فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

گفتمان اصلاح و درمان در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه مازندران
2 کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر
چکیده
رویکرد اصلاحی به بزهکاری به‌عنوان یکی از کارکردهای فایده‌گرای مجازات‌ها در پی بازسازگاری و بازپروری بزهکاران است. به‌دنبال تأثیرگذاری یافته های جرم‌شناختی و الزامات و ارشادات اسناد بین‌المللی بر تصمیمات سیاست‌گذاران کیفری، اصلاح بزهکاران در پرتو قوانین کیفری مدنظر قرار گرفته است. قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 نیز از این یافته‌ها متأثر است. رسمیت‌بخشی به کمک جرم‌شناسان، دخیل نمودن آورده‌های جرم‌شناسی بالینی، پیش‌بینی تأسیسات نوپدید مانند تعویق و ... و همچنین توسعه و تحول در تأسیسات اصلاح‌محور موجود در قوانین سابق، عزم قانون‌گذار را برای اتخاذ گفتمان اصلاح و درمان در سیاست جنایی ایران به‌خوبی نشان می‌دهد. این سیاست‌های اصلاحی قابل اعمال درخصوص همه جرایم نبوده و تنها درخصوص برخی از جرایم سبک و با درجات پایین اعمال خواهد شد. به‌هر روی، اگرچه رویکرد مقنن مورد تحسین است اما این نگرانی همواره وجود خواهد داشت که این تأسیسات اصلاحی به‌دلیل لزوم فراهم بودن بسترها و امکانات فراوان، در مرحله عملیاتی شدن با اشکالاتی همراه گردد. در این نوشتار سعی بر آن است که جلوه‌های گفتمان اصلاح‌محور، که بارقه‌هایی از آن در قانون مجازات اسلامی و حتی قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 دیده می‌شود، در دو مرحله قضایی و پساقضایی مورد بررسی قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

  1. ابراهیمی، ابراهیم؛ پرونده شخصیت در فرآیند کیفری ایران، فکرسازان، چاپ نخست، تهران، 1389.
  2. اردبیلی، محمدعلی؛ حقوق جزای عمومی، جلد دوم، میزان، چاپ نوزدهم، تهران، 1387.
  3. بابایی، محمدعلی؛ جرم‌شناسی بالینی، میزان، چاپ دوم، تهران، 1390.
  4. بکاریا، سزار؛ رساله جرایم و مجازات‌ها، ترجمه محمدعلی اردبیلی، میزان، چاپ پنجم، تهران، 1385.
  5. رحمدل، منصور؛ تناسب جرم و مجازات، سمت، چاپ نخست، تهران، 1389.
  6. رضایی، غلامحسین؛ راهبردهای تعلیق و تعویق در فرایند کیفری، بنیاد حقوقی میزان، چاپ اول، تهران، 1389.
  7. زراعت، عباس؛ شرح قانون مجازات اسلامی، ققنوس، تهران، 1379.
  8. شمس ناتری، محمدابراهیم و دیگران؛ قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی، میزان، چاپ دوم، تهران، 1393.
  9. شیخ‌الاسلامی، عباس؛ جایگاه یافته‌های جرم‌شناختی در تحولات نظام تقنینی کیفری ایران، مجموعه مقالات علوم جنایی، سمت، تهران، 1382.
  10. صانعی، پرویز؛ حقوق جزای عمومی، طرح نو، چاپ نخست، تهران، 1382.
  11. محمدی، ابوالحسن؛ حقوق کیفری اسلام، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، 1374.
  12. مرعشی شوشتری، محمدحسن؛ دیدگاه‌های نو در حقوق کیفری، میزان، تهران، 1373.
  13. میرسعیدی، منصور؛ مسؤولیت کیفری، قلمرو و ارکان، جلد اول، میزان، چاپ اول، تهران، 1383.
  14. میرمحمدصادقی، حسین؛ جرایم علیه اموال، میزان، چاپ سی و پنجم، تهران، 1392.
  15. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین و هاشم‌بیگی، حمید؛ دانشنامه جرم‌شناسی، گنج دانش، چاپ دوم، تهران، 1390.
  16. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ زندان: درمانگاه بزهکاری و بزهکاران؟، دیباچه ویراست سوم، کیفرشناسی برنار بولک، مجد، تهران، 1382.
  17. نیازپور، امیرحسن؛ توافقی شدن آیین دادرسی، میزان، چاپ نخست، تهران، 1390.
  18. نیازپور، امیرحسن؛ نقش مددکاری اجتماعی در پیشگیری از تکرار جرم، مجموعه مقالات اولین همایش ملی پیشگیری از وقوع جرم (پیشگیری از تکرار جرم و تکرار بزه‌دیدگی)، دفتر تحقیقات کاربردی پلیس پیشگیری ناجا، 1388.

