قاضی دادگستری و دانشجوی دوره دکتری حقوق خانواده دانشگاه شهیدبهشتی. seyedbox@gmail.com
چکیده
گواهی عدم امکان سازش عنوانی است که قانونگذار برای تصمیمات دادگاه خانواده در موضوع طلاق وضع کرده است. از آنجا که در تقسیمبندی سنتی آرای دادگاهها چنین عنوانی وجود ندارد، لذا بررسی ماهیت و تعیین جایگاه آن در میان تصمیمات قضایی دادگاه خانواده دارای اهمیت است. مقاله حاضر با روش کتابخانهای و به شیوه توصیفی- تحلیلی به مطالعه گواهی عدم امکان سازش در نظام حقوقی ایران مشتمل بر پیشینه، ماهیت، موارد صدور و اجرای آن پرداخته است و در نهایت بدین نتیجه دست یافته است که در تبیین ماهیت گواهی عدم امکان سازش، باید میان طلاق توافقی و طلاق به درخواست زوج تفاوت نهاد؛ در طلاق توافقی، ماهیت این گواهی صرفاً تصدیق و انعکاس عدم سازش زوجین و موارد توافق آنها بوده و در این فرض، دادگاه هیچ عمل قضاوتی انجام نمیدهد. اما در طلاق به درخواست زوج، در صورت قبول اختیار مطلق مرد در طلاق، رسیدگی دادگاه خانواده محدود به استماع نظر زوج، ارجاع زوجین به داوری و تعیین تکلیف در خصوص حقوق مالی زوجه خواهد بود. در این نوع رسیدگی، قاضی دادگاه خانواده نقشی منفعل خواهد داشت و وارد رسیدگی ماهوی نخواهد شد و نتیجتاً گواهی عدم امکان سازش را نمیتوان «حکم» تلقی کرد. اما در صورت قبول تعدیل حق طلاق زوج، نوع رسیدگی دادگاه خانواده همانند موردی که به دعوای طلاق زوجه رسیدگی میکند، ماهیت ترافعی پیدا نموده و در این رسیدگی، قاضی دادگاه خانواده نقشی فعال داشته و به استماع ادلّه و دفاعیات طرفین میپردازد و در صورتی که دلایل زوج را موجه تلقی کند، اقدام به صدور رأی طلاق خواهد نمود و در غیر این صورت رأی به بیحقی او صادر خواهد کرد. در این مورد، ماهیت تصمیم دادگاه خانواده که از یک امر ترافعی نشأت میگیرد، یک گواهی صرف نیست بلکه واجد خصوصیات حکم است.
ابهری، حمید و معینیفر، یاسر و درگاهی، مهدی، قانون حمایت خانواده در نظم حقوقی کنونی، چاپ اول، تهران، طرح نوین اندیشه، 1394.
ابهری، حمید و کاویار، حسین، اعتبار گزارش اصلاحی، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، دوره 44، شماره 3، 1393.
اسدی، لیلا سادات، تصمیمات نهایی دادگاه در طلاق و آثار ناشی از آن، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، سال 12، شماره 48، 1389.
اسدی، لیلا سادات و شکری، فریده، آیین دادرسی امور و دعاوی خانوادگی، چاپ اول، تهران، جاودانه، جنگل، 1393.
اسعدی، سیّد حسن، حقوق زن (پژوهشی تطبیقی درباره حقوق زن)، چاپ اول، تهران، میزان، 1391.
بلادی، سیّد عباس، مدنی 5: حقوق خانواده، چاپ اول، تهران، احسن، 1386.
تقیزاده، ابراهیم و تقیزاده، رضا، بررسی گزارش اصلاحی در حقوق ایران، چاپ اول، تهران، جاودانه، 1391.
تقیزاده، ابراهیم و علیپور، سحر، حقوق خانواده، چاپ اول، تهران، مجد، 1395.
تقیزاده، علی و مرقانی، سید طه و موحدیان، غلامرضا و مرادی هرندی، حسین و شریعتینسب، صادق، پرسش و پاسخهای قضایی پیرامون قانون حمایت خانواده (علمی، کاربردی)، چاپ اول، تهران، مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه، 1393.
تقیزاده، علی، تقریرات درس انحلال نکاح، دوره کارشناسیِ ارشد حقوق خانواده، پژوهشکده خانواده، دانشگاه شهید بهشتی، سال تحصیلی 1395-1396.
جعفرزاده، علی، حقوق مدنی خانواده: نکاح و انحلال آن، چاپ دوم، تهران، جاودانه، جنگل، 1390.
جعفری لنگرودی، محمّدجعفر، ترمینولوژی حقوق، چاپ بیست و هفتم، تهران، گنج دانش، 1394.
جلالی، سیّد مهدی، حقوق خانواده (نکاح و انحلال آن)، جلد اول، چاپ دوم، تهران، خرسندی، 1393.
حسینیمقدم، سیّد عسکری، مطالعه تطبیقی حقوق زن در ادیان و مکاتب، حقوق ایران و کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان، چاپ دوم، تهران، نگاه بیّنه، 1393.
دیّانی، عبدالرسول، حقوق خانواده: ازدواج و انحلال آن، چاپ اول، تهران، میزان، 1387.
زمانی درمزاری، محمّدرضا، بایستههای حقوق خانواده در ایران، چاپ اول، تهران، کلک سیمین، 1395.
روشن، محمّد، حقوق خانواده، چاپ اول، تهران، جنگل، جاودانه، 1393.
شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی (دوره پیشرفته)، جلد دوم، چاپ بیست و نهم، تهران، دراک، 1391.
شهابی، فریبا، آثار و اجرای حکم غیابی گواهی عدم امکان سازش، چاپ دوم، تهران، جنگل، 1392.
شیروی، عبدالحسین، حقوق خانواده (ازدواج، طلاق و فرزندان)، چاپ اول، تهران، سمت، 1395.
صفار، محمّدجواد، درسهایی از حقوق خانواده، چاپ سوم، تهران، جنگل، جاودانه، 1390.
صفایی، سیّد حسین و امامی، اسدالله، مختصر حقوق خانواده، چاپ چهل و ششم، تهران، میزان، 1395.
طباطبایی لطفی، عصمتالسادات و امیدی، فرناز، حقوق زن و مرد در طلاق در فقه و حقوق موضوعه ایران، فصلنامه تخصّصی مطالعات فقهی و فلسفی، سال 4، شماره 13، 1392.
غفاری، ایرج، مجموعه کامل محشای تحلیلی قانون حمایت خانواده، چاپ اول، قم، حقوق امروز، 1395.
قانع، رامتین و محمّدی، امید، محشای قانون حمایت خانواده مصوب 1391، چاپ اول، تهران، تلاشگران امیدوار، 1393.
قبولی درافشان، سیّد محمّدمهدی و محسنی، سعید، نوآوریهای قانون حمایت خانواده مصوب 1391 در زمینه مقررات شکلی مرتبط با دعاوی خانوادگی، پژوهشنامه زنان، سال 6، شماره 2، 1394.
قربانوند، محمّدباقر، تفسیر قضایی و نقد قانون حمایت خانواده مصوب 1391، چاپ اول، تهران، مجد، 1393.
کاتوزیان، ناصر، اثبات و دلیل اثبات، جلد اول، چاپ هشتم، تهران، میزان، 1392.
کاتوزیان، ناصر، اعتبار امر قضاوتشده در دعوای مدنی، چاپ ششم، تهران، میزان، 1383
کاظمی، سیّد مهدی، حقوق خانواده، چاپ اول، تهران، چتر دانش، 1395.
گرجی، ابوالقاسم و دیگران، بررسی تطبیقی حقوق خانواده، چاپ سوم، تهران، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، 1392.
