حقوقدانان مدنی عمده تلاش خود را صرف تفسیر و تحلیل مقررات قانون مدنی میکنند. قانون مدنی ایران بر پایههای غیرمتجانسی استوار است. برخی مقررات آن از قانون مدنی فرانسه و مبتنی بر دیدگاههای رومانیستی تدوین شده، بعضی نیز بر مبنای فقه امامیه تنظیم و پارهای بر اساس قانون سوئیس نگاشته شده است. حقوقدانان نیز در تفسیر و تحلیل مقررات قانون مدنی به دلیل مبانی متفاوت، آرای متفاوتی ارائه دادهاند. برخی در تحلیلهای اولیه خود نظریه کلی تعهدات فرانسوی را بسیار تمجید کرده و ترجیح دادهاند و فقه امامیه و قانون مدنی ایران را طرفدار این نظریه دانستهاند و بر همین مبنا تفسیر میکنند. گروهی نیز به ستایش نظریه عمومی تعهدات آلمانی و سوئیسی پرداختهاند و علیرغم ناآشنایی با فقه اسلامی، آن را در تعابیری، ناکارآمد تلقی کردهاند. برخی نیز با تفطن در موضوع و درک اختلاف مبانی قانون مدنی و نظریه تعهدات، نتایج متفاوت دو مبنا را گوشزد کرده و تعارضات گوناکون مقررات قانون مدنی را در موارد زیادی، بر همین اساس تبیین کردهاند. بعضی حقوقدانان اسلامی نیز با اعتقاد به پذیرش نظریه تعهدات در فقه اسلامی، صرفاً امتیازاتی برای نظریه تعهدات در فقه اسلامی نسبت به نظریه تعهدات غربی شمارش کردهاند. به نظر میرسد که فقه امامیه و قانون مدنی ایران در مباحث عقود و قراردادها و ضمان قهری، اصولاً گفتمان تملیک و به تعبیری، نظریه تملیک را پذیرفته و آن را مبنای مقررات مختلف خود قرار دادهاند. در قلمرو نظریه تملیک، منشأ عقود معاوضی انتقال ملکیت دانسته میشود و تعهدی دانستن آنها با مبانی فقهی اصولاً ناسازگار است. همچنین منابع ضمان قهری بر محور ملکیت ـ و نه تعهد و مسئولیت ـ تحلیل میشوند. اقتباس نادرست قانون مدنی ایران از مقررات قانون مدنی فرانسه و سوئیس و حقوق اسلام و تفاوتهای مبنایی آنها موجب تعارضات متعددی شده است. با توجه به هدف قانوننویسان مدنی مبنی بر انطباق این قانون با فقه امامیه، راهحل تعارض، اقتباس مقررات قانونی از این فقه غنی با استفاده صحیح و اصولی از مطالعات تطبیقی است
امامی، سید حسن، حقوق مدنی، جلد 1، تهران، کتابفروشی اسلامیه، 1340.
بابایی، ایرج، «مفهوم خطا و نقش آن در ساختار طبقهبندی مسئولیت مدنی: مقایسه حقوق رومی ژرمنی، کامنلا و اسلام»، دوفصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی، شمارههای 79 و 80، 1396.
بیگدلی، «تفاوت مبانی نظریه تعهدات در دو نظام رومی ژرمنی و فقه امامیه و آثار آن در حقوق قراردادهای ایران و فرانسه»، رساله دکتری، دانشگاه امام صادق، تهران، 1392.