فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

نقل حقوق عینی و اثر آن بر توافقنامه داوری (همراه با مطالعه فقهی و تطبیقی )

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه حقوق خصوصی دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران (نویسنده مسئول)، رایانامه: Rahimpilvar@ut.ac.ir
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه تهران، رایانامه: mohammad.pirhadi@ut.ac.ir
چکیده
از جمله مسائلی که درباره داوری در حقوق مدنی متصور است، مسئله قراردادهای تملیکی است که در آن شرط داوری گنجانده می‌شود، ولی به دلیل نقل‌وانتقال قرارداد به دیگری، این پرسش پیش می‌آید که آیا شرط داوری هم قهراً منتقل می‌شود؟ این پژوهش با هدف مطالعه این چالش حقوقی به روش تحلیلی ـ توصیفی و با استفاده از مطالعات فقهی و حقوق تطبیقی، تبیین کرده که پاسخ به این چالش فرع بر تبیین چند مسئله اصلی است. اول اینکه باید به ماهیت نهاد داوری توجه داشت. دوم اینکه باید شناخت دقیقی از مفهوم قائم‌مقامی و تفاوت آن در فقه و حقوق غرب داشت. سوم اینکه باید به لوازم قائم‌مقامی در عقود تملیکی توجه کرد و آخر اینکه استقلال شرط داوری در احکام مسئله مؤثر خواهد بود. با توجه به بررسی این نکات، پژوهش حاضربه نتایج زیر رسیده است: منتقل‌الیه در نتیجه انتقال ارادی قرارداد، جایگزین موقعیت مالک قبلی نسبت به عین معین شده و مالک فعلی تلقی می‌شود. اگر در قرارداد انتقال حق عینی داوری به‌صورت شرط ضمن عقد باشد،  قائم‌مقامی به تبع صورت می‌پذیرد و قائم‌مقامی باعث ابطال یا تغییری در شرط داوری نخواهد شد. قانون آیین دادرسی مدنی در قائم‌مقامی عام دست به تقنینی خلاف قواعد زده که باید در آینده اصلاح شود؛ لکن اگر داوری به‌صورت شرط ضمن عقد نباشد بلکه در قالب یک قرارداد یا موافقت‌نامه مستقل باشد که بعد از حصول نزاع منعقد شده، در این قسم از داوری که تحت عنوان موافقت‌نامه مستقل داوری از آن سخن گفته می‌شود،  قائم‌مقامی رخ نخواهد داد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. الف) منابع فارسی

