فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

مستندسازی بر اساس ادله سنتی و متجدّد الکترونیکی و آثار آن در نظام قضایی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر
چکیده
یکی از ابزارهای مهم جهت صدور احکام قضایی عادلانه و منصفانه، دلیل یا مدرک ارائه شده از سوی طرفین دعوا است. ادله سنتی در قالب‌های اقرار، شهادت، سوگند و ... است که در قالب برگه‌های کاغذی نیز در اختیار محاکم قرار می‌گیرد. مستندسازی به معنای ثبت و استقراء معلومات افزون بر سنتی به صورت ادله متجدّد الکترونیکی در سیستم حقوقی ایران به رسمیت شناخته شده و دارای ضوابط، عناصر و شرایط مشخصی است. مهم‌ترین عناصر مولد استنادپذیریِ ادله الکترونیکی مشتمل بر: امکان‌پذیری دستیابی به آن برای ارائه در محاکم قضایی، اصالت دلیل در زمان ارائه، تمامیت، دقت، امنیت، قابلیت استناد و ... است که دارای آثار چالش برانگیزی شامل: افشای اسرار در مرحله تفتیش داده‌های الکترونیکی، ابهام در تولید، عدم بازیابی برخی درخواست‌های مربوط به اسناد، آسیب‌پذیری اطلاعات و ... می‌باشد که قابل رفع یا تعدیل و به حداقل رساندن است و در مقاله حاضر مورد مداقه قرار گرفته است. ارزش ادله الکترونیکی با توجه به شرایط کنونی هم‏راستا با ادله سنتی است. با این وجود، اثبات اطمینان‌پذیری این نوع از ادله، مقامات قضایی را با مشکلاتی از قبیل عدم تشکیلات منسجم و قواعد مشخص مواجه ساخته است که با راهکارهایی مانند کسب تخصص و مهارت‌های ویژه در بهره‌مندی از این نوع ادله، حفظ و ارائه آن قابل ارزیابی است.
کلیدواژه‌ها

  1. فهرست منابع

    الف. کتاب‌ها

    1. آشوری، محمد، آیین دادرسی کیفری، ج2، انتشارات سمت، چاپ هشتم، تهران، 1388.
    2. جاویدنیا، جواد، جرائم تجارت الکترونیکی، نشر خرسندی، چاپ دوم، تهران، 1388.
    3. عبداللهی، محبوبه، دلیل الکترونیکی در نظام ادله اثبات دعوا، نشر خرسندی، چاپ اول، تهران، 1395.
    4. مانویل گوسمان و بیرت، ویرستاپن، مستندسازی چیست؟، ج2، مترجم: پو هندوی و رفیع‌الله بیدار، سلسه نشرات «نظارت و مستندسازی حقوق بشر»، بی‌تا.
    5. مدنی، جلال‌الدین، ادله اثبات دعوا، نشر پایدار، چاپ پنجم، 1379.
    6. نوری، محمدعلی و نخجوانی، رضا، حقوق تجارت الکترونیکی، کتابخانه گنجدانش، تهران، 1382.

    ب. مقاله‌ها

    1. جلالی فراهانی، امیرحسین، «استنادپذیری ادله الکترونیکی در امور کیفری»، مجله فقه و حقوق، شماره 15، 1386.
    2. جمالزاده بهاآبادی کرمان، طیبه، «اعتبار و آثار حقوقی اسناد الکترونیکی در قراردادهای بین‌المللی»، پایگاه نشر مقالات حقوقی حق گستر، 1390.
    3. حیدری‌نژاد، نصرت‌الله، «بررسی حقوقی ادله الکترونیکی در نظام کنونی»، فصلنامه علمی حقوقی قانون‌یار، دوره سوم، پاییز 1396.
    4. زرکلام، ستار، «امضای الکترونیکی و جایگاه آن در نظام ادله اثبات دعوا»، مجله مدرس، دوره7، شماره 1، 1382.
    5. زرین کلکی، بهناز، «اسناد الکترونیکی و مدیریت آن»، فصلنامه گنجینه استاد، شماره70، 1387.
    6. سلطانی، محمد، «ادله الکترونیکی و اثبات دعوا در معاملات برخط اوراق بهادار»، فصلنامه بورس اوراق بهادار، شماره 13، 1390.
    7. شهبازی‌نیا، مرتضی، «دلیل الکترونیک در نظام ادله اثبات دعوا»، فصلنامه دیدگاه‌های حقوقی، شماره 4، 1388.
    8. عبداللهی، علی؛ منزوی، طاهره و جوانچری، یونس، «مفاهیم و ویژگی‌های امضای دیجیتال»، مجله پژوهش حقوق و سیاست، شماره 30، 1389.
    9. محمدی، سام و میری، حمید، «بررسی تطبیقی ارائه ادله الکترونیک در دادگاه»، نشریه نامه مفید، شماره 76، 1388.
    10. مؤذن‌زادگان، حسنعلی و شایگان، محمدرسول، «استنادپذیری و تحصیل ادله الکترونیکی در حقوق کیفری ایران»، فصلنامه دیدگاه‌های حقوقی، شماره 46، 1388.

    ج. طرح پژوهشی، پایان‌نامه و ...

    1. اکبری، محسن، موانع حقوقی توسعه خرید و فروش الکترونیکی در ایران، طرح مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی، 1384.
    2. آهنی، بتول، انعقاد و اثبات قراردادهای الکترونیکی، رساله دکتری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 1384.
    3. قاجار، سیامک، ادله اثبات در محیط‌های دیجیتال، دبیرخانه شورای عالی انفورماتیک، چاپ محدود، 1374.
    4. گاتن، آلن، ادله الکترونیکی، ترجمه مصیب رمضانی، دبیرخانه شورای عالی اطلاع‌رسانی، تهران، 1383.

    د. منابع لاتین

    1. Dreyer, Anthony J., ‘When Postman Beeps Twice: The Admissibility of Electronic Mail Under the Business Records Exception of the Federal of Evidence’, Fordham Law Review, 1996.
    2. Hosmer, Chet, ‘Proving the Integrity of Digital Evidence’, Time International Journal of Digital Evidence, Volume 1, Spring 2002.
    3. Wilding, Edward, ‘Computer Evidence: A Forensic Investigations Handbook’, London, Sweet & Maxwell, 1997.

  • تاریخ دریافت 22 تیر 1398
  • تاریخ بازنگری 28 شهریور 1398
  • تاریخ پذیرش 28 دی 1398