فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

مناقشات فقهی حقوقی قرارداد اختیار معامله

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 1. استادیار گروه حقوق دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی (نویسنده مسئول)، رایانامه: rsamadi.ir@gmail.com
2 استادیار گروه حقوق دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اراک، رایانامه: h-kaviar@araku.ac.ir
چکیده
امروزه بازارهای سهام نبض اقتصاد جهانی به شمار می­روند. با وجود این، کمترین نابسامانی ممکن است آشفتگی این بازارها را به همراه داشته باشد و موجب جابجایی حجم وسیعی از پول و اعتبار شود. به همین دلیل، استفاده از ابزارهای مالی گوناگون در جهت کاهش و مدیریت ریسک می­تواند در کارایی هرچه بیشتر بازارهای سرمایه نقش تعیین‌کننده­ای را ایفا کند. یکی از مهم­ترین ابزارهای مالی برای کاهش ریسک و رونق بازارهای سرمایه «اوراق اختیار معامله» است. اوراق اختیار معامله برای نخستین بار در بورس معاملات شیکاگو به‌صورت رسمی و سازمان یافته استفاده شد و بعدها در بیشتر بورس­های بزرگ و پیشرفته دنیا مورد استفاده قرار گرفت. نظر به امکان­سنجی حقوقی و فقهی این اوراق در قالب قرارداد اختیار معامله، بررسی قرارداد پیش ­رو از اهمیت خاصی برخوردار است. تبیین ماهیت حقوقی قرارداد اختیار معامله تا اندازه­ای اشکال نامشروع بودن و در نتیجه بطلان آن را رفع می­کند، اما به تنهایی برای توجیه آن کافی نیست. بر همین اساس، در نوشتار حاضر علاوه بر تبیین ماهیت حقوقی قرارداد مذکور، به نقد و بررسی دیدگاه طرفداران بطلان آن از جمله دیدگاه کالی ­به ­کالی بودن، مبتنی بودن آن بر بورس‌­بازی و... پرداخته­ و در نهایت حکم به مشروع بودن قرارداد مذکور نموده­ایم. به‌علاه، اختیار معامله را در حقوق عرفی نیز بررسی کردیم و به این نتیجه دست یافتیم که در حقوق انگلستان و آمریکا، قرارداد اختیار نوعی قرارداد مشروط و ایجاب غیرقابل فسخ تلقی می‌شود. اختیار معامله به‌مثابه ایجابی غیرقابل عدول مبتنی بر رضایت هر دو طرف است و پس از پذیرش توسط یکی از طرفین در مدت تعیین‌ شده، قرارداد لازم‌الاجرا شود.
کلیدواژه‌ها

  1. امامی، سید حسن (1378)، حقوق مدنی، جلد 1، چاپ ­ششم، تهران، انتشارات کتاب‌فروشی اسلامیه.
  2. بروجردی، محمد عبده (1347)، کلیات حقوق اسلامی، تهران، نشر دادگستر.
  3. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1378)، مبسوط ترمینولوژی حقوقی، چاپ­ سوم، تهران، انتشارات گنج دانش.
  4. جهان‌خوانی، علی؛ پارساییان، علی (1375)، بورس اوراق بهادار، تهران، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران.
  5. حسن‌نژاد، محمد (1384)، امکان‌سنجی به‌کارگیری اختیار معامله در بورس اوراق بهادار تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه مازندران.
  6. خورشید، احمد (1374)، مطالعاتی در اقتصاد اسلامی، ترجمه محمدجواد مهدوی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی.
  7. خمینی، سید روح­الله (1370)، تحریرالوسیله، ترجمه باقر موسوی همدانی، چاپ­ چهارم، قم، نشر دارالعلم.
  8. درخشان، مسعود (1383)، مشتقات و مدیریت ریسک در بازارهای نفت تهران، مؤسسه مطالعات بین‌المللی انرژی.
  9. رفیعی، محمدتقی (1378)، مطالعه تطبیقی غرر در معامله، قم، انتشارات حوزه علمیه قم.
  10. سلطانی‌نژاد، هدایت‌الله (1384)، «بررسی اعتبار بیع کالی به کالی در حقوق ایران و منابع فقهی»، فصلنامه مفید، شماره 6.
  11. عزیزی، احمد (23/7/1377)، «مصاحبه با آیت‌الله موسوی بجنوردی»، به گزارش منتشر نشده بازار سلف ارز.
  12. عصمت‌پاشا، عبیدالله (1382)، فلسفه و سیر تکاملی ابزارهای مالی مشتقه و دیدگاه‌های فقهی، ترجمه علی صالح‌آبادی، فصلنامه تخصصی اقتصاد اسلامی، شماره 9.
  13. فهیم‌خان، م (1995م)، قراردادهای آتی اسلامی و بازارهای آن، مؤسسه تحقیق و آموزش اسلامی.
  14. فطانت، محمد؛ آقاپور، ابراهیم (1383)، اورا­ق­ اختیار معامله­ در بازار سرمایه ‌ایران، چاپ دهم، پژوهشکده پولی و بانکی.
  15. قریشی، محمدتقی؛ امینی، مولانا (1376)، پژوهش‌های اقتصاد اسلامی، قم، نشر دارالعلم.
  16. کاتوزیان، ناصر (1375)، قواعد عمومی قراردادها، جلد 2، تهران، انتشارات ­بهنشر.
  17. ــــــــــــــ (1374)، حقوق مدنی، عقود معین، معاملات معوض و تملیکی، چاپ پنجم، تهران، شرکت­ سهامی انتشار.
  18. گرجی، ابوالقاسم (1355)، «تعهدات ناشی از قرارداد حقوق اسلامی»، دانشگاه تهران، نشریه مؤسسه حقوق تطبیقی.
  19. لطفیان، حسین (1371)، قولنامه، ماهیت حقوقی و آثار آن، تهران، انتشارات روزنامه رسمی.
  20. مؤمن قمی، محمد (1383)، «عقد اختیار»، فصلنامه فقه اهل بیت، شماره 33.
  21. میرمعزی، سید حسن (1375)، «ترسیم نظام اقتصادی بر اساس مکتب اقتصادی آن از دیدگاه امام خمینی»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، علوم اقتصادی دانشگاه مفید قم.

ب) منابع عربی

  1. البرواری، شعبان محمد اسلام (1421 ق)، بورس الاوراق المالیه من منظر الاسلامی، دمشق، دارالفکر.
  2. الترکمانی، عدنان خالد (1988م)، السیاسیه النقدیه و المصرفیه، دمشق، مؤسسه‌الرساله.
  3. الدریوش، احمد (1409ق/ 1989م)، احکام السوق فی الاسلام و اثرها فی الاقتصاد الاسلامی، دارالعالم الکتب للنشر و التوزیع.
  4. الجارحی، علی معبد (1423ق)، المضاربه، دمشق، دارالفکر.
  5. الزحیلی، وهبه (1423ق)، المعاملات المالی المعاصره، بحوث وفتاوی و حلول، دمشق، دارالفکر.
  6. انصاری، شیخ مرتضی (1376)، مکاسب، چاپ چهارم، قم، مؤسسه ­دارالعلم.
  7. جیلانی، حاج میرزا ابوالقاسم (معروف به میرزای قمی) (1367)، جامع­الشتات، جلد 2، قم، انتشارات حوزۀ علمیه قم.
  8. حسینی­ عاملی، سید محمدجواد (1326)، مفتاح‌الکرامه، جلد 6، مصر.
  9. صدر، محمدباقر (1375)، اقتصادنا، مکتبه الاعلام الاسلامی، فرع خراسان.
  10. عبدالحمید الرضوان، سمیر (1423ق)، اسواق الاوراق المایه، قاهره، المعهد المعالمی للفکرالاسلامی.
  11. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم (1378)، عروه‌الوثقی، قم، مؤسسه دارالعلم.
  12. قلعاوی، عسان (1418ق/ 1998م)، المصارف الاسلامیه ضروره عصریه، دمشق، دارالمکتب.
  13. محقق حلی (1409ق)، شرایع‌الاسلام، تعلیقات سید صادق شیرازی، تهران، انتشارات استقلال.
  14. کمال،­ محمد­یوسف (1409ق)، معاملات المالیه المعاصره، قم، مؤسسه دارالعلم.
  15. نجفی، شیخ محمدحسن (1368)، جواهرالکلام فی شرح شرایع‌الاسلام، قم، دارالکتب الاسلامی.

ج) منابع ­لاتین

  1. Farnsworth, E.A. (2003). Contracts (4th ed.). Aspen Publishers.
  2. Kokorina, M. (2015). Option contract in the German law and in the Anglo-American law.­ https://mlogos.ru/ img/Spravka_opcionnii_dogovor_Kokorina_M_09042015.pdf
  3. Kolpakov, R. (2015). Option contract in the law of England and Russia. In Prospects for the Institute in Russian Law, 4. Mergers and Acquisitions.
  4. Pozdniakova, V. S., & Diukarev, A. A. (2018). The concept and features of option transactions in Russian and foreign law. Agentstvo mezhdunarodnykh issledovanii Publ.
  5. Stepanian, I. G. (2014). Representations, warranties, indemnity obligations, option and escrow under the law of Russia, the USA, England in cross-border commercial contracts. Innovat. and investm.
  6. Stepanian, I. G. (2015). Option contract in English law, 8. Innovat. and investm.
  7. Oxford Dictionary Of Economics، JOHN BLACK Oxford University، Press
  8. Investopedia.com

 

 

دوره 23، شماره 116
زمستان 1402
صفحه 72-86

  • تاریخ دریافت 19 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 24 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 30 شهریور 1403