واکاوی وجوه اشتراک و افتراق نهاد دستور موقت با تأمین خواسته در نظام حقوقی ایران

محقق داماد, مریم السادات; جلالی, ریحانه

واکاوی وجوه اشتراک و افتراق نهاد دستور موقت با تأمین خواسته در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

مریم السادات محقق داماد ¹

ریحانه جلالی ²

¹ استادیار دانشگاه امام صادق (ع). m.mohaghegh@isuw.ac.ir

² دانشجوی کارشناسی ارشد معارف اسلامی و خانواده، دانشگاه امام صادق، پردیس خواهران.

چکیده

دو نهاد تأمین خواسته و دستور موقت در حاشیه اصل دعاوی مطرح گردیده و در صورت صدور حکم به نفع خواهان، خواسته وی تضمین خواهد شد. از این رو در انتهای دادرسی، از تضییع حق خواهان و اجرای حکم محکمه جلوگیری به عمل می آید. در واقع با وجود تشابه بسیار بین این دو نهاد، این مطالعه در پی پاسخ به علت معرفی نهادهای مذکور جهت توقیف مالی از اموال خوانده در نظام حقوقی ایران است. بررسیها نشان میدهد همان‌طور که این دو نهاد دارای وجوه تشابه است، از وجوه تمایزی نیز برخوردارست و به‌روشنی محل اجرا و مرز بین این دو را روشن می‌سازد؛ به عبارتی دیگر به‌منظور صدور دستور موقت برخلاف تأمین خواسته، در تمام موارد، اخذ تأمین جهت جبران خسارات احتمالی خوانده ضروری است؛ این در حالیست که تأمین خواسته همواره ناظر بر توقیف مالی از اموال خوانده است؛ در صورتیکه دستور موقت منحصراً ناظر بر این مورد نیست و می‌تواند راجع به انجام عمل یا خودداری از انجام عمل باشد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی در پی آن است تا با استخراج وجوه تشابه و تفاوت این دو تأسیس، اقدام قانون‌گذار در پیش‌بینی دو نهاد مجزا جهت تضمین امکان اجرای حکم صادره در آتیه را توجیه نماید.

کلیدواژه‌ها

دستور موقت

تأمین خواسته

دادرسی فوری

دادرسی عادلانه

اقدامات احتیاطی

توقیف اموال

ابهری، حمید و دیگران، مقایسه دستور موقت با تأمین خواسته و روش‌های اعتراض به دستور موقت، پژوهشنامه حقوقی، 1(1)، 3- 18،1389.
آزادی، محمود و بیرجندی، فاطمه، دستور موقّت، آفاق علوم انسانی، ش 33، 31 – 43، 1398.
اسماعیلی، محسن، وجوه افتراق تأمین خواسته و دستور موقت، قانون یار، 2(5)، 347-372،1397.
بنکی، سکینه و عامری، پرویز، شرایط صدور دستور موقّت و تأمین خواسته، پنجمین کنگره ملی نقش علوم انسانی در روانشناسی، تهران، 1- 12، 1400.
بهرامی، بهرام، آیین دادرسی مدنی، بی‌جا: نگاه بیّنه، 1387.
تکاپو، فریدالدین، بررسی و مقایسه تأمین خواسته و دستور موقت در دعاوی حقوقی(مدنی) و داوری، (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران، 1388.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، تهران: کتابخانه گنج دانش، چاپ ششم، 1372.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر، تر میتولوژی حقوق، بی‌جا: کتابخانه گنج دانش، چاپ پانزدهم، 1384.
زراعت، عباس، قانون آیین دادرسی در نظم حقوقی ایران، بی‌جا: میثاق عدالت، چاپ سوم، 1381.
سرخان زاده، یلدا و سیدحاتمی، مریم، قرار تأمین خواسته در حقوق ایران و فرانسه، همایش بین‌المللی حقوق و فقه اسلامی، تهران، 1-16، 1396.
سوادی، عصمت و مهدی لو، امیر، جبران خسارت ناشی از اجرای دستور موقت، مطالعات حقوق، ش 17، 200-216، 1396.
شفیعی، زهرا و دیگران، بررسی اقدامات تأمینی اعمّ از دستور موقّت و تأمین خواسته در قانون داوری تجاری بین‌المللی ایران مصوّب 1376، مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، ش 4، 120 – 129، 1395.
شفیعی، زهرا، قرار تأمین خواسته و دستور موقت در داوری‌های بین‌المللی، (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس، تهران، ایران، 1395.
شمس، عبدالله، (بی‌تا)، موارد صدور دستور موقت و عوامل مؤثر در تشخیص آن، تحقیقات حقوقی، ش 39، 11- 47.
شمس، عبدالله، تقریرات آیین دادرسی مدنی (3)، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، 1380-1379.
شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی، تهران: دراک، چاپ دوم، 1384.
شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی، تهران: دراک، چاپ پنجم، 1385.
شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی، بی‌جا: دراک، چاپ چهارم، 1385.
شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی، تهران: دراک، چاپ چهاردهم، 1389.
صدرزاده افشار، محسن، آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، تهران: جهاد دانشگاهی، چاپ اوّل، 1372.
صدرزاده افشار، محسن، آیین دادرسی مدنی و بازرگانی دادگاه‌های عمومی و انقلاب، تهران: جهاد دانشگاهی، چاپ پنجم، 1379.
علی بخشی، زهرا و غفوری گوراب، خیرالله، بررسی وجوه اشتراک و افتراق دستور موقت و تأمین خواسته در قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379، راه وکالت، 10(19)، 9- 22، 1397.
فلاح، محمدرضا، دستور موقت(دادرسی فوری) در قانون و رویه قضایی، تهران: جنگل، چاپ دوم، 1391.
کاظمی، سید مهدی، دادرسی فوری در دعاوی خانوادگی، دانشنامه‌های حقوقی، 6(18)، 61-85، 1402.
معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران: امیرکبیر، چاپ چهارم، 1360.
مهاجری، علی، شرح قانون آیین دادرسی مدنی دادگاه‌های عمومی و انقلاب، بی‌جا: گنج دانش، چاپ دوم، 1381.
میرحسین زاده کشتلی، میر مرتضی و عالم زاده، محمد، قرار دستور موقّت و رفع اثر از آن در دادگاه‌های خانواده(به لحاظ رویکردهای نوین قانون حمایت از خانواده مصوّب 1391)، تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین‌الملل، 9(32)، 143-178، 1395.
میرحسینی، سارا، تأمین خواسته و دستور موقت در آیین دادرسی مدنی، اولین همایش بزرگ مطالعات و پژوهش‌های علمی علوم انسانی، کرمانشاه، 1- 36، 1397.
واحدی، جواد، نقدی بر مواد 225 و 228 قانون آیین دادرسی مدنی مصوّب 1318، مجله قضایی و حقوقی دادگستری، ش 4، 43-55، 1371.
واحدی زاده، جواد، سلطان قیس، زکیه، تأمین خواسته در حقوق ایران بامطالعه تطبیقی در حقوق فرانسه، دومین کنفرانس ملی و اولین کنفرانس بین‌المللی حقوق و علوم سیاسی، تهران، 1-12، 1398.
واحدی، قدرت الله، آیین دادرسی مدنی، تهران: میزان، چاپ دوم، 1379.
همتی، محمود، آیین دادرسی مدنی، تهران: ادارۀ کل آموزش دادگستری جمهوری اسلامی ایران، 1369.
قانون آیین دادرسی مدنی مصوّب 1379.
قانون آیین دادرسی کیفری مصوّب 1392.
قانون حمایت خانواده مصوّب 1391.