فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

محدودۀ اعمال ماده 9 قانون مدنی نسبت به تعهدات بین‌المللی دولت ایران

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
دکتری حقوق بین الملل دانشگاه علامه طباطبائی
چکیده
طبق ماده 9 قانون مدنی ایران، «مقررات عهودی که بر طبق قانون اساسی بین دولت ایران و سایر دول منعقد شده باشد درحکم قانون است». در راستای این ماده، تنها معاهدات بین‌المللی - نه سایر منابع ایجاد تعهدات بین‌المللی ازجمله عرف - مورد توجه قرار می‌گیرند. معاهدۀ موردنظر نیز باید به‌لحاظ بین‌المللی لازم‌الاجرا شده باشد و مراحل تصویب در نظام حقوقی ایران را طی کرده باشد. همچنین، اساسنامه یا سند مؤسس سازمان‌های بین‌المللی که دولت ایران به‌عضویت آن درمی‌آید، در چارچوب ماده 9 قرار می‌گیرد. اما معاهداتی که ایران با سازمان‌های بین‌المللی منعقد می‌کند چنین ویژگی‌ای ندارند. همچنین است معاهداتی که مفاد آن به‌واسطۀ اقتضائات خاص حقوق بین‌الملل برای دولت ایران لازم‌الاجراست. با این‌که قاضی ایرانی مکلف است تا تعهدات بین‌المللی دولت ایران را به‌عنوان قانون داخلی ایران در دادگاه اجرا کند، این امر در رویۀ قضایی ایرانی چندان مورد توجه قرار نگرفته است. اما رویۀ اخیر دادگاه‌های ایران ازجمله دادگاه تجدیدنظر استان مازندران در استناد به تعهدات بین‌المللی دولت ایران می‌تواند با برجسته کردن ظرفیت‌های ماده 9 ق.م، این مقرره را در نظام قضایی ایران احیا کند.
کلیدواژه‌ها

  1. بیگ‌زاده، ابراهیم؛ حقوق سازمان‌‌های بین‌المللی، انتشارات مجد، چاپ اول، تهران، 1389.
  2. زمانی، سیدقاسم؛ حقوق سازمان‌های بین‌المللی، انتشارات شهر دانش، چاپ اول، تهران، 1392.
  3. کاتوزیان، ناصر؛ قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، انتشارات میزان، چاپ چهل و چهارم، تهران، 1394.
  4. والاس، ربکا؛ حقوق بین‌الملل، ترجمه دکتر سیدقاسم زمانی، انتشارات شهر دانش، چاپ سوم، تهران، 1390.

ب. مقاله‌ها

  1. آذری، هاجر و طباطبائی حصاری، نسرین؛ چالش‌های نظام حقوقی ایران در الحاق به معاهدات بشری از دیدگاه حقوق بین‌الملل، مجله مطالعات حقوق تطبیقی، دوره 8، شماره 1، 1396.
  2. بذّار، وحید؛ اولویت اجرای حقوق بشر در نظام حقوق بین‌الملل با تأکید بر رأی کادی (2008) در دیوان دادگستری اروپا، فصلنامه مطالعات بین‌المللی پلیس، سال 7، شماره 30، 1396.
  3. بذّار، وحید؛ جایگاه مسؤولیت بین‌المللی در حقوق بین‌الملل در پرتو طرح‌های کمیسیون حقوق بین‌الملل درخصوص مسؤولیت بین‌المللی دولت‌ها (2001) و سازمان‌های بین‌المللی (2011)، فصلنامه حقوق ملل، سال 4، شماره 16، 1393.
  4. زمانی، سیدقاسم و بذّار، وحید؛ نقش زیان‌دیده در بروز خسارت در حقوق مسؤولیت بین‌المللی، مجله مطالعات حقوق تطبیقی، دوره 10، شماره 1، 1398.
  5. سهرابلو، علی؛ طجرلو، رضا و ساعدی، بهمن؛ اثرپذیری حقوق داخلی از قواعد و هنجارهای حقوق بین‌الملل، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره 49، شماره 2، 1398.
  6. شریعت باقری، محمدجواد؛ برتری معاهدات بین‌المللی نسبت به قوانین عادی، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره 56، 1390.
  7. ضیایی بیگدلی، محمدرضا؛ نشست علمی حقوق داخلی و حقوق بین‌الملل؛ وابستگی و تأثیر متقابل، دانشکدۀ حقوق دانشگاه شهید بهشتی، 1394.
  8. محبی، محسن و بذّار، وحید؛ برنامه جامع اقدام مشترک (برجام): ماهیت، تعهدات و دسترسی‌ها، فصلنامه آرمان حقوقی، سال 2، شماره 2 و 3، 1397.
  9. نژندی‌منش، هیبت‌الله و بذّار، وحید؛ جهانی شدن و پیامدهای آن بر دولت، فصلنامه تحقیقات حقوقی معاهده، دوره 2، شماره 4، 1397.
  10. هاشمی، حمید؛ اجرای تعهدات بین‌المللی در نظام قضایی ایران: محدودیت‌ها و ظرفیت‌ها، مجله پژوهش‌های حقوقی، دوره 8، شماره 15، 1388.
دوره 19، شماره 97
بهار 1398
صفحه 49-67

  • تاریخ دریافت 04 آذر 1397
  • تاریخ بازنگری 22 دی 1397
  • تاریخ پذیرش 22 خرداد 1398