فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

تاملی بر آثار آیین نامه اجرایی بررسی صحنه جرم(مصوب 1396) در تحقیقات قضایی قتل عمد

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
محمدرضا اعزازی 1
عبدالله هندیانی 2
1 . کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران
2 دانشیار دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران
چکیده
پس از وقوع جنایت، اولین اقدام جهت کشف آثار جرم، شروع تحقیقات مقدماتی است. در تحقیقات قضایی جنایات علیه نفس، وظایف گوناگونی جهت شناسایی مجرم و اطلاع از نحوه ارتکاب قتل ضرورت می‌یابد. گروه بررسی صحنه جرم در این جنایات به‌موجب ماده ۱۳۰ قانون آیین دادرسی کیفری عهده‌دار آشکار ساختن ابعاد معمای قتل است. در این پژوهش که با روش کیفی و کتابخانه‌ای صورت پذیرفت، تحقیقات به دودسته اصلی پلیسی و قضایی تقسیم‌شده که حسب فعالیت‌های مذکور در آیین‌نامه اجرایی حدود اختیارات و وظایف بررسی صحنه جرم به این امر اشاره می‌شود که اقدامات صورت گرفته درصحنه جرم صرفاً ماهیتی پلیسی دارند و اصولاً در راستای وظایف ضابطین است. از سویی دادرس بعضاً مطالباتی درباره نحوه وقوع جرم و کیفیت ارتکاب آن دارد که سابقاً در گزارش گروه بررسی صحنه جرم ذکر نمی‌گردید. این‌گونه تحقیقات قضایی، نقش بسیار تعیین‌کننده‌ای در تصمیم‌گیری قضات دادگاه‌ها دارد که به‌موجب آیین‌نامه اجرایی بررسی صحنه جرم می‌توان از خلال بررسی‌های صورت گرفته درصحنه جرم و اظهارنظر کارشناسان گروه بررسی صحنه جرم حاصل گردد، بنابراین این نتیجه حاصل می‌شود که گروه مذکور با بهره‌گیری از اختیاراتشان هرکدام حسب وظیفه تخصصی‌ خود باید پاسخگوی دو سؤال اساسی پیرامون شناسایی قاتل و کیفیت وقوع قتل باشند. بی‌شک حصول این مهم علاوه بر کمک به اقناع وجدان قاضی برای صدور حکم، موجب حل معضلی به نام اطاله دادرسی نیز می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
کلیدواژه: مجرم
قتل عمد
صحنه جرم
ضابطین قضایی
تحقیقات جنایی
اقناع قضایی
  1. انصاری، ولی ا...، کشف علمی جرائم، انتشارات سمت. 1380.
  2. انصاری، ولی ا...، حقوق تحقیقات جنایی (مطالعه تطبیقی)، انتشارات سمت. 1385.
  3. بابایی، محسن و دیگران، کارایی نمونه‌های بیولوژیک جمع‌آوری‌شده از صحنه جرم بر کشف جرم، مجله طب انتظامی، شماره 10. 1399.
  4. جعفریان، هادی، تحلیل اثربخشی عملکرد پلیس از جرائم از قتل عمد، فصلنامه علمی دانش انتظامی چهارمحال و بختیاری، شماره 40. 1401.
  5. خلعتبری، عبدالحسین، جرم یابی قتل از نگاه کارآگاهی، نشر کارآگاه. 1386.
  6. دادستان، پریرخ، روانشناسی جنایی، انتشارات سمت. 1382.
  7. روحی سرا، غلامحسین، بررسی عوامل مؤثر بر عملکرد تکنسین‌های صحنه قتل، پایان‌نامه ارشد مدیریت قضایی، دانشکده فرماندهی و ستاد ناجا. 1384.
  8. سوانسون، چارلز، تحقیقات جنایی، ترجمه مهدی نجابتی، انتشارات جهاد دانشگاهی. 1375.
  9. سوزان، بل، دانشنامه پلیس، ترجمه مهدی نجابتی و علی شایان، انتشارات سمت. 1389.
  10. سیاه پور، محمدرضا، بهمن پوری، عبدا...، درجه‌بندی قتل‌‌های عمدی، شبه عمدی و خطای محض بر مبنای عنصر روانی، نشریه تعالی حقوق، شماره 3. 1401.
  11. صادقی فسایی، سهیلا، تیپولوژی‌های قتل بر اساس چند روایت، نشریه بررسی مسائل اجتماعی ایران، شماره 1. 1392.
  12. عابدی، حمید، حسگرهای شناسایی بقایای شلیک گلوله جهت آنالیز درصحنه جرم، نشریه کارآگاه، شماره 50. 1399.
  13. عزیزمحمدی، نورا...، تحقیقات قضایی در قتل، انتشارات بهنامی. 1390.
  14. فرجیها، محمد هندیانی، عبدا...، مدیریت صحنه جرم در تحقیقات جنایی، فصلنامه پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، شماره 2. 1395.
  15. قربانی تنکابنی، الهام قربانی، اکبر، بررسی صحنه جرم و کشف جرائم از دیدگاه پلیس، نشریه کارآگاه، شماره 26. 1393.
  16. گاردنر، راس، بررسی کاربردی صحنه جرم، ترجمه علی شادکام، دفتر تحقیقات کاربردی پلیس آگاهی. 1385.
  17. گودرزی، حمیدرضا و همکاران، معاینه محل؛ بررسی صحنه در مرگ‌های مشکوک، مجله پزشکی قانونی، شماره 12. 1389.
  18. نجابتی، مهدی، پلیس علمی (کشف علمی جرائم)، انتشارات سمت. 1390.
  19. اشنایدر، لی موین، پی‌جویی قتل، ترجمه یحیی افتخار زاده، انتشارات زوار. 1377.
  20. -آقایی نیا، حسین،، جنایت علیه اشخاص، نشر میزان. 1401.
  21. Murphy E. Forensic DNA typing. Annual Review of Criminology 2018. https://www.annualreviews.org/doi/abs/10. 1146/ annurev -criminol -032317-092127.
  22. Mohammed E, Nedić D, Milić A, 2019, Importance of DNA analysis for identification and confirmation of human remains,Genetics Supplement Series.
فصلنامه قضاوت
دوره 22، شماره 112
زمستان 1401
صفحه 25-50

  • تاریخ دریافت 23 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری 27 دی 1401
  • تاریخ پذیرش 12 بهمن 1401