فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

حقوق اسرای جنگی از دیدگاه اسلام و نظم بین الملل؛ آشتی یا تقابل

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی؛ مدیریت پژوهش معاونت حقوقی و امور مجلس ارتش ج.ا.ا
چکیده
یکی از جنبه‌های بارز حقوق بشردوستانه در مخاصمات مسلحانه بین‌المللی که نسبت به سایر مقررات مربوط از قدرت اجرایی بیشتری برخوردار است، قواعد حاکم بر رفتار با اسیران جنگی است. نظر به جایگاه مهم و ارزنده‌ی قواعد مذکور، امروزه بسیاری از آن‌ها به‌عنوان قواعد عام‌الشمول به شمار می‌روند که نقض آن‌ها جنایت بین‌المللی محسوب می‌شود و مسئولیت کیفری برای افراد خاطی در هر سمت و مقامی که باشند، در پی خواهد داشت.  این پژوهش به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که آیا حقوق اسلام نیز متضمن رعایت حقوق اسرای جنگی است و یا قواعد حقوق بین‌الملل در این زمینه مترقی‌تر جلوه می‌نماید. بر این اساس بیش از چهارده قرن است که بسیاری از مقررات حقوق بشردوستانه‌ی معاصر، در متون و آموزه‌ها و شریعت اسلام وجود دارد. بنابراین، مطابق اصول و قواعد حقوق بشردوستانه، در حوزه مقررات بین‌الملل، قواعدی در زمینه مخاصمات مسلحانه پیش‌بینی‌شده است که حقوق اسرای جنگی را مورد تصویب قرار داده و اجرای آن را برای تابعان حقوق بین‌الملل توصیه و تائید می‌نماید. بر اساس حقوق بین‌الملل بشر‌دوستانه در خصوص رفتار انسانی با اسیران، هرگونه عمل انتقام‌جویانه و خشونت‌بار، شکنجه، مثله کردن، ایجاد رعب و وحشت، انجام آزمایش‌ها پزشکی‌، توهین و تحقیر را ممنوع می‌سازد. حال، این پژوهش درصدد است تا با روش توصیفی و تحلیلی، همسویی آموزه های اسلامی با قواعد و مقررات بین المللی در خصوص رعایت حقوق اسرای جنگی را اثبات نماید و از سوی دیگر، زمینه و علت سوء برداشت های پیرامون این موضوع را آشکار سازد.
کلیدواژه‌ها

  1. باقری، سمیه، بررسی تحول نظام حقوق جنگ در اسلام (با تأکید بر اندیشه سیاسی شیعه)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد،1390.
  2. پروین، خیرالله، زرشگی، محمد، تحلیل حقوقی اسیران جنگی از منظر اسلام و فقهای مسلمان، فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس، دوره 6، شماره 3، پاییز 1399.
  3. جعفری، فریدون، محبی، علی، جنایت جنگی هتک کرامت انسان و رفتار موهن نسبت به اسرای دفاع مقدس، فصلنامه علمی دیدگاه‌های حقوق قضایی، دوره 25، شماره 90، تابستان 1399.
  4. حجازی، محمدعلی، حقوق اسیران جنگی، انتشارات میزان، چاپ دوم، تابستان 1394.
  5. حسینی، ابراهیم، اصل منع توسل به‌زور و موارد استثنای آن در اسلام و حقوق بین‌الملل معاصر، دفتر نشر معارف، 1382.
  6. داعی، علی، نقض حقوق اسیران جنگی ایرانی و مسئولیت بین‌المللی دولت عراق، تهران: انتشارات پیام آزادگان، چاپ اول.
  7. الدیلی، قصار، اسراری از درون ارتش عراق، مترجم: حمید محمدی، تهران: انتشارات حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی.
  8. رشید، احمد ، اسلام و حقوق بین‌الملل عمومی، مترجم: حسین سیدی، ناشر: دانشگاه تهران، انتشارات مرکز مطالعات عالی بین‌المللی.
  9. رضایان، مهرداد ، حقوق بین‌الملل ناظر بر نحوه هدایت مخاصمات - مجموعه کنوانسیون‌های لاهه و برخی اسناد بین‌المللی دیگر، تهران: نشر سرسم.
  10. روحانی، علیرضا ، قواعد اساسی حقوق بشردوستانه و مقررات مربوط به اسیران جنگ در نظام بین‌المللی بشردوستانه و اسلام، تهران: نشر میزان.
  11. زیبایی نژاد، مریم . احیای انگاره‌های مهم هویتی در پرتو انقلاب اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، دوره،1 شماره،11.
  12. شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، تصحیح علی غفاری، جلد 3، دارالکتب الاسلامیه،1374
  13. ضیائی بیگدلی، محمدرضا، اسلام و حقوق بین‌الملل، انتشار، 1365.
  14. ضیائی بیگدلی، محمدرضا، حقوق جنگ و رفتار با اسیران جنگی، مجله حقوقی، شماره هشتم، 1366.
  15. محقق داماد، سید مصطفی، جزوه درس حقوق بین‌الملل اسلام، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی،1372.
  16. مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن، دارالکتب الاسلامیه، چاپ نهم، جلد 10، 1386.
  17. میانجی، احمد، الاسیر فی الاسلام، موسسه نشر اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول، سال 1411 ه.ق.
  18. نوس بام، آرتور، تاریخ مختصر حقوق بین‌الملل، زیر نظر متین دفتری، انتشارات امیرکبیر، 1337.