فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

بررسی تحلیلی ماهیت و آثار عقود زنجیره‏ ای (شبکه‏‌های قراردادی) در حقوق ایران، فقه و حقوق تجارت بین‌المللی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 * دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران (نویسنده مسئول).
2 ** دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران.
چکیده
رفع نیازهای افراد جامعه و واحدهای اقتصادی نیاز به ارتباطات اقتصادی بین بخش‏ های گوناگون دارد. گاهی صرفاً با انعقاد یک قرارداد این نیاز برطرف می‏ شود. گاهی اوقات هم برای رفع یک نیاز، یک سلسله قراردادها میان افراد مختلف منعقد می‌شود و زنجیره‏ای از قراردادهای به یکدیگر پیوند خورده به وجود می آید. انعقاد و اجرای کامل تمام این قراردادها نهایتاً منجر به دستیابی به یک هدف واحد و مشخص می‏ گردد. انعقاد قراردادهایی که به یکدیگر ارتباط پیدا می‏ کنند روابط بین متعاقدین را پیچیده ‏تر نموده و ایجاد تعهد و روابط متقابل بین اطراف این قراردادها را می‌طلبد. اصطلاح عقود زنجیره ای (شبکه‏ ای قراردادی) و بررسی ماهیت و شناخت آن کماکان در سیستم حقوقی ما مهجور مانده و به‌جز موارد خاص و به طور موردی که آن هم بیشتر زمینه فقهی دارد، اشارات دیگری به این نوع از قراردادها نشده است. البته ناگفته نماند که در حقوق تجارت بین‏ المللی از قراردادهای زنجیره ای به وفور استفاده می‌شود. ویژگی این نوع قراردادها وابستگی متقابل آنها، مدت طولانی اجرا، احتمال کم نقض یا منتفی شدن، چالش با اصل نسبی بودن قراردادها، چندضلعی بودن، داشتن اهداف مرتبط و بعضاً واحد و وحدت اقتصادی بین مجموعه قراردادهای مرتبط است. هدف از انعقاد این‏گونه از قراردادها پاسخگویی به نیازهای اطراف قرارداد در سطح داخلی و بین‏ المللی در مواردی است که قواعد سنتی حقوق نمی‏ تواند راه‏ حلی ارائه بدهد. این تحقیق در پی آن است تا جنبه‌های پوشیده و مهجور و تعاریف و ویژگی‏ های اختصاصی این قراردادها را هرچه بیشتر روشن نماید. این اقدام باعث خواهد شد که در رساله ها و مقاله های بعدی به ابعاد و آثار قراردادهای زنجیره ای بر یکدیگر به صورت اختصاصی و در مقیاسی گسترده‏ تر پرداخته شود.
کلیدواژه‌ها

.1 امامی، سید حسن؛ حقوق مدنی، ج،1 چاپ ششم، اسلامیه، .1356
.2 امیری قائممقامی، عبدالمجید؛ حقوق تعهدات، ج،2 دادگستر، .1378
.3 جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ اساس در قوانین مدنی المدونه، گنج دانش، .1387
.4 جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ اندیشه و ارتقا، گنج دانش، .1378
.5 جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ صد مقاله در روش تحقیق علم حقوق،گنج دانش، .1384
.6 جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ فرهنگ عناصرشناسی، چاپ دوم، گنج دانش، .1392
.7 جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج،1 گنج دانش، .1378
.8 خاوری، محمودرضا؛ حقوق بانکی، چاپ دوم، مؤسسه بانکداری اسلامی، .1371
.9 شعاریان، ابراهیم و ابراهیم ترابـی؛ حقـوق تعهـدات، چـاپ اول، مؤسسـه مطالعـات و
پژوهشهای شهر دانش، .1393
.10 شهیدی، مهدی؛ تشکیل قراردادها و تعهدات، چاپ پنجم، مجد، .1385
.11 کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی (عقودمعین)، ج،1 چاپ هفتم، شرکت سهامی انتشار، .1378
.12 کاتوزیان، ناصر؛ قواعد عمومی قراردادها، ج،1 چاپ هفتم، شرکت سهامی انتشار، .1385
ب) عربی
.13 ابن براج، عبدالعزیز؛ المهذب، الجزء الاول، مؤسسه نشر اسلامی، قم، 1406ق.
.14 بجنوردی، میرزا حسن؛ قواعد الفقهیه، الجزء الثالث، مطبعه اسماعیلیان، قم، 1413ق.
.15 الزحیلی، وهبه؛ المعاملات المالیه المعاصره، دار الفکر، دمشق، 1427ق.
.16 السالوس، علی احمد؛ موسوعه القضایا الفقهیه المعاصره و الاقتصاد الاسلامی، قطر، بیتا.
.17 السنهوری، عبدالرزاق؛ الوسیط فـی شـرح القـانون المـدنی الجدیـد، ج،4 منشـورات
الحلبی الحقوقیه، بیروت، البنان، 1998م.
.18 السنهوری، عبدالرزاق؛ نظریه العقد، الجزء الاول، منشورات الحلبی الحقوقیه، چاپ ،2
بیروت، البنان، 1998م.
.19 العوجی، مصطفی؛ قانون المدنی (الجزء الأول العقد)، مؤسسه یحون، بیروت، لبنان، 1995م.
.20 کرکی، علی بن حسین؛ جامع المقاصد، الجزء الرابع، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، بیتا.
.21 مراغی، میرفتاح؛ عناوین الاصول، چاپ سنگی، تهران، بیتا.
.22 موسوی الخویی، ابوالقاسم؛ مصباح الفقاهه فی المعاملات، الجزء الخـامس، انتشـارات
دوره 20، شماره 104
زمستان 1399
صفحه 125-151

  • تاریخ دریافت 28 آذر 1401