فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

مؤلفه‌ها و شرایط انتصاب قاضی تراز در اندیشه های مقام معظم رهبری

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموخته دکتری حقوق عمومی دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)، قاضی دادگستری
چکیده
نیروی انسانی به مثابه مهمترین عامل در سنجش عملکرد دستگاه قضایی و در رأس آن، قاضی به‌عنوان فیصله دهنده‌‌ی دعوا و صادرکننده حکم از اهمیت و جایگاه بسیار والایی برخوردار است. منصب قضاوت در همه نظام‌های حقوقی به‌عنوان جایگاهی خطیر و والا شناخته شده است و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز منبعث از فقه امامیه و مبانی اسلامی، جذب قضات شایسته و عادل را مورد تأکید قرار داده است. با عنایت به اینکه ولایت بر قضاء از جمله شؤون ولی فقیه در عصر غیبت است لذا مطالعه و شناخت اندیشه‌های مقام معظم رهبری در خصوص جذب قضات دارای اهمیت است که در این پژوهش با استفاده از رویش توصیفی تحلیلی شرایط و مؤلفه‌های بکارگیری قضات از دیدگاه مقام معظم رهبری مورد مداقه و بررسی قرار گرفته است. از نگاه مقام معظم رهبری نقش قضات در دستگاه قضایی محوری است و توجه به شایستگی‌های فقهی، اخلاقی و علمی قضات واجد اهمیت است. با توجه به اهمیت منصب قضاء در فقه اسلامی شرایط فقهی و اخلاقی قضات مانند عدالت، صبر و شکیبایی، تواضع و مردمداری همواره مورد تأکید مقام معظم رهبری قرار داشته و سپردن قضاء در عصر غیبت به قضات مأذون و نادیده گرفتن شرط اجتهاد به معنای انتفای سایر شروط و ضوابط فقهی انتصاب قضات نبوده و از نظر ایشان عدالت و تقوا از شروط اساسی متصدیان منصب قضاء به شمار می‌رود.
کلیدواژه‌ها

  1. ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبه‌الله، ترجمه شرح نهج‌البلاغه ابن ابی‌الحدید معتزلی، ج 17، ترجمه: لایقی، غلامرضا، تهران: نیستان، چاپ اول. 1393.
  2. ابن ادریس حلی، محمد بن منصور بن احمد، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، ج 2، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم. 1410.
  3. اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، صورت مشروح مذاکرات شورای بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، چاپ اول. 1369.
  4. آشتیانی، میرزا محمدحسن بن جعفر، کتاب القضاء (ط-الحدیثه)، ج 1، قم: انتشارات زهیر-کنگره علامه آشتیانی قدس سره، چاپ اول. 1425.
  5. انصاری، مرتضی بن محمدامین دزفولی، کتاب المکاسب المحرمه و البیع و الخیارات (ط-الحدیثه)، ج 3، قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، چاپ اول. 1415.
  6. انصاری، مرتضی بن محمد دزفولی، رسائل فقهیه، قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، چاپ اول. 1414.
  7. بجنوردی، سید حسن بن آقابزرگ موسوی، القواعد الفقیه، ج 4، قم: نشر الهادی، چاپ اول. 1419.
  8. بروجردی، حسین (آیت‌الله‌العظمی)، البدرالزاهر، تحریر آیت‌الله منتظری، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی. 1362.
  9. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم و دررالکلم، قم: درالکتاب الاسلامی، چاپ دوم. 1410.
  10. جوادی آملی، عبدالله، ولایت‌فقیه ولایت فقاهت و عدالت، قم: نشر اسراء، چاپ یازدهم. 1389
  11. جوادی آملی، عبدالله، ادب قضا در اسلام، قم: مرکز نشر اسراء، چاپ اول،1390.
  12. چالش‌ها و الزامات انتصاب قضات در دیوان عدالت اداری با نگاهی به محاکم اداری فرانسه، نشریه: مجله تحقیقات حقوقی، دوره 23 شماره 90،431-458. 1399.
  13. حسینی بهشتی، محمد، مبانی نظری قانون اساسی، تهران: بقعه،1390.
  14. خمینی، سید روح‌الله، صحیفه امام، ج 21، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ اول. 1378
  15. خمینی، سید روح‌الله (بی‌تا)، تحریرالوسیله، قم، موسسه مطبوعات دارالعلم، چاپ اول.
  16. سازمان شفافیت بین‌الملل، فساد در نظام‌های قضایی گزارش سازمان شفافیت بین‌الملل در سال 2007، مترجم منفرد، لیلی، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارت قوه قضاییه، چاپ اول.
  17. ساکت، محمدحسین، دادرسی در حقوق اسلامی، تهران: میزان، چاپ اول، 1382.
  18. سبحانی، جعفر، نظام‌القضاء و الشهادات فی الشریعه الاسلامیه الغراء، قم: مؤسسه الامام الصادق (علیه السلام)، الطبعه الاولی. 1376.
  19. سنگلجی، محمد، آیین دادرسی در اسلام، تهران: انتشارات دانشگاه تهران. 1335.
  20. سنگلجی، محمد، قضاء در اسلام، تهران: چاپ مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ سوم. 1356.
  21. سنهوری، عبدالرزاق احمد، فقه الخلافه و تطورها لتصبح عصبه امم شرقیه، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیه. 2008.
  22. سیستانی، سید علی حسینی (ق)، المسائل‌المنتخبه، قم: دفتر آیت‌الله سیستانی، چاپ نهم. 1422.
  23. شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی دوره پیشرفته، چاپ بیست و هشتم،1391.
  24. طه، حسین، الفتنة الکبری، مصر: دارالمعارف.
  25. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیه، تهران: المکتبه المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه، چاپ سوم. 1387.
  26. طوسی، ابوجعفر محمد‌ بن حسن، تهذیب‌الاحکام، فی شرح‌المقنع، تحقیق و تعلیق، سید حسن‌الموسوی، تهران: دارالکتب‌اسلامیه. 1390.
  27. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن. خلاف، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول. 1407
  28. عبده (بروجردی)، استاد محمد، کلیات حقوق اسلامی، تهران: انتشارات رهام، چاپ اول. 1381.
  29. عمید زنجانی، عباسعلی، قواعد فقه سیاسی، تهران: سمت. 1386.
  30. فاضل مقداد، مقداد بین عبدالله سیوری حلی، کنزالعرقان فی فقه القرآن، قم: انتشارات مرتضوی، چاپ اول. 1425.
  31. فخر‌المحققین، محمدبن حسن بن یوسف حلی، ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، ج 4، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چاپ اول. 1387.
  32. قاضی نعمان مغربی، ابوحنیفه نعمان بن محمد تمیمی (‌ق)، دعائم الاسلام، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، چاپ دوم، 1385.
  33. کاشف‌الغطاء، جعفر بن خضر مالکی، کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء (ط- الحدیثة)، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چ اول، ج 4.
  34. کلینی، محد بن بعقوب بن اسحاق. الکافی، ج 7، تهران: دارالکتب اسلامیه، چاپ چهارم. 1407
  35. کمیسیون اروپایی ارتقای عدالت (CEPEJ)، ارزیابی نظام‌های قضایی اروپا در سال 2012، ترجمه: گروه مترجمان، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه، چاپ اول. 1395.
  36. مجلسی، محمد باقر بن محمدتقی، مرآه العقول فی شرح اخبار آل الرسول (صلی الله علیه و آله)، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوم. 1404.
  37. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحارالانوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم. 1406.
  38. محقق اردبیلی، احمد بن محمد. مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه اسلامی مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول. 1403.
  39. مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، قم: کنگره شیخ. 1413.
  40. مکارم شیرازی، ناصر، مدیریت و فرماندهى در اسلام‏، قم: نسل جوان دلشاد،
  41. تهرانی، مصطفی، دولت آفتاب: اندیشه سیاسی و سیره حکومتی حضرت علی (علیه‌ السلام)، تهران: انتشارات دریا. 1379.
  42. مکارم شیرازی، ناصر، دائره‌المعارف فقه مقارن، قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابی‌طالب (علیه‌السلام)، چاپ سوم. 1390.
  43. مکارم شیرازی، ناصر، أنوار الفقاهه کتاب البیع، قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب علیه السلام، چاپ اول. 1425.
  44. منتظری، حسیعنلی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه و تقریر: محمود صلواتی، تهران: مؤسسه کیهان، چاپ اول. 1367.
  45. مولابیگی، غلامرضا و ولی‌الله حیدرنژاد، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج 17، قم: مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، چاپ اول. 1399.
  46. هاشمی شاهرودی، سید محمود، صحیفه عدالت، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه، چاپ اول. 1383.
  47. هاشمی شاهرودی، سید محمود، مجموعه بیانات حضرت آیت‌الله هاشمی شاهرودی در ارتباط با آموزش و پژوهش، قم: نشر قضاء، چاپ اول. 1388.
  48. یزدی، محمد، قانون اساسی برای همه، تهران: امیرکبیر. 1375.
دوره 23، شماره 114
تابستان 1402
صفحه 88-120

  • تاریخ دریافت 12 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 06 تیر 1402
  • تاریخ پذیرش 29 مرداد 1402