فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

قواعد حاکم بر انحلال جعاله با رویکردی بر جعاله بانکی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق، رشت ،دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رشت، ایرانpurebrahimahmad@yahoo.com
2 گروه حقوق - ساری - دانشگاه آزاد اسلامی - -ایران، ساری esmaeilzadeh.mohammad@gmail.com
چکیده
اهمیت کاربرد جعاله در بانکداری اسلامی به حدی است که ام‌العقود نامیده می شود. دلیل این گستردگی از سویی به علت سهولت شرایط این عقد نسبت به سایر عقود و همچنین گستره موضوعات قابل انجام به‌وسیله آن است. در بانکداری اسلامی روابط اقتصادی مردم بر اساس قراردادهای اسلامی نظیر جعاله است. اعطای تسهیلات بانکی با رعایت حدود و مقررات اسلامی امری واجب و درخور توجه است؛ بنابراین در این پژوهش سعی بر آن شده است که در دو بخش کلیات و جعاله بانکی، این عقد در قالب رویکردی فقهی و حقوق موضوعه تحلیل و بررسی و اختلافات موجود در آن تبیین شود. در این میان، بطلان قراردادی می‌تواند منجر به انحلال کلیه توابع و شروط آن نیز گردد؛ که این امر خود موجب معضلات جدی در توافقات فی‌مابین طرفین است. پژوهش حاضر از طریق مطالعه توصیفی _ تحلیلی و با استفاده از اطلاعات کتابخانه‌ای و مصادیق قانونی، مبنای معضلاتی که ممکن است انحلال عقد جعاله را موجب شود، تحلیل نموده و پاسخی در خصوص امکان انحلال شروط ضمن عقد جعاله ارائه گردید.  
کلیدواژه‌ها

  1. 1. اداره آموزش بانک ملت، «مبانی فقهی بانکداری اسلامی»، چاپ اول: تهران، اداره آموزش بانک ملت، 1368، (این کتاب 75 صفحه‌ای با استفاده از بحث‌های آقای مصدرالامور توسط آن اداره تدوین‌شده است).
  2. امامی، سید حسن، «حقوق مدنی»، جلد اول، چاپ ششم: تهران، کتاب‌فروشی اسلامیه، 1366.
  3. امیری قائم‌مقامی، عبدالمجید، «حقوق تعهدات»، جلد دوم (اعمال حقوقی – تشکیل عقد)،
  4. جعفری لنگرودی، محمدجعفر، «ترمینولوژی حقوق»، چاپ اول: تهران، بنیاد راستاد، خرداد 1363.
  5. جعفری لنگرودی، محمدجعفر، «دوره حقوق مدنی (حقوق تعهدات)»، جلد اول، چاپ دوم: تهران، انتشارات دانشگاه تهران، آبان 1363.
  6. حسین زاده بحرینی، محمدحسین، «بررسی فقهی و اقتصادی سود تضمین‌شده» (4)، اندیشه خوزه، ش 8، دوره اول، بهار 76.
  7. دادگر، یدالله، «پیش درآمدی بر توجیهات معاصر پیرامون ربا» (2)، نامه مفید، ش 9، بهار 76.
  8. شهیدی، مهدی، «جزوه درس حقوق مدنی 6»، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، سال تحصیلی 70-71.
  9. شهیدی، مهدی، «جزوه درص حقوق مدنی (3)»، تهران، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، سال تحصیلی 70-71.
  10. شهیدی، مهدی، «سقوط تعهدات»، چاپ دوم: تهران، مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، 1370.
  11. صدر، سیدمحمد باقر، «بانک اسلامی»، ترجمه ح.الف.خُنجی، چاپ اول: تهران، انتشارات الفتح، 1400 ق.
  12. طاهری، حبیب‌الله، «حقوق مدنی (6 و 7)»، جلد 4، چاپ اول: قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، 1369.
  13. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، «سؤال و جواب، به اهتمام دکتر سید مصطفی محقق داماد»، چاپ اول: تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1376.
  14. علی احمدی، حسین، «ربا و منفعت در عقود بانکی، مسائل مستحدثه (مجموعه آثار کنگره بررسی مبانی فقهی حضرت امام خمینی (ره))»، جلد اول، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1374.
  15. کاتوزیان، ناصر، «حقوق مدنی (مشارکت‌ها – صلح) جلد دوم (از دوره عقود معین)»، چاپ سوم: تهران، گنج دانش، 1373.
  16. کاتوزیان، ناصر، «حقوق مدنی(قواعد عمومی قراردادها)»، جلد اول، چاپ سوم: تهران، شرکت سهامی انتشار با همکاری بهمن برنا، 1374.
  17. کاتوزیان، ناصر، «دوره مقدماتی حقوق مدنی (اعمال حقوقی قرارداد – ایقاع)»، چاپ دوم: تهران، شرکت سهامی انتشار با همکاری بهمن برنا، 1371.
  18. کاتوزیان، ناصر، «حقوق مدنی (دوره عقود معین)»، ج 4، چاپ دوم: تهران، شرکت سهامی انتشار با همکاری دیگران، 1376.
  19. مجلسی اول، (علامه مولی) محمدتقی، «یک دوره فقه کامل فارسی»، چاپ سنگی: تهران، موسسه انتشارات فراهانی، 1039 ق.
  20. مزینی، مسعود و محمدحسن مهاجری تهرانی، «عملیات بانکی بین‌المللی» – 2، چاپ دوم: تهران، مؤسسه بانک داری ایران (بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران)، 1374.
  21. مطهری، مرتضی، «مسئله ربا (به‌ضمیمه بیمه)»، چاپ دوم: تهران، انتشارات صدرا، 1368.
  22. مطهری، مرتضی، «نظری بر نظام اقتصادی اسلام»، چاپ دوم: تهران، انتشارات صدرا، 1373.
  23. والی نژاد، مرتضی، «مجموعه قوانین و مقررات بانکی»، چاپ اول: تهران، مرکز آموزش بانک داری بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، بی‌تا.
  24. ویژه‌نامه هشتمین سمینار بانک داری اسلامی، تهران، مؤسسه عالی بانکداری – بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران،1376.
  25. هدایتی، علی‌اصغر، علی‌اصغر سفری و حسن کلهر، «عملیات بانکی داخلی 200»، چاپ پنجم: تهران، مؤسسه بانک داری ایران وابسته به بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، 1373.