ب. مقاله‌ها

  1. ابراهیمی، شهرام؛ بازپروری عادلانه، مجله آموزه‌های حقوق کیفری دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره سوم، بهار و تابستان 1391.
  2. اردبیلی، محمدعلی؛ نظام نیمه‌آزادی، مجله حق (مطالعات حقوقی و قضایی)، شماره 10، تابستان 1366.
  3. افراسیابی، علی؛ امکان بازپذیری اجتماعی بزهکاران در بسترهای کیفری و پساکیفری موجود، فصلنامه مطالعات پیشگیری، سال پنجم، شماره 15، 1389.
  4. امینی، جهاندار و طاهری، محمدعلی؛ توبه و تأثیر آن بر حدود از دیدگاه فقه مقارن و قانون مجازات اسلامی 1392، مجله حقوقی دادگستری، سال هفتاد و هشتم، شماره 86، تابستان 1393.
  5. آشوری، محمد و فتحی، محمدجواد؛ ارزیابی قواعد ناظر به کیفیات مخففه در حقوق ایران، مجله حقوق، دوره 39، شماره 2، 1388.
  6. آنسل، مارک؛ از زندان تا کیفرزدایی، ترجمه محمد آشوری، مجله دادنامه، شماره 2، آبان 1388.
  7. پورابراهیم، احمد و یزدان‌شناس، سمیرا؛ سازوکار نظارت دادستان بر انجام وظایف و اختیارات ضابطان دادگستری در قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲، مجله کارآگاه، شماره 37، دوره 9، زمستان 1395.
  8. تقی‌زاده، جواد؛ مسئله اساسی‌سازی نظم حقوقی، مجله پژوهش‌های حقوقی، شماره 11، 1386.
  9. توجهی، عبدالعلی و کوره‌پز، حسین‌محمد؛ درآمدی بر نهاد تعویق صدور حکم در حقوق ایران، آلمان و فرانسه، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، سال دوم، شماره پنجم، زمستان 1392.
  10. حاجی‌تبار فیروزجایی، حسن؛ جایگاه جایگزین‌های حبس در نظام عدالت کیفری ایران، مجله حقوقی دادگستری، شماره 64، پاییز 1387.
  11. حسینی، محمد و متولی‌زاده نایینی، نفیسه؛ بررسی نظریه برچسب‌زنی با نگاه به منابع اسلامی، فصلنامه حقوق، دوره 42، شماره 4، زمستان 1391.
  12. شاملو، باقر و گوزلی، مهدی؛ پرونده شخصیت در حقوق کیفری ایران و فرانسه، آموزه‌های حقوق کیفری دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره 2، پاییز و زمستان 1390.
  13. شیرانی، پویا و حیدری، مسعود؛ نقش شکل‌گیری پلیس ویژه اطفال و نوجوانان در پیشگیری از جرم، مجله کارآگاه، شماره 39، سال نهم، تابستان 1396.
  14. صادقی ،محمدهادی؛ نقش توبه در حدود و تعزیرات، پژوهشنامه حقوق کیفری، سال چهارم، شماره دوم، پاییز و زمستان 1392.
  15. صادقی، محمدهادی؛ بزه‌پوشی، مجله حقوقی دادگستری، شماره 28 و 29، پاییز و زمستان 1378.
  16. غلامی، حسین؛ ارزیابی جرم‌شناختی دو نهاد تعلیق مراقبتی و آزادی مشروط، مجله پژوهش حقوق و سیاست، سال سوم، شماره 5، پاییز و زمستان 1380.
  17. غلامی، حسین؛ سیاست کیفری چهارده کشور جهان درباره عفو و تخفیف مجازات جرایم مواد مخدر، فصلنامه سلامت اجتماعی و اعتیاد، دوره 1، شماره 1، بهار 1393.
  18. متزا، دیوید و سایکز،گزشام؛ فنون خنثی‌سازی کنترل‌های اجتماعی درونی و بیرونی، ترجمه حیدر فرهمندفر، تعالی حقوق، سال چهارم، شماره‌های 13 و 14، 1390.
  19. محمدیان، سارا و محمدرضاپور، بابک؛ لزوم تشکیل پرونده شخصیت در فرایند دادرسی کیفری ایران، مجله علمی پزشکی قانونی، دوره 19، شماره‌های 2 و 3، تابستان و پاییز 1392.
  20. مؤذن‌زادگان، حسنعلی؛ پرونده شخصیت متهمان و ضرورت تشکیل آن در مرحله تحقیقات مقدماتی دادرسی کیفری، فصلنامه پژوهش حقوق، سال دوازدهم، شماره 30، پاییز 1389.
  21. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ از «عدالت کلاسیک» تا «عدالت ترمیمی»، مجله تخصصی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، سال سوم، شماره نهم و دهم، پاییز و زمستان 1382.
  22. نجفی توانا، علی؛ سن مسؤولیت کیفری اطفال در مقررات حقوق داخلی و بین‌المللی، مجله مدرس علوم انسانی، شماره 41، بهار 1384.
  23. نجفی توانا، علی؛ ضرورت تشکیل پرونده شخصیت در دادرسی اطفال بزهکار، فصلنامه خانواده پژوهشی، سال پنجم، شماره 18، 1388.
  24. نجفی توانا، علی؛ مسؤولیت کیفری اطفال در ایران، در تطبیق با مصوبات هفدهمین کنگره بین‌المللی حقوق جزا 12-19 سپتامبر 2004-پکن، مجله کانون وکلا، شماره 186 و 187، پاییز و زمستان 1383.
  25. نوبهار، رحیم؛ سن و مسؤولیت کیفری: بازخوانی نظریه مشهور فقهای امامیه، پژوهشنامه حقوق کیفری، سال سوم، شماره دوم، پاییز و زمستان 1391.
  26. نیازپور، امیرحسن؛ اساسی‌سازی حقوق پیشگیری از جرم در ایران، پژوهش حقوق کیفری، سال دوم، شماره ششم، بهار 1393.
  27. نیازپور، امیرحسن؛ بازپروری بزهکاران در مقررات ایران، مجله فقه و حقوق، سال سوم، شماره 11، 1385.
  28. یکرنگی، محمد و ایران‌منش، مهدی؛ کیفرهای اجتماع‌محور از نظریه تا عمل، مجله حقوقی دادگستری، شماره 64، پاییز 1387.