    1. امامی، سید حسن (1376)، حقوق مدنی، جلد 1، چاپ هجدهم، تهران، کتاب‌فروشی اسلامیه.
    2. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1380)، حقوق اموال، چاپ پنجم، تهران، کتابخانه گنج دانش.
    3. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1386)، الفارق (دائره‌المعارف عمومی حقوق)، جلد 4، تهران، کتابخانه گنج دانش.
    4. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1388)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد 4، چاپ چهارم، تهران، کتابخانه گنج دانش.
    5. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1398)، حقوق مدنی: رهن و صلح، چاپ پنجم، تهران،کتابخانه گنج دانش
    6. جنیدی، لعیا (1378 )، نقد و بررسی تطبیقی قانون داوری تجاری بین‌المللی، انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
    7. خدابخشی، عبدالله (1401)، حقوق دعاوی 6؛ بایسته های داوری تطبیقی، چاپ سوم، تهران، شرکت سهامی انتشار.
    8. داوید، رنه؛ ژوفره اسپینوزی، کامی (1389)، درآمدی بر دو نظام بزرگ حقوقی معاصر، ترجمه سید حسین صفایی، تهران، انتشارات میزان.
    9. ره‌پیک، سیامک و عزیزیانی، مجید (1397)، «امکان‌سنجی انتقال شرط و موافقت‌نامه داوری»، دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره ۸۲.
    10. سنگلجی، محمد (بی‌تا)، دلائل‌السداد در قواعد فقه و اجتهاد، تهران، مطبعه مجلس.
    11. شمس، عبدالله (1394)، آیین دادرسی مدنی (دوره پیشرفته)، جلد 1، چاپ سی‌وچهارم، تهران، انتشارات دراک.
    12. شیروی، عبدالحسین (1401)، داوری تجاری بین‌المللی، چاپ دوازدهم، تهران، انتشارات سمت.
    13. صفایی، سید حسین (1377)، «سخنی چند درباره نوآوریها و نارساییهای قانون داوری تجاری بین‌المللی»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 40، شماره پیاپی 1050.
    14. ـــــــــــــــــــــ (1392)، دوره مقدماتی حقوق مدنی، جلد 1، چاپ شانزدهم، تهران، نشر میزان.
    15. عمید زنجانی، عباسعلی (1382)، آیات‌الاحکام، تهران، دفتر مطالعات و تحقیقات علوم اسلامی.
    16. کاتوزیان، ناصر (1380)، قواعد عمومی قراردادها، جلد 3 ، تهران، شرکت سهامی انتشار.
    17. ــــــــــــــــــ (1389)، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، چاپ بیست و هفتم، تهران، نشر میزان.
    18. ــــــــــــــــــ (1393)، قواعد عمومی قراردادها، جلد 3، چاپ نهم، تهران، شرکت سهامی انتشار.
    19. ــــــــــــــــــ (1394)، دوره مقدماتی حقوق مدنی: اموال و مالکیت، چاپ پنجاه و دوم، تهران، نشر میزان.
    20. کاظمی محمود (1398)، «قانون مدنی یا فقه فارسی؛ جستاری در منابع و ساختار قانون مدنی ایران»، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، شماره 29، دوره 8.
    21. ـــــــــــــــــــ (1400)، «نظریه قائم‌مقامی ورثه در فقه اسلامی و حقوق موضوعه ایران»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، شماره 29، دوره 8.
    22. کاظمی محمود؛ پیلوار، رحیم (1397)، «تبارشناسی مال؛ مطالعه تطبیقی در حقوق اسلام و غرب»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، شماره 47.
    23. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1403)، «حق عینی و دینی؛ مطالعه تطبیقی در حقوق اسلام و غرب»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی.
    24. کاظمی، محمود، جمشید عسگر رمکی (1399)، «مفهوم و مبانی قائم‌مقامی ورثه: مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و فرانسه»، مجله حقوق تطبیقی، جلد ۱۶، شماره ۲.
    25. کریمی، عباس؛ پرتو، حمیدرضا (1399)، حقوق داوری داخلی، چاپ هفتم، تهران، انتشارات دادگستر.
    26. لیو، جولیان دی ام؛ لوکاس‌ای؛ میستلیس و استفان؛ ام کرول (1391)، داوری تجاری بین‌المللی تطبیقی، ترجمه محمد حبیبی مجنده، انتشارات دانشگاه مفید.
    27. مافی، همایون (1397)، شرحی بر قانون داوری تجاری بین‌المللی، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه علوم قضایی.
    28. محقق داماد، مصطفی (1384)، قواعد فقه، بخش مدنی، چاپ دوازدهم، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی.
    29. موزز، مارگارت (1398)، اصول و رویه‌های داوری تجاری بین‌المللی، مترجم: مجتبی اصغریان، تهران، انتشارات خرسندی.
    30. نیک‌بخت، حمیدرضا (1393)، داوری تجاری بین‌المللی (آیین داوری)، چاپ سوم، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی.

