1
کارشناسی ارشد حقوق مالکیت فکری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران (نویسنده مسئول)، رایانامه: m_mahdianmoghaddam@atu.ac.ir
2
استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران، رایانامه: badie.fathi@atu.ac.ir
علیرغم اینکه هیچیک از مقررات موجود در اسناد بینالمللی در رابطه با تخصصگرایی قضایی در مالکیت فکری دارای حکمی نیست، روند ایجاد مراجع قضایی ویژه مالکیت فکری طی چند دهه اخیر با رشد قابل ملاحظهای در میان اکثر کشورها بهویژه کشورهای در حال توسعه همراه بوده است. به عبارت دیگر، ایجاد دادگاههای ویژه مالکیت فکری، در حال تبدیل شدن به یک پدیده جهانی فراگیر است. اما چرا دولتها بدون الزام قانونی، آزادانه چنین رویکردی را بهکار میگیرند؟ نوشتار پیش رو تلاش میکند تا با روش اسنادی و کتابخانهای و از رهگذر تحلیلهای حقوقی، اقتصادی و کارکردی، به دلایل و ضرورتهای تخصصگرایی قضایی در مالکیت فکری بپردازد و جنبههای مختلف چرایی این رویکرد را تبیین نماید. نتایج بررسی تحقیقات و منابع حاکی از آن است که هماهنگی با تحولات و رویههای بینالمللی، نقش حقوق مالکیت فکری در ارتقای تجارت بینالمللی، جایگاه مهم و فرصت ارزشمند استفاده از حقوق مالکیت فکری برای رشد و توسعه فناوری و اقتصاد داخلی، پیچیدگیهای فنی، الزامات و قواعد حقوقی پیچیده، گسترده و مبهم مالکیت فکری، پیامدهای تخصصگرایی قضایی از جمله کارآمدی و کیفیت دادرسی مالکیت فکری، دغدغه تخصصگرایی قضایی دراسناد و سیاستگذاریهای کلان و مطالبه جامعه و کارشناسان برای بهبود فرایند و مراجع حلوفصل اختلافات این حوزه از حقوق، از جمله دلایل ایجاد مراجع مذکور است
احمدیان، مریم (1401)، وضعیت ایران در شاخص بینالمللی حقوق مالکیت (IPRI) سال 2022، دفتر مطالعات اقتصادی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
آقایی، مهلا، سید سعید ملکالساداتی و مصطفی سلیمیفر (1397)، «یک مدل پویا برای بررسی ارتباط حقوق مالکیت فکری و پیچیدگی اقتصادی: مطالعه شاخص جدید نوآوری مبتنی بر دانش»، دانشنامه حقوق اقتصادی 25، شماره 1. https://doi.org/10.22067/le.v25i13.66103.
بهادری جهرمی، زهرا، زهرا شاکری، و محسن صادقی (1400).حلوفصل غیرقضایی اختلافات حقوق مالکیت فکری، تهران، پژواک عدالت.
حاجیمحمد، انسیه، منصور عطاشنه و ابومحمد عسگرخانی (1401)، «بررسی راههای نقش حقوق مالکیت فکری بر توسعه اقتصادی»، ماهنامه جامعهشناسی سیاسی ایران 5، شماره 8. https://org/10.30510/psi.2022.276342.1604.
خداپرست مشهدی، مهدی، سارا صمدی، محمود هوشمند، و مصطفی سلیمیفر (1388)، «تأثیر حمایت از تأمین حقوق مالکیت فکری بر رشد اقتصادی»، فصلنامه اقتصاد مقداری 6، شماره 4. https://doi.org/10.22055/jqe.2009.10688.
ــــــــــــــ (1392)، نظام حل و فصل اختلافات حقوق مالکیت معنوی، تهران، انتشارات جنگل.
شاهحسینی، سمیه، شهرام وصفی اسفستانی و سمیه ناصرزاده (1396)، «ارزیابی نقش حمایت از حقوق مالکیت فکری در رشد اقتصادی؛ مطالعه موردی TRIPS»، فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی 21، شماره 84.
شورای عالی انقلاب فرهنگی (1389)، نقشه جامع علمی کشور.
شیخی، مریم (1394)، اصول حقوق مالکیت فکری، تهران، نشر میزان.
قدسیپور، سید حسن، کریم زاهدی خوزانی، یونس محمدی، امید امراله، قاسم آزادی احمدآبادی، حمزه علی نورمحمدی، مجتبی طاووسی و میثم داوری (1399)، روند تحولات شاخصهای علم، فناوری و نوآوری جمهوری اسلامی ایران (1387-1398)، ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی.