ج. پایان‌نامه‌ها و جزوات

  1. احمدی، سیده فاطمه؛ بازپروری بزهکاران در پرتو تعامل جرم‌شناختی و آیین دادرسی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی، 1390.
  2. ریاحی، جواد؛ مبانی مجازات‌های اجتماعی با رویکرد به سیاست کیفری اسلام، رساله دکتری رشته حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق پردیس فارابی دانشگاه تهران، 1392.
  3. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ مباحثی در علوم جنایی (بازپروری بزهکاران)، تقریرات درس جرم‌شناسی، دوره دکتری دانشگاه تربیت مدرس، 87-1386.

د. منابع لاتین

  1. Brownlee, Ian, Community Punishment, Longman publishers, 1998.
  2. Grant, William, sentence deferred-auseful Psychiatric recommendation, psychiatric Bulletin, 1988.
  3. Lunden, Waiter, Crimsand Criminals, The lowa State university Press, 1967.
  4. UNITED NATIONS Office on Drugs and Crime, handbook on prisoner file management, 2008.
دوره 18، شماره 96
زمستان 1397
صفحه 77-109

  • تاریخ دریافت 18 خرداد 1397
  • تاریخ بازنگری 19 آذر 1397
  • تاریخ پذیرش 19 دی 1397