دعوای اثبات حیله و تقلب مؤثر یا منتهی به صدور حکم محکومیت، یکی از دعاوی پیچیده و کمتر شناختهشده در رویه قضایی ایران است که به دلیل ارتباط میان مسائل حقوقی و کیفری، نیاز به بررسی عمیقتری دارد. برخی دادگاهها رسیدگی به این دعوا را مشروط به رسیدگی به شکایت کیفری میدانند، در حالی که بر اساس اصول کلی دادرسی مدنی، تنها زمانی که میان این دو دعوا ارتباط کامل وجود داشته باشد، میتوان رسیدگی حقوقی را متوقف کرد. هدف این مقاله، بررسی دقیق جایگاه دعوای اثبات حیله و تقلب در نظام حقوقی ایران با مقایسه آن با آیین دادرسی مدنی فرانسه است. روش تحقیق بهکاررفته در این مطالعه، توصیفی-تحلیلی بوده و با استفاده از ابزارهای کتابخانهای و بررسی قوانین، مقررات، رویه قضایی و نظرات فقها، به تحلیل مفاهیم و ارائه راهکارهای حقوقی برای رفع ابهامات در خصوص این دعوا میپردازد. همچنین، به بررسی تطبیقی این دعوا در سیستم حقوقی ایران و فرانسه پرداخته و سعی در ارائه رویکردی جامع و دقیق برای تفکیک و برخورد مناسب با دعاوی حقوقی و کیفری مرتبط با حیله و تقلب دارد.
امام خمینی، سید روحالله الموسوی (1421)، کتابالبیع، جلد 2، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
انصاری، علی (1388)، «مفهوم و معنای حسن نیت در حقوق ایران و فرانسه»، مدرس علوم انسانی ـ پژوهشهای حقوق تطبیقی، دوره 13، شماره 4، صص 46-19.
بحیری، محمد عبد الوهاب (1376)، حیلههای شرعی ناسازگار با فلسفه فقه، مترجم: حسین صابری، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
بروجردی، محمد (1316)، «مواد امتحانی مستخدمین قضایی: اصول محاکمات حقوقی»، مجموعه حقوقی، شماره 38، صص 18-15.
بهشتی، محمدجواد؛ مردانی، نادر (1381)، «بررسی تحلیلی اعاده دادرسی بر اساس قانون جدید آیین دادرسی مدنی مصوب 1379»، مجله کانون وکلا، شماره 176، صص142-123.
حسنزاده، مهدی (1390)، «مطالعه تطبیقی جهات اعاده دادرسی در حقوق ایران و فرانسه»، نشریه پژوهشهای حقوق تطبیقی، دوره پانزدهم، شماره 4، صص 14-1.
حسنزاده، منصوره (1401)، کد مدنی فرانسه (حقوق قراردادها، تعهدات و ادله اثبات دعوا)، تهران، شرکت سهامی انتشار.
حیاتی، علیعباس (1397)، «تحلیل نقادانه «اعاده دادرسی» در قانون آیین دادرسی مدنی ایران با مطالعه تطبیقی در حقوق فرانسه»، نشریه پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی، شماره 57، صص 309-289.
دهقانی فیروزآبادی، حسین (1399)، حیله در دادرسی مدنی، تهران، انتشارات فکرسازان.
رحمدل، منصور (1383)، «ورشکستگی به تقلب»، پژوهشهای حقوقی، دوره 3، شماره 6، صص 173-155.
الشاطبی، ابواسحاق ابراهیم بن موسی (1420ق)، الموافقات فی اصول الشریعه، حققه و علق علیه خالد عبدالفتاح شبل، جلد 2، بیروت، مؤسسه الکتب الثقافیه.
شایگان، اسماعیل (1402)، قواعد اروپایی آیین دادرسی مدنی، تهران، شرکت سهامی انتشار.
شیخ طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (1387ق)، المبسوط فی فقه الإمامیه، محقق: محمدتقی کشفی و محمدباقر بهبودی، جلد 5، تهران، المکتبه المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه.
مصدق، محمد (1396)، دستور در محاکم حقوقی، تهران، شرکت سهامی انتشار.
نجفى، محمدحسن (1404ق)، جواهرالکلام فی شرح شرائعالاسلام، محقق: عباس قوچانى و على آخوندى، جلد 32، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
نهرینی، فریدون (1390)، «اصول حاکم بر اعاده دادرسی»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، دوره 14، شماره 55، صص27-1.
واحدی، جواد (1381)، اعاده دادرسی در امور مدنی، در «تحولات حقوق خصوصی»، زیر نظر ناصر کاتوزیان، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
ب) منابع لاتین
Fraud and Deceit Action as a Remedy for Violation of Rent Control Eviction Provisions (Cases Noted). (1951). Columbia Law Review, 51 (7), 909–911. https://doi.org/10.2307/1118791.
Herzog, P. E., & Weser, M. (2014). Civil procedure in France. Springer.
Pédamon, C. (2015). 28. Theory of fraud in French law: fraus omnia corrumpit–old law, new opportunities?. Research Handbook on International Financial Crime, edited by Barry Rider, 338.
