فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

اخلاق حرفه‌ای دادرسی‌های کیفری؛ رهیافت تطبیقی با نگاهی به برخی مقررات ایران، اصول بنگلور و بیانیۀ اخلاق قضائی دیوان کیفری بین‌المللی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد، واحد علوم و تحقیقات تهران، قاضی دادگستری
چکیده
یکی از وظایف مهم دانشِ اخلاق حرفه‌ای، نقد حرفه‌هایی است که به رسمیت شناخته‌شده است. این رفتارهای اخلاقی با تأکید بر خودفرمانی، از آسیب، خسارت و سایر مشکلات قبل از وقوع آن‌ها پیشگیری می‌کنند. اشخاص ذینفع از صاحبان حرفه‌ای انتظار دارند که به تعهدات اخلاقی ملتزم و مسئولیت‌پذیر باشند و در مقابل، صاحبان حرفه نیز از دانش اخلاق انتظار دارند که به بیان نظام­مند مسئولیت‌ها و تشخیص دقیق و حل اثربخش مسائل اخلاقی هر حرفه بپردازد. اخلاق موصوف در دو رهیافت منابع انسانی و سازمانی مطرح و توسعه‌یافته است که در تحلیل موضوعات و مسائل این پژوهش مورد تأمل واقع‌شده است. حال به منظور استقرار اخلاق در قضاء، علاوه بر مقررات، آموزش های مستمر بر اخلاقیات قضایی، افزایش شفافیت در فعالیت های محاکم و ترویج فرهنگ اخلاقی در سازمان ها می تواند موثر باشد. از این رو وجود مقررات ناظر بر وظایف قضات تنها به تسلط بر برخی جنبه های اخلاقی این حرفه کفایت نمی کند، بنابراین نیاز به رویکردها و برنامه مستقل برای تقویت اخلاق قضایی وجود دارد. در این مقاله، با ابتناء بر رویکرد مسئله محوری و با اشراف به آموزه‌های مسئله شناسی، از روش توصیفی-تحلیلی، بهره‌گیری از ابزار کتابخانه‌ای و مطالعۀ میان‌رشته‌ای و تجربۀ قضایی، بهره‌برداری شده است.
 
کلیدواژه‌ها

  1. آزمایش، علی، «تقریرات درس حقوق کیفری اختصاصی»، دوره دکتری، بی‌جا، 1382.
  2. آشوری، محمد، مرادی، امیر؛ مهدوی ثابت، محمدعلی؛ و مهرا، نسرین، «درآمدی بر اخلاق باور در نظام عدالت کیفری»، مجلس و راهبرد، شماره 107، 1400.
  3. التاویلا، انریکو، «روان‌شناسی قضایی»، چاپ سوم، تهران، انتشارات مجد، 1398.
  4. ایزدی‌فر، علی‌اکبر، «عدالت قاضی مبنای اخلاق حرفه‌ای دادرسی»، مذکور در اخلاق حرفه‌ای در تمدن ایران و اسلام (مجموعه مقالات)، به اهتمام احد فرامرز قراملکی، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، ج2، 1388.
  5. بونگه، ماریو، «فرهنگ‌نامه فلسفی»، (ترجمه: امیر قاسمی، علیرضا)، نشر اختران، ج1، 1395.
  6. تنگستانی، محمدقاسم، «نظام پاسخگویی قوه قضائیه و نسبت آن با مفهوم استقلال قوه»، مذکور در تحقیقات قضایی، ج 7، ناشر: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه، ج1، 1395.
  7. جعفری تبار، حسن، «فلسفه تفسیری حقوق»، نشر شرکت سهامی انتشار، ج1، 1388.
  8. جعفری تبار، حسن، «دیو در شیشه، فلسفه رویه قضایی»، نشر نگاه معاصر، ج1، 1396.
  9. جعفری دولت‌آبادی، عباس، «تعقیب مجرمان یقه سپید و چالش‌های آن»، مجله تعالی حقوق، س 4، ش 14 و 13، 1390.
  10. جوادی آملی، عبدالله، «ادب دادرسی در اسلام»، نشر اسراء، ج 1، 1390.

9- خدوری، مجید، «برداشت مسلمانان از عدالت»، ترجمه مصطفی یونسی و صمد ظهیری، انتشارات دانشگاه مفید، ج 1، 1394.

  1. راسخ، محمد، «ناخوانده نقش مقصود، سخنی در باب جایگاه اخلاق در قضاوت و وکالت»، مذکور در حق و مصلحت، مقالاتی در فلسفه حقوق، فلسفه حق و فلسفه ارزش، نشر نی، ج 3، 1393
  2. سلطانی، ناصر و محمد سلطانی، «مسئولیت انتظامی قضات در فرانسه و آلمان»، مجله پژوهش‌های حقوقی، دوره 20، شماره 47، 1400.
  3. شاه حیدری پور، مجتبی و همتی، محمدعلی، «شرح اصول رفتار قضائی (بنگلور)»، ج 1، انتشارات خرسندی، 1389.
  4. علیا، مسعود، «فرهنگ توصیفی فلسفه اخلاق»، انتشارات هرمس با همکاری موسسه حکمت و فلسفه ایران، ج1، 1391.
  5. عمید زنجانی، عباسعلی، «جایگاه استقلال قاضی در اخلاق دادرسی»، مذکور در اخلاق حرفه‌ای در تمدن ایران و اسلام (مجموعه مقالات)، به اهتمام احد فرامرز قراملکی، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، ج 2،.1388
  6. فرامرز قراملکی، احد، «درآمدی بر اخلاق حرفه‌ای»، انتشارات سرآمد، ج 5، 1391.
  7. کاتوزیان، ناصر، «عدالت قضائی، گزیده آراء»، نشر میزان، ج 3، 1386.
  8. مرادی، امیر، «اخلاق عدالت کیفری، با تأکید بر اخلاق حرفه‌ای دادرسی، رهیافتی اسلامی»، مذکور در مجموعه مقالات همایش ملّی بازخوانی نظام قضایی جمهوری اسلامی ایران، (جمعی از نویسندگان، به اهتمام عباسعلی کدخدایی)، انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)، ج 2، 1393.
  9. مرادی، امیر، «اخلاق حرفه‌ای در گستره کنش گران حقوق کیفری»، نشر میزان، ج 2، 1397.

ب. مقررات و اسناد

  1. قانون نظارت بر رفتار قضات مصوب 1392
  2. قانون آیین دادرسی کیفری 92
  3. قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات مصوب 1375
  4. بیانیۀ اخلاق قضایی دیوان کیفری بین‌المللی مصوب 2005 میلادی
  5. اصول بنگلور در خصوص رفتار قضایی مصوب 2002
دوره 22، شماره 109
بهار 1401
صفحه 1-38

  • تاریخ دریافت 16 اسفند 1400
  • تاریخ بازنگری 30 فروردین 1401
  • تاریخ پذیرش 03 اردیبهشت 1401