قربانی سیاوشانی، املیا، علی داوری، مهدی فقیهی، حسام زند حسامی و امیرهوشنگ فتحیزاده (1398)، «شناسایی عوامل مؤثر بر حمایت از مالکیت صنعتی با هدف توسعه کارآفرینی»، فصلنامه مدیریت توسعه فناوری 7، شماره 1. https://doi.org/10.22104/jtdm.2019.3196.2107.
مشایخ، جواد (1398)، «توصیههای سیاستی برای ارتقای نظام مالکیت فکری در ایران»، فصلنامه سیاستنامه علم و فناوری 9، شماره 2.
مهدوی، ابوالقاسم، و سجاد برخورداری (1387)، «حقوق مالکیت فکری و جریان سرمایهگذاری مستقیم خارجی (مورد ایران)»، مجله دانش و توسعه 15، شماره 24.
نژادنوری، محمدمهدی، رمضان قاسمپور نرگسی، حجتالله حاجحسینی و محمد صدری (1397)، «الگوی نظام حقوق داراییهای فکری جمهوری اسلامی ایران با رویکرد مدلسازی ساختاری تفسیری»، فصلنامه مطالعات بینرشتهای دانش راهبردی 8، شماره 32.
نژادنوری، محمدمهدی، رمضان قاسمپور نرگسی، حجتالله حاجحسینی و محمد صدری (1399)، «توسعه شاخصهای ارزیابی نظام حقوق مالکیت فکری ایران»، فصلنامه مطالعات بینرشتهای دانش راهبردی 10، شماره 38.
هارت، هربرت لیونل آدولفونس(1390)، مفهوم قانون، ترجمه محمد راسخ، تهران، نشر نی.
ب) منابع لاتین
An ICC report on specialised IP jurisdictions worldwide (2016). “Adjudicating Intellectual Property Disputes”, International Chamber of Commerce.
Antonipillai, Justin, and Michelle K. Lee (2016).“Intellectual Property and the US Economy”, United States Patent and Trademark Office.
Curtis, John M. (2012) “Intellectual property rights and international trade: An overview”, CIGI papers no. 3.
de Werra, Jacques (2016). “Specialised IP Courts: Issues and Challenges” In Specialised Intellectual Property Courts-issues and Challenges, Global Perspectives and Challenges for the Intellectual Property System, edited by Jacques de Werra, 15-42. [N.P]: CEIPI-ICTSD.
EPO/EUIPO (2019). “Intellectual property rights intensive industries and economic performance in the European Union”.
Ettlin, Edgardo (2018). “Specialization in intellectual property of tribunals and judiciaries”, Revista de Derecho 17, no. 34.
Fink, Carsten, and Keith E. Maskus (2005). “Intellectual property and development: lessons from recent economic research”, Washington DC, World Bank and Oxford University Press.
Gramckow, Heike, and Barry Walsh (2013). “Developing Specialized Court Services: International Experiences and Lessons Learned”, Justice and Development Working Paper Series 24.
Gurgula, Olga, MaciejPadamczyk, and Noam Shemtov (2022) “Specialized IP Judiciary: What Are the Key Elements to Consider when Establishing or Reforming an Effective IP Court?”, GRUR International 71, no. 3.
José Schmidt-Kessen, Maria (2012). “The case for a european union intellectual property court”, Master's thesis, Lisbon: UniversidadeCatolica Portuguesa (Portugal).
Kanwar, Sunil, and Robert Evenson (2003). “Does intellectual property protection spur technological change?”, Oxford Economic Papers 55, no. 2.
Kanwar, Sunil, and Robert Evenson (2003).“Does intellectual property protection spur technological change?”, Oxford Economic Papers, vol. 55, no. 2.
Mrad, Fatma (2017). "The effects of intellectual property rights protection in the technology transfer context on economic growth: the case of developing countries”, Journal of Innovation Economics & Management 2 (2017).
Pinyosinwat, Jumpol (2010).“A Model for Specialized Intellectual Property Court in Developing Countries”, PhD diss., Shinjuku: Faculty of Law, Waseda University.
Seuba, Xavier (2018).“Scientific Complexity and Patent Adjudication: The Technical Judges of the Unified Patent Court”, Centre for International Intellectual Property Studies (CEIPI) Research Paper, 7.https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3009157.
Seuba, Xavier, Christophe Geiger, and Linhua Lu (2016).“The evaluation and modernisation of the legal framework for the enforcement of intellectual property rights”, Centre for International Intellectual Property Studies (CEIPI) Research Paper 2016-02.https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2966839.
Shemtov, Noam, Olga Gurgula, MaciejPadamczyk, Alina Trapova, and Anna Shtefan (2021). “Ukraine DFID/FCO IP Court Project: The Final Report”, Queen Mary Law Research Paper 353.
