فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

نوآوریهای لایحه جدید تجارت در قواعد عمومی قراردادها؛ چالش‌ها و فرصت‌ها

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی تهران (نویسنده مسئول)، رایانامه: Karimi_sahar@khu.ac.ir
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه تهران، رایانامه:Mehdihadi@ut.ac.ir
چکیده
حقوقدانان و افراد مرتبط با قانون تجارت درباره تغییرات اجتماعی و اقتصادی دنیای امروز و تطابق نداشتن قوانین تجاری ایران با آنها اتفاق نظر دارند و لزوم به‌روزرسانی و تغییر قانون تجارت بر کسی پوشیده نیست. با این حال، با توجه به جایگاه قانون مزبور در نظام اقتصادی کشور، نیاز به دقت بسیاری در تقنین آن وجود دارد. در همین راستا، واکاوی لایحه تجارت که به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید، تا پیش از تأیید احتمالی شورای نگهبان ضروری است. پژوهش حاضر به دنبال یافتن پاسخ این سؤال است که نوآوری‌های لایحه تجارت چه تأثیری بر قواعد عمومی قراردادها در نظام حقوقی ایران خواهد داشت. فرضیه اولیه این بوده است که برخی از این نوآوری‌ها باعث بهبود نظام حقوقی خواهد شد، اما در برخی زمینه‌ها نیز می‌تواند چالش‌های حقوقی جدیدی ایجاد کند. از این رو،‌ پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی این نوآوری‌ها پرداخته و تأثیرات آن بر قواعد عمومی قراردادها را در دو مرحله پیش و پس از انعقاد قرارداد تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نشان می‌دهد که برخی نوآوری‌ها، مانند تجویز گسترده‌ توافق برای اعمال قانون خارجی و اعطای اختیار به ثالث برای تعیین مبلغ معامله، مشکلاتی را در پی خواهد داشت، چراکه چندان با ساختار حقوقی سازگار نیست و از سوی دیگر، اعطای اختیار به ثالث برای تعیین مبلغ معامله زمانی که ضابطه‌ تعیین شده توسط متعاقدین قابل اعمال نیست نیز موجب مشکلات عملی و حقوقی در جامعه خواهد بود. در مقابل، لایحه تجارت با پذیرش نظریه وصول، به‌طور اخص در قرارداد‌های الکترونیکی شرایط بهتری را فراهم کرده و همچنین مواردی مانند امکان تعدیل قراردادهای نامتعارف یا فسخ پیش‌دستانه حرکتی مثبت تلقی می‌گردد. بنابراین به‌رغم وجود برخی اصلاحات مثبت، چالش‌هایی نیز هست که نیاز به بررسی و اصلاح دقیق‌تر این لایحه را ضروری می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. احسانگر، نورا، علیرضا یزدانیان و حسن بادینی (۱۴۰۱)، «مطالعه تطبیقی مفهوم قرارداد یک‌جانبه در حقوق انگلیس، فرانسه، فقه و ایران»، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، سال 9، شماره 1، صص 1-30.
  2. اسکینی، ربیعا (۱۳۹۲)، حقوق تجارت: کلیات، معاملات تجاری، تجار و سازماندهی فعالیت تجاری، چاپ 18، تهران، انتشارات سمت.
  3. اکبری، میثم، مرتضی شهبازی‌نیا، محمدباقر پارساپور و محمدحسین یاوری (۱۳۹۱)، «تقاضای تضمین از متعهد پیش از حلول اجرای تعهدات قراردادی»، دوفصلنامه دانش حقوق مدنی، دوره 1، شماره 2، صص 68-82.
  4. باریکلو، علیرضا و سیدعلی خزائی (۱۳۹۰)، «اصل حسن‌نیت و پیامدهای آن در دوره پیش‌قراردادی؛ با مطالعه تطبیقی در حقوق انگلیس و فرانسه»، مجله حقوق دادگستری، سال 75، شماره 76، صص 87-53.
  5. ترابی، مرتضی، ایرج بابایی و عباس طوسی (۱۴۰۱)، «جایگاه اصل کرامت اجتماعی در حقوق قراردادی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 86، شماره 118، صص 21-48.
  6. جعفری‌لنگرودی، محمدجعفر (۱۳۸۸)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد ۴، چاپ ۴، تهران، انتشارات گنج دانش.
  7. جنیدی،‌ لعیا و سحر کریمی (۱۳۹۴)،‌ «زمان و مکان انعقاد قراردادهای الکترونیکی»، دوفصلنامه علمی پژوهشی دانش حقوق مدنی، سال ۴، شماره ۱ (پیاپی ۷)، صص 54-42 .
  8. خوئینی، غفور، عطیه شمس‌الهی و سهیل ذوالفقاری (۱۳۹۲)، «تعدیل قضایی قرارداد در اثر کاهش ارزش پول»، پژوهش حقوق خصوصی، سال دوم، شماره چهارم، صص 139-111.
  9. رحیمی، حبیب‌الله و سعیده علیزاده (۱۳۹۶)، «ماهیت و مبنای تعدیل در حقوق ایران و فیدیک»، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، سال ۶، شماره ۲۱، صص 176-147.
