فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

بررسی امکان روایی تحمیل خسارت تأخیر تأدیه بر ضامن مدیون ورشکسته در حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
2 استادیار گروه حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد پردیس
چکیده
قانونگذار با نسخ ماده 719 قانون آیین دادرسی مدنی سابق (مصوب 1318) و جایگزینی ماده 522 قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379، با هدف احتراز از ربا، ارکان تحقق نهاد خسارت تأخیر تأدیه را از دیرکرد صرف، به تمکن مدیون و لزوم افزایش نرخ شاخص قیمت‌ها، آن‌هم به تأیید بانک مرکزی تغییر داده است. در مورد اینکه ضامن شخص ورشکسته، مسئول پرداخت این نوع خسارت حاصل از مضمونٌ‌به خواهد بود یا خیر، باید گفت اگرچه مسئولیت ضامن فرع بر مضمونٌ‌عنه است و سقوط تعهد وی به هر علت، قهراً به ضامن نیز تسرّی پیدا خواهد کرد، اما در صورت معافیت مضمون‌عنهِ ورشکسته از خسارت تأخیر تأدیه، نمی‌توان به صورت مطلق قائل به این تبعیت بود؛ چون خسارت مزبور اقتضای طبیعی هر دین از نوع وجه رایج است و اطلاق ضمانتِ ضامن، شامل آن نیز خواهد شد حتی اگر شخص تاجر به استناد رأی وحدت رویه شماره ۱۵۵ به تاریخ 1347/12/14 از آن معاف باشد. از این رو، در این مقاله کوشش شده با تکیه بر روش کتابخانه‌ای، ضمن تحلیل انتقادی رأی وحدت رویه اخیر الصدور به شمارۀ 788 به تاریخ 1399/3/27 در خصوص معافیت ضامن شخص ورشکسته از خسارت تأخیر تأدیه دین مضمون‌عنه، نگاهی به ماهیت این نوع خسارت و قابلیت تحقق آن داشته باشیم.
کلیدواژه‌ها

  1. اسکینی، ربیعا، حقوق تجارت، ورشکستگی و تصفیه امور ورشکسته، انتشارات سمت، تهران، 1386.
  2. امامی، سیدحسن، حقوق مدنی، ج6، انتشارات اسلامیه، چاپ نهم، تهران، 1374.
  3. ستوده تهرانی، حسن، حقوق تجارت، نشر دادگستر، چاپ پنجم، تهران، 1389.
  4. شهیدی، مهدی، آثار تعهدات و قراردادها، انتشارات مجد، چاپ دوم، تهران، 1383.
  5. عرفانی، محمود، حقوق تجارت، انتشارات میزان، چاپ اول، تهران، 1381.
  6. کاتبی، حسینقلی، حقوق تجارت، انتشارات گنجدانش، چاپ دوازدهم، تهران، 1387.
  7. کاتوزیان، ناصر، عقود معین، ج4، شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، تهران، ۱۳۸۲.
  8. کاتوزیان، ناصر، عقود معین، شرکت سهامی انتشار، چاپ دهم، تهران، 1378.
  9. کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، ج4، شرکت سهامی انتشار، چاپ دوم، تهران، 1376.
  10. متین دفتری، احمد، آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، ج1، انتشارات مجد، چاپ اول، تهران، 1378.
  11. محقق داماد، سیدمصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده، نشر علوم اسلامی، چاپ پانزدهم، تهران، 1387.
  12. ملکوتی، رسول، اصول فقه، انتشارات مجد، چاپ اول، تهران، 1398.
  13. ملکوتی، رسول، حقوق مدنی 6 (بیع، اجاره، عاریه)، انتشارات مجد، چاپ اول، تهران، 1397.

ب. منابع فقهی و عربی

  1. بهجت، محمدتقی، استفتائات، ج3، دفتر آیت‌الله بهجت، قم، 1428ق.
  2. حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج18، دار الاحیاء التراث العربی، چاپ پنجم، بیروت، 1403ق.
  3. فخررازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج7، دار الاحیاء التراث العربی، چاپ سوم، بیروت، 1420ق.
  4. قحف، الدکتور منذر، ربط الحقوق و الالتزامات الاجله بالتغییر الاسعار، المعهد الاسلامی للبحوث و التدریب التابع للبنک الاسلامی للتمنیه، طبعة الثانیه، جده، 1421ق.
  5. مجموعة من المؤلفین، مجلة مجمع الفقه الاسلامی، العدد الخامس، منظمه المؤتمر الاسلامی، جده، 1409ق.
  6. منتظری نجف‌آبادی، حسینعلی، رساله استفتائات، ج2، بی‌نا، قم، بی‌تا.
  7. موسوی بجنوردی، میرزاحسن، قواعد الفقهیه، انتشارات دلیل ما، چاپ سوم، قم، 1386.
  8. وزارة الاوقاف و الشئون الاسلامیة، الموسوعة الفقهیه، ج10، وزارة الاوقاف و الشئون الاسلامیة، کویت، ۱۴۰۷/۱۹۸۶.

پ. آرای وحدت رویه

  1. رأی وحدت رویه شماره ۱۵۵ مورخ 14/12/1347 دیوان عالی کشور.
  2. رأی وحدت رویه شماره 788 مورخ 27/3/1399 دیوان عالی کشور.

ت. دادنامه‌ها

  1. دادنا‌مه‌ شماره ۸۹۰۹۹۷۵۱۱۲۴۰۱۲۶۱ مورخ 2/9/1389 شعبه 29 دادگاه عمومی حقوقی مشهد.
  2. دادنامه شماره ۹۳۰۹۹۷۰۲۲۲۷۰۰۰۲۵ مورخ 24/1/1393 شعبه 27 دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
  3. دادنامه شماره ۹۳۰۹۹۷۰۲۶۹۵۰۰۳۶۳ مورخ 3/4/1393 شعبه 52 دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
  4. دادنامه شماره 943 مورخ 11/12/1392 شعبه ۲۰۱ دادگاه عمومی حقوقی تهران.
  5. دادنامه شماره ۹۶۰۹۹۷۰۲۲۷۲۰۱۱۶۲ مورخ 4/10/1396 شعبه 12 دادگاه عمومی حقوقی تهران.
  6. دادنامه شماره ۹۶۰۹۹۷۴۱۲۸۱۰۱۰۹ مورخ 17/7/1396 شعبه 18 دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان.
  7. دادنامه شماره ۹۸۰۹۹۷۰۲۲۱۷۰۰۱۶۹ مورخ 9/2/1398 شعبه 17 دادگاه تجدیدنظر استان تهران.

ث. نظریه‏های مشورتی

  1. نظریه مشورتی اداره حقوقی قوه قضاییه به شماره 94/99/7 مورخ 28/2/1399.
  2. نظریه مشورتی اداره حقوقی دادگستری مورخ 19/1/1353.
دوره 20، شماره 102
تابستان 1399
صفحه 15-37

  • تاریخ دریافت 20 اردیبهشت 1399
  • تاریخ بازنگری 20 تیر 1399
  • تاریخ پذیرش 20 مرداد 1399