منابع عربی:

  1. آل بحر العلوم، السید محمد، «بُلغه الفقیه»، ج 2، مع شرح و تعلیق السید محمدتقی آل بحر العلوم، ط 4: تهران، مکتبه الصادق، 1403 ق.
  2. آل کاشف الغطاء، محمدحسین، «تحریر المجله»، ج 1، چاپ دوم: نجف اشرف، المکتبه المر تضویه، 1359 ق.
  3. ابن محمد الأعرج، السید عمید الدین عبدالمطلب، «کنز الفوائد فی حل مشکلات القواعد»، ج 1 (من ثلثه مجلدات)، ط. الاولی: قم، مؤسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین، 1416 ق.
  4. ابن منظور الافریقی المصری، محمد بن مکرم، «لسان العرب»، 18 مجلدی، ج 2، چاپ اول: بیروت، احیاء التراث العربی، 1408 ق.
  5. اصفهانی، سید ابوالحسن الموسوی، "وسیله النجاه (مع تعالیق السید محمدرضا الموسوی الگلپایگانی)»، الجزء الثانی، الطبعه الاولی: قم، مطبعه مهر استوار، 1339 ش.

منابع فقهی و حقوقی اهل سنت:

  1. ابن حزم الاندلسی، ابو محمد علی بن احمد بن سعید، «المُحَلی بالاَثار (فی فقه المذهب الظاهری)»، ج 7، ط. الاولی: فی 12 مجلداً، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1405 ق(التاریخ نقل من مقدمه المحقق- القاهره).
  2. ابن رشد القرطبی، محمد بن احمد، «المقدمات الممهدات»، تحقیق سعید احمد اعراب، فی مجلدین، ج 2، ط. الاولی: بیروت، دار الغرب الاسلامی، 1408 ق.
  3. ابن العابدین، محمد امین بن عمر، «رد المختار علی الدّر المختار علی متن تنویر الابصار» (المعروف بـ «حاشیه ابن عابدین»)، فی سبعه مجلدات، ج 5، ط. الثانیه: بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1407 ق.
  4. ابن قُدامه، «المُغنی ویلیه الشرح الکبیر لابن قدامه المقدسی «شمس الدین ابی الفرج"، چاپ دوم: تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1356.
  5. بهمند، محمد و بهمنی، محمود، «بانکداری داخلی – 1 (تجهیز منابع پولی)»، چاپ پنجم: تهران، موسسه بانکداری ایران (بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران)، 1374.
  6. جعفری لنگرودی، محمدجعفر، «تأثیر اراده در حقوق مدنی»، چاپ اول: تهران، بی نا، 1340.
دوره 22، شماره 109
بهار 1401
صفحه 95-122

  • تاریخ دریافت 27 بهمن 1400
  • تاریخ بازنگری 17 اسفند 1400
  • تاریخ پذیرش 19 اردیبهشت 1401