  10. رستمی، ولی (۱۳۹۲)، «جایگاه تعدیل در قراردادهای اداری ایران»، فصلنامه حقوق اداری، سال ۱، شماره 2، صص 73-105.
  11. سکوتی نسیمی، رضا و نگار شمالی (۱۳۹۰)، «جایگاه عدم‌النفع در نظام حقوقی ایران»، مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، دوره 2، شماره 2، صص 98-79.
  12. سماواتی، حشمت الله (۱۳۸۶)، خسارت ناشی از عدم انجام تعهدات قراردادی، چاپ چهارم، تهران، نشر خطر سوم.
  13. شریفی، مهدی (۱۳۹۴)، «بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی پیش‌قراردادی»، فصلنامه قضاوت، شماره 81، صص 112-93.
  14. شعاریان، ابراهیم (۱۳۹۱)، «ثمن نامعین در قراردادهای پیش‌فروش، موانع حقوقی و فقهی، راهکارها»، فقه و حقوق اسلامی سال سوم، شماره 5، 121-83.
  15. شهابی، علی، حسین صفایی، بهروز اخلاقی و منصور امینی (۱۴۰۰)، «مطالبه خسارت عدم انجام تعهد پس از فسخ قرارداد»، فصلنامه مطالعات حقوقی، دوره ۱۳، شماره ۱، صص 175-149.
  16. شهیدی، مهدی (۱۴۰۱)، تشکیل قراردادها و تعهدات، چاپ 16، تهران، انتشارات مجد.
  17. صفایی، حسین (۱۳۹۹)، دوره مقدماتی حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها، جلد ۲، چاپ ۳۲، تهران، انتشارات میزان.
  18. صفایی، حسین و حبیب‌الله رحیمی (۱۴۰۰)، مسئولیت مدنی، چاپ 14، تهران، انتشارات سمت.
  19. طهماسبی، علی و علی شیرازی (۱۳۹۸)، «قابلیت مطالبه خسارت ناشی از کاهش ارزش ثمن درصورت فسخ قرارداد»، دوفصلنامه پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، سال 20، شماره ۱، صص 270-247.
  20. عادل، مرتضی و محسن شمس‌الهی (۱۳۹۷)، «شروط غیرمنصفانه در قرارداد‌های مصرف‌کننده»، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، سال 7، شماره 25، صص 233-205.
  21. عزیزی، پوران‌دخت، نجادعلی الماسی و طیب افشارنیا (۱۳۹۹)، «بررسی و ارزیابی اخلاقی از تعدیل قرارداد در حقوق ایران و فقه امامیه»، پژوهش‌های اخلاقی، سال ۱۱، شماره 1، صص 192-173.
  22. علومی یزدی، حمیدرضا (۱۳۹۸)، «تعدیل قرارداد توسط داور»، فصلنامه دانشنامه‌های حقوقی، شماره 2، صص 179-157.
  23. فصیحی‌زاده، علیرضا و احد طاهری (۱۴۰۱)، «تحلیل ضمانت‌اجرای تعهدات قائم به شخص در حقوق ایران، فقه و اصول قراردادهای تجاری بین‌المللی»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، دوره 9، شماره 4، صص 238-211.
  24. قبولی درافشان، مهدی و سعید محسنی (۱۳۹۲)، «مسئولیت ناشی از قطع مذاکرات پیش‌قراردادی (مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، فرانسه، اصول قراردادهای بین‌المللی و اروپایی)»، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، سال ۲، شماره ۷، صص 155-131.
  25. قربان‌وند، محمدباقر (۱۳۸۹)، «زمان و مکان تشکیل قرارداد الکترونیکی»، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، دوره 12، شماره 1، صص 300-271.
  26. کاتوزیان، ناصر (۱۳۹۹) (الف)، قواعد عمومی قرارداد‌ها، جلد ۳، چاپ 14، تهران، انتشارات گنج دانش.
  27. ــــــــــــــــــــ (۱۳۹۹) (ب)، قواعد عمومی قراردادها، جلد ۴، چاپ ۱۳، تهران، انتشارات گنج دانش.
  28. ـــــــــــــــــــــ (۱۴۰۰) (الف)، الزامات خارج از قرارداد مسئولیت مدنی، جلد ۱، چاپ ۱۷، تهران، انتشارات گنج دانش.
  29. ـــــــــــــــــــــ (۱۴۰۰) (ب)، عقود معین، جلد ۱، چاپ 17، تهران، انتشارات گنج دانش.
  30. ـــــــــــــــــــــ (۱۴۰۰) (ج)، عقود معین، جلد ۲، چاپ ۱۳، تهران، انتشارات گنج دانش.
  31. ـــــــــــــــــــــ (۱۴۰۰) (د)، قواعد عمومی قراردادها، جلد ۱، چاپ 18، تهران، انتشارات گنج دانش.
  32. کریمی، سحر (۱۳۹۳)، کنوانسیون استفاده از ارتباطات الکترونیکی در قراردادهای بین‌المللی، تهران، انتشارات میزان.
