فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

اشتباه در شخص در جرایم علیه تمامیت معنوی اشخاص با رویکردی به نظریه شرّ انتقال یافته

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 قاضی دادگستری، دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان، سمنان، ایران. رایانامه: milad.amiri.m@gmail.com
2 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران. رایانامه: Yaghouti2010@yahoo.com
3 قاضی دیوان عالی کشور، استادیار گروه حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران. asadulah.masoudimagham2022@gmail.com
4 استادیار گروه حقوق، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، تهران، ایران. ahmad.ommi@yahoo.com
چکیده
اشتباه در شخص در حقوق کیفری ایران در مبحث «جنایات» در بند پ ماده 292 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، به‌عنوان عامل مؤثر بر رکن روانی جرم مورد بررسی قرار گرفته است. در حقوق کامن‌لا نیز اشتباه در شخص در مبحث قتل مطرح شده و طبق این دیدگاه که «هدف به دنبال گلوله است»، اعتقاد بر این است که این اشتباه تأثیری بر عمدی بودن بزه واقع شده بر جرم‌دیده نامقصود ندارد. پرسشی که مطرح می‌شود این است که در حقوق ایران، آیا این اشتباه صرفاً به جرائم علیه تمامیت جسمانی اختصاص دارد یا درخصوص سایر جرائم خصوصاً جرائم علیه تمامیت معنوی، مؤثر است؟ یافته‌های پژوهش حاکی از این است که بر خلاف نظریه شر انتقال یافته در حقوق کامن‌لا، در حقوق ایران، اشتباه در شخص در تشکیل سوءنیت مطلقِ جرائم عمدی به‌عنوان نوعی اشتباه در موضوع بزه (یعنی انسان معیَّن) مؤثر است به نحوی که تأثیر رفتار مقصود بر هدفِ نامقصود، اصولاً به لحاظ فقدان قصد موضوع، موجب زوال عنصر روانی عمدی می‌گردد، مگر اینکه درصورت فقدان قصد، علم به‌عنوان جایگزینِ قصد محرز و مسلّم باشد. نتیجتاً در جرائم علیه تمامیت معنوی اشخاص، با عنایت به ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 می‌توان دو فرض را در نظر گرفت؛ نخست اینکه مرتکب بدون قصد، جرم‌دیدهِ نامقصود را مخاطب جرائم علیه کرامت یا شخصیت معنوی قرار داده و نیز علم به موضوع رفتار نداشته است (عدم قصد و علم). دوم، مرتکب با وجود فقدان قصد، می‌دانسته یا باید می‌دانسته رفتار وی منتهی به جرم علیه شخصیت معنوی بزه‌دیده نامقصود می‌گردد (عدم قصد و وجود علم). در فرض اول، به لحاظِ فقدان عنصر روانی، بری است و در فرض دوم به لحاظ احراز عنصر روانیِ علمی، مجرم است و اشتباه تأثیری ندارد. این مقاله به شیوه توصیفی تحلیلی به بررسی موضوع می‌پردازد.
کلیدواژه‌ها

  1. آقایی جنت‌مکان، حسین، حقوق کیفری عمومی، جلد اول، چاپ چهارم، انتشارات جنگل، تهران، 1393.
  2. آقایی‌نیا، حسین، جرائم علیه اشخاص، شخصیت معنوی، چاپ هفتم، نشر میزان، تهران، 1394.
  3. احمدزاده، رسول، جرائم علیه شخصیت معنوی، مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه، تهران، 1402.
  4. اردبیلی، علی، حقوق جزای عمومی، جلد دوم، چاپ سی‌ام، نشر میزان، تهران، 1392.
  5. الهام، غلامحسین، برهانی، محسن، درآمدی برحقوق جزای عمومی، جلد اول، چاپ ششم، نشر میزان، تهران، 1400.
  6. الهی‌منش، محمدرضا، مرادی اوجقاز، محسن، جرائم علیه شخصیت معنوی اشخاص، انتشارات مجد، تهران، 1396.
  7. پوربافرانی، حسن، مجرم و مسئولیت کیفری، انتشارات جنگل، تهران، 1397.
  8. ـــــــــــــــ، حقوق جزای اختصاصی جرائم علیه تمامیت جسمانی اشخاص، انتشارات شهر دانش، تهران، 1401.
  9. حبیب‌زاده، محمدجعفر، حقوق کیفری عمومی، نشر میزان، تهران، 1402.
  10. زراعت، عباس، شرح مختصر قانون مجازات اسلامی، جلد اول، چاپ چهارم، انتشارات ققنوس، تهران، 1392.
  11. سالاری شهربابکی، مهدی، جرم و ارکان متشکه آن، جلد دوم، جنگل، تهران، 1400.
  12. عابدی، احمدرضا، نگرشی کاربردی به حقوق جزای عمومی، چاپ دوم، مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه، تهران،
  13. فتحی، محمدجواد، حقوق کیفری عمومی، نشر میزان، تهران، 1402.
  14. قورچی بیگی، مجید، نقیبی، سید محمدرضا، «نظریه سوءنیت انتقال یافته در حقوق انگلستان و تطبیق آن با حقوق ایران»، فصلنامه قضاوت، شماره 84، 1394.
  15. محمدخانی، عباس، عنصر روانی جرائم عمدی، جلد اول، نشر میزان، تهران، 1395.
  16. ـــــــــــــــــ، عنصر روانی جرائم غیر عمدی، جلد دوم، نشر میزان، تهران، 1397.
  17. ـــــــــــــــــ، جرائم علیه اشخاص، شخصیت معنوی، انتشارات سمت، تهران، 1399.
  18. موسوی خوشدل، فاطمه، عنصر معنوی در نظام ایالات متحده آمریکا، اثر واین آر لفیو، نشر میزان، تهران، 1390.
  19. میرمحمدصادقی، حسین، جرائم علیه تمامیت جسمانی اشخاص، چاپ سی و دوم، نشر میزان، تهران، 1401.
  20. ــــــــــــــــــــــ، حقوق جزای عمومی، جلد اول، انتشارات دادگستر، تهران، 1399.
  21. ــــــــــــــــــــــ، حقوق جزای عمومی، جلد دوم، انتشارات دادگستر، تهران، 1401.
  22. نجیب حسنی، محمود، نظریه عمومی قصد جنایی، ترجمه سید علی‌عباس نیای زارع، چاپ دوم، نشر میزان، تهران، 1396.
  23. یکرنگی، محمد، عالی‌پور، حسن، «معیار علم به وقوع نتیجه در حقوق کیفری ایران با رویکرد تطبیقی به حقوق انگلستان و فقه امامیه»، مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، شماره 3-2، 1394.

ب) خارجی

  1. Allen, Michael, Edwards, lan , Criminal Law,2019.
  2. Ashworth, Andrew, Principles of Criminal Law, 2006.
  3. Bohlander, Michael, Transferred malice and Transferred defenses, 2010.
  4. Dressler, Joshua, Understanding Criminal Law, (5 th), 2009.
  5. Husak, N. Douglas, Transferred Intent, 1996.
  6. Lafav, W. Criminal Law, (4th ed.), 2003.
  7. Peter, B, Kutner, the Prosser Myth of Transferred Intent, 2016.
  8. Sitnik,Piotr, theoretical underpinnings of the doctrine of Transferred Malice, 2016.
  9. Westen, K. Peter, The Significance of Transferred Intent, 2013.
دوره 23، شماره 115
پاییز 1402
صفحه 25-36

  • تاریخ دریافت 27 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 06 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 18 شهریور 1403