء در رویه دادگاه‌ها، چراغ دانش، چاپ اول، 1396.
  12. گلدوزیان، ایرج؛ بایسته‌های حقوق جزای اختصاصی، میزان، چاپ سوم، 1392.
  13. نورزاد، عوض؛ رشوه در حقوق کیفری ایران و اسلام، نشر آریان، چاپ اول، 1383.

الف. منابع عربی

  1. الاصبحی، مالک بن انس؛ الموطأ، ج2، تحقیق محمدفؤاد عبدالباقی، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، 1406ق.
  2. ابن منظور، محمد بن مکرم؛ لسان العرب، ج15، دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول، بیروت، 1408ق.
  3. اصفهانی، راغب؛ المفردات فی غریب القرآن، دارالقلم، چاپ اول، دمشق، 1412ق.
  4. بخاری، محمد بن اسماعیل؛ صحیح بخاری، ج7، دار طوق النجاة، چاپ اول، بی‌جا، 1422ق.
  5. جمعی از نویسندگان؛ الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ج33، دار الصفوة، کویت، 1412ق.
  6. جوهری، اسماعیل بن حماد؛ الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، ج6، دار العلم للملایین، چاپ چهارم، بیروت، 1407ق.
  7. حر عاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة، ج12و17، مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام‌، چاپ اول، قم، 1409ق.
  8. حسینی زبیدی، سیدمحمدمرتضی؛ تاج العروس من جواهر القاموس، ج20و39، دارالفکر، چاپ اول، بیروت، 1414ق‌.
  9. رازی، أبوالحسین؛ معجم مقاییس اللغة، ج5، دارالفکر، بیروت، 1399ق.
  10. غزالی، أبوحامد محمد؛ إحیاء علوم‌الدین، ج2، دارالمعرفة، بیروت، بی‌تا.
  11. فراهیدى، خلیل بن احمد‌؛ العین، ج4و5، انتشارات هجرت، چاپ دوم، قم،1410ق.
  12. فیروزآبادی، محمد بن یعقوب؛ القاموس المحیط، ج1، مؤسسة الرسالة، چاپ هشتم، بیروت، 1426ق‌.
  13. کلینی، محمد بن یعقوب؛ کافی، ج5، دار الکتب الاسلامیة‌، تهران، 1407ق.
  14. ماوردی، أبوالحسن علی بن محمد؛ الحاوی الکبیر، ج16، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، بیروت، 1419ق.
  15. مجلسی، محمدباقر؛ بحار الانوار، ج102، مؤسسة الطبع و النشر، چاپ اول، بیروت، 1410ق.

 

دوره 18، شماره 93
بهار 1397
صفحه 121-138

  • تاریخ دریافت 19 اسفند 1396
  • تاریخ بازنگری 19 فروردین 1397
  • تاریخ پذیرش 16 اردیبهشت 1397