  33. ــــــــــــــــ (۱۳۹۹)، «بررسی نظریه تقطیع (دپساژ) در قراردادهای بین‌المللی؛ با نگاه تطبیقی به حقوق آمریکا و اتحادیه‌ اروپا»، مطالعات حقوق تطبیقی، دوره ۱۱، شماره ۱، صص 290-271.
  34. ــــــــــــــــ (۱۴۰۰)، تقطیع در قرارادهای بالادستی نفت و گاز، تهران، انتشارات میزان.
  35. ــــــــــــــــ (۱۴۰۱)، «تمیز محدوده نظم عمومی در مرحله صدور و اجرای آراء داوری تجاری بین‌المللی»، مجموعه مقالات همایش ملی استاد امیرناصر کاتوزیان و اندیشه‌های حقوق عمومی، صص 1-15.
  36. کریمی، عباس (۱۳۹۱)، «تلاشی برای ساماندهی نظریه عدم نفوذ مراعی»، نشریه دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره ۵۸، صص ۱۸۸-۱۵۶.
  37. کریمی، عباس و سحر کریمی (۱۴۰۱)، اندیشه‌هایی نو در حقوق قراردادها، چاپ ۲، تهران، نشر دادگستر.
  38. کریمی، عباس و مهدی علاء (۱۳۹۶)، «چالش حقوقی معاملات شخص با حسن ‌نیت و راهکار آن»، پژوهشنامه حقوق خصوصی عدالت، شماره ۸، صص 27-9.
  39. گندم‌کار، رضاحسین (۱۳۹۶)، «بررسی تطبیقی ضمانت‌اجرای تخلف متعهد از انجام تعهد (مطالعه در حقوق ایران و نظام کامن‌لا و رومی ژرمنی)»، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، سال ۴، شماره ۴، صص 166-141.
  40. الماسی، نجادعلی (۱۳۹۸)، تعارض قوانین، چاپ 35، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
  41. مافی، همایون (۱۳۷۸)، «تحلیل بر عملکرد دیوان داوری دعاوی ایران ـ آمریکا»، نشریه حقوق و سیاست، دوره 10، شماره 24، صص 223-177.
  42. معاونت منابع انسانی و امور فرهنگی دادگستری کل استان تهران (۱۳۹۹)، مجموعه دیدگاه‌های حقوقی و قضایی دادگستری استان تهران در امور مدنی و کیفری (کمیسیون‌های ماهانه قضایی سال 1395)، تهران، مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
  43. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۴۰۱)، رویه قضایی محاکم استان تهران فسخ، انفساخ، تفاسخ، چاپ ۳، تهران، انتشارات دادگستری کل استان تهران.
  44. نصیری، مرتضی، محمدعیسی تفرشی و عبدالله رستمی چلکاسری (۱۳۸۴)، «مطالعه تطبیقی حق تعلیق و حق حبس در حقوق داخلی و قرارداد نمونه فیدیک»، مجله مدرس علوم انسانی، دوره 9، شماره پیاپی 41، صص 174-137.
  45. وفادارنیا، شیما و علیرضا فصیحی‌زاده (۱۴۰۱)، «تحلیل تعدیل قضایی قراردادهای پیمان به‌ مثابه مقتضای اطلاق عقد اجاره اشخاص»، حقوق اسلامی، سال 19، شماره 73، صص 181-159.
  46. یحیی‌پور، جمشید و مهدی الهویی نظری (۱۳۹۱)، «مطالعه ‌تطبیقی قابلیت تعیین ثمن در نظام‌های حقوقی ایران و انگلیس»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 76، شماره 80، صص 143-121.
  47. یوسف‌زاده، احمد، مهدی سخنور، سروش رستم‌زاده اصلی (۱۳۹۷)، «تعدیل قضایی قرارداد بر مبنای عدم تعادل اقتصادی آن در حقوق ایران، حقوق آمریکا و اسناد بین‌المللی»، دوفصلنامه علمی دانش حقوق مدنی، سال 7، شماره 2، صص 116-103.

ب) لاتین

  1. Bürgerliches Gesetzbuch (German Civil Code, BGB) (2002).
  2. Code civil des Français (French Civil Code) (2016).
  3. Codice Civile d'Italia (Itallian Civil Code) (1942).
  4. Draft Common Frame of Reference (DCFR)
  5. International Institute for the Unification of Private Law (UNIDROIT) (2016), UNIDROIT Principles of International Commercial Contracts, Rome: UNIDROIT Publication.
  6. International Institute for the Unification of Private Law (UNIDROIT) (2016), UNIDROIT Principles of International Commercial Contracts, Rome.
  7. Kiršienė, Julija & Natalja Leonova (2009), “Qualification of Pre-contractual Liability and the Value of Lost Opportunity as a Form of Losses”, Jurisprudencija, Vol.1, No.115, P.p. 221–246.
  8. Lando, O. & H. Beale (Eds.) (2000), Principles of European Contract Law (PECL): Parts I and II, The Hague: Kluwer Law International.
  9. Methatham, Ithiwat (2019), The Role of Good Faith in Pre-Contractual Liability, Master's Thesis, Thammasat University.
  10. Michoński, Dominik