اشتباه در شخص در حقوق کیفری ایران در مبحث «جنایات» در بند پ ماده 292 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، بهعنوان عامل مؤثر بر رکن روانی جرم مورد بررسی قرار گرفته است. در حقوق کامنلا نیز اشتباه در شخص در مبحث قتل مطرح شده و طبق این دیدگاه که «هدف به دنبال گلوله است»، اعتقاد بر این است که این اشتباه تأثیری بر عمدی بودن بزه واقع شده بر جرمدیده نامقصود ندارد. پرسشی که مطرح میشود این است که در حقوق ایران، آیا این اشتباه صرفاً به جرائم علیه تمامیت جسمانی اختصاص دارد یا درخصوص سایر جرائم خصوصاً جرائم علیه تمامیت معنوی، مؤثر است؟ یافتههای پژوهش حاکی از این است که بر خلاف نظریه شر انتقال یافته در حقوق کامنلا، در حقوق ایران، اشتباه در شخص در تشکیل سوءنیت مطلقِ جرائم عمدی بهعنوان نوعی اشتباه در موضوع بزه (یعنی انسان معیَّن) مؤثر است به نحوی که تأثیر رفتار مقصود بر هدفِ نامقصود، اصولاً به لحاظ فقدان قصد موضوع، موجب زوال عنصر روانی عمدی میگردد، مگر اینکه درصورت فقدان قصد، علم بهعنوان جایگزینِ قصد محرز و مسلّم باشد. نتیجتاً در جرائم علیه تمامیت معنوی اشخاص، با عنایت به ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 میتوان دو فرض را در نظر گرفت؛ نخست اینکه مرتکب بدون قصد، جرمدیدهِ نامقصود را مخاطب جرائم علیه کرامت یا شخصیت معنوی قرار داده و نیز علم به موضوع رفتار نداشته است (عدم قصد و علم). دوم، مرتکب با وجود فقدان قصد، میدانسته یا باید میدانسته رفتار وی منتهی به جرم علیه شخصیت معنوی بزهدیده نامقصود میگردد (عدم قصد و وجود علم). در فرض اول، به لحاظِ فقدان عنصر روانی، بری است و در فرض دوم به لحاظ احراز عنصر روانیِ علمی، مجرم است و اشتباه تأثیری ندارد. این مقاله به شیوه توصیفی تحلیلی به بررسی موضوع میپردازد.
موسوی خوشدل، فاطمه، عنصر معنوی در نظام ایالات متحده آمریکا، اثر واین آر لفیو، نشر میزان، تهران، 1390.
میرمحمدصادقی، حسین، جرائم علیه تمامیت جسمانی اشخاص، چاپ سی و دوم، نشر میزان، تهران، 1401.
ــــــــــــــــــــــ، حقوق جزای عمومی، جلد اول، انتشارات دادگستر، تهران، 1399.
ــــــــــــــــــــــ، حقوق جزای عمومی، جلد دوم، انتشارات دادگستر، تهران، 1401.
نجیب حسنی، محمود، نظریه عمومی قصد جنایی، ترجمه سید علیعباس نیای زارع، چاپ دوم، نشر میزان، تهران، 1396.
یکرنگی، محمد، عالیپور، حسن، «معیار علم به وقوع نتیجه در حقوق کیفری ایران با رویکرد تطبیقی به حقوق انگلستان و فقه امامیه»، مطالعات حقوق کیفری و جرمشناسی، شماره 3-2، 1394.
ب) خارجی
Allen, Michael, Edwards, lan , Criminal Law,2019.
Ashworth, Andrew, Principles of Criminal Law, 2006.
Bohlander, Michael, Transferred malice and Transferred defenses, 2010.
امیری,میلاد , یاقوتی,ابراهیم , مسعودی مقام,اسدالله و امی,احمد . (1402). اشتباه در شخص در جرایم علیه تمامیت معنوی اشخاص با رویکردی به نظریه شرّ انتقال یافته. فصلنامه قضاوت, 23(115), 25-36. doi: 10.22034/judg.2024.2029402.1303
MLA
امیری,میلاد , , یاقوتی,ابراهیم , , مسعودی مقام,اسدالله , و امی,احمد . "اشتباه در شخص در جرایم علیه تمامیت معنوی اشخاص با رویکردی به نظریه شرّ انتقال یافته", فصلنامه قضاوت, 23, 115, 1402, 25-36. doi: 10.22034/judg.2024.2029402.1303
HARVARD
امیری میلاد, یاقوتی ابراهیم, مسعودی مقام اسدالله, امی احمد. (1402). 'اشتباه در شخص در جرایم علیه تمامیت معنوی اشخاص با رویکردی به نظریه شرّ انتقال یافته', فصلنامه قضاوت, 23(115), pp. 25-36. doi: 10.22034/judg.2024.2029402.1303
CHICAGO
میلاد امیری, ابراهیم یاقوتی, اسدالله مسعودی مقام و احمد امی, "اشتباه در شخص در جرایم علیه تمامیت معنوی اشخاص با رویکردی به نظریه شرّ انتقال یافته," فصلنامه قضاوت, 23 115 (1402): 25-36, doi: 10.22034/judg.2024.2029402.1303
VANCOUVER
امیری میلاد, یاقوتی ابراهیم, مسعودی مقام اسدالله, امی احمد. اشتباه در شخص در جرایم علیه تمامیت معنوی اشخاص با رویکردی به نظریه شرّ انتقال یافته. قضاوت, 1402; 23(115): 25-36. doi: 10.22034/judg.2024.2029402.1303