    ب) عربی

    1. اصفهانی، محمدحسین (1427ق)، حاشیه المکاسب، جلد 1، چاپ دوم، قم، ذوی‌القربی.
    2. انصاری، مرتضی (1414ق)، رسائل فقهیه، قم، مجمع‌الفکر الاسلامی.
    3. بحرانی، یوسف بن احمد (1363)، حدائق‌الناظره فی احکام عتره‌الطاهره، جلد 22، قم، مؤسسه النشر الاسلامی.
    4. حکیم، محسن (1374)، مستمسک العروه الوثقی، جلد 12، قم، دارالتفسیر.
    5. حسینی عاملی، محمدجواد (بی‌تا)، مفتاح‌الکرامه، جلد 9، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
    6. حلبی، حمزه بن علی (1417ق)، غنیه النزوع الی علمی الاصول و الفروع، جلد 1، قم، مؤسسه الامام الصادق علیه‌السلام.
    7. حلی، حسن بن یوسف (1420ق)، تحریرالاحکام الشرعیه، جلد 4، قم، مؤسسه الامام الصادق علیه‌السلام.
    8. خوانساری، موسی (1373ق)، منیه‌الطالب، جلد 1، تهران، مکتبه‌المحمدیه.
    9. خمینی، روح‌الله (1392)، کتاب‌البیع، جلدهای 1 و 2، چاپ چهارم، تهران، مؤسسه تنظیم و النشر الآثار الامام الخمینی.
    10. خوئی، سید ابوالقاسم (1440ق)، مصباح‌الفقاهه فی المعاملات، جلد 2، مقرر: محمد علی توحیدی، چاپ سوم، قم، مؤسسه النشر الاسلامی.
    11. طوسی، محمد بن حسن (شیخ طوسی) (1387ق)، المبسوط فی فقه الامامیه، جلد 1، چاپ سوم، تهران، مکتبه المرتضویه.
    12. عاملی، زین‌الدین (1380)، حاشیه شرائع‌الاسلام، قم، بوستان کتاب.
    13. ــــــــــــــــــــ (1413ق)، مسالک‌الافهام، جلد 4، قم، مؤسسه المعارف الاسلامیه.
    14. ــــــــــــــــــــ (1434ق)، الروضه البهیه، جلد 3، چاپ نهم، قم، مجمع‌الفکر الاسلامی.
    15. عراقی، ضیاءالدین (1414ق)، شرح تبصره‌المتعلمین، جلد 5، قم، مؤسسه النشر الاسلامی.
    16. فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1395)، مفاتیح‌الشرائع، جلد 2، تهران، مدرسه عالی شهید مطهری.
    17. کرکی، علی بن حسین (1414)، جامع‌المقاصد، جلد 9، چاپ دوم، قم، مؤسسه آل البیت.
    18. گلپایگانی، محمدرضا (1371)، هدایه‌العباد، جلد 2، قم، دارالقرآن الکریم.
    19. نجفی، محمدحسن (بی‌تا)، جواهرالکلام، جلد 25، چاپ هفتم، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
    20. یزدی، محمدکاظم (1410ق)، حاشیه المکاسب، جلد 1، چاپ چهارم، قم، انتشارات اسماعیلیان.

    ج) منابع لاتین

    1. Borne, Gary B., (2020). International Commercial Arbitration, Wolters Kluwer; 3rd edition.
    2. .Lew, Julian D. M., Loukas A. Mistelis, Stefan Michael Kröll, Stefan Kröll, (2003). Comparative International Commercial Arbitration, Kluwer Law International, The Hague.
    3. Lévy, Jean-Philippe et Castaldo, Andŕe, (2010). Histoire du droit civil, Dalloz.
    4. Malaurie Philippe, Laurent Aynès, Maxime Julienne, (2021). Droit des biens (9e édition), LGDJ,
    5. Moses, M. L. (2017). The principles and practice of international commercial arbitration. Cambridge University Press.
    6. Schultz,(2020). Thomas and Federico Ortino, Assistant Editor: Jason Mitchenson, Oxford Handbook of International Arbitration, Oxford.
    7. Tang, Zheng Sophia, (2016). Jurisdiction and Arbitration Agreements in International Commercial Law, Routledge.
    8. Terré, F., & Simler, P. (1992). Droit civil: les biens. (No Title).
دوره 24، شماره 117
بهار 1403
صفحه 1-15

  • تاریخ دریافت 20 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 05 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 09 مهر 1403