دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد
چکیده
جرم کلاهبرداری با تعریف تحصیل متقلبانه مال غیر از مهمترین جرائم علیه اموال است. فلسفه و هدف جرمانگاری، مقابله با اشخاص حقیقی و حقوقی است که با توسل به وسایل متقلبانه مردم را فریب میدهند و به این وسیله مال مردم را میبرند. بنابراین هدف از جرمانگاری کلاهبرداری حمایت از مردم در مقابل دروغهای ساده بدون اعمال مادی و خارجی و نیز تضمین معاملات مردم و پیشگیری از خسارات وارده به آنان ناشی از معاملات نیست. دادرس محترم دادگاه در دادنامه صادره به خوبی به این فلسفه توجه کرده و با تمیز درست حیله مدنی (تدلیس) از حیله کیفری (کلاهبرداری)، عمل متهمین را به دلیل عدم احراز به کار بردن تقلب و اصالت اسناد ارائه شده در قرارداد و نیز عدم وجود اغفال (هرچند وجود غفلت بزهدیده) و نیز عدم احراز قصد مجرمانه در عملیات به کار رفته و قراردادهای منعقده، کلاهبرداری تشخیص نداده است. رأی مزبور از جهت همگامی با اصل برائت و قاعده درء قابل دفاع به نظر میرسد، ولی از جهت تطویل بدون جهت متن (حدود 19 صفحه)، استدلالهای خارج از موضوع نزاع و بعضاً نادرست در تحقق جرم، اغلاط نگارشی، عدم رعایت قواعد نقطهگذاری و ذکر عبارات خارجی بدون توجیه در متن رأی واجد اشکال بوده و از نقاط ضعف دادنامه محسوب میشود.
اداره انتشار رویه قضایی پژوهشگاه قوه قضاییه، مجموعه آرای قضایی دادگاه تجدیدنظر (کیفری) شهریور 1391، مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه، چاپ اول، تهران، 1392.
اداره انتشار رویه قضایی پژوهشگاه قوه قضاییه، مجموعه آرای قضایی دادگاه تجدیدنظر (کیفری) بهار 1392، مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه، چاپ اول، تهران، 1392.
باقری، سعید و ساساننژاد، امیرهوشنگ، مسائل حقوقی پیرامون کلاهبرداری، چاپ گیتی، چاپ دوم، تهران، 1383.
پاد، ابراهیم، حقوق کیفری اختصاصی، جلد دوم، نشر رهام، چاپ اول، تهران، 1382.
حبیبزاده، جعفر، کلاهبرداری و خیانت در امانت در حقوق کیفری ایران، انتشارات دادگستر، چاپ ششم، بهمن 1397.
حبیبزاده، محمدجعفر، کلاهبرداری در حقوق ایران، نشر شاهد، چاپ اول، تهران، 1374.
سالاری، مهدی، کلاهبرداری، نشر میزان، چاپ اول، تهران، 1386.
میرمحمدصادقی، حسین، حقوق کیفری اختصاصی (جرائم علیه اموال و مالکیت)، میزان، چاپ نهم، تهران، 1379.
شیخالاسلامی، عباس، دروغ ساده و مرکب در کلاهبرداری و جعل، (سخنرانی در جمع قضات دادسرای عمومی و انقلاب تهران)، آموزش دادگستری استان تهران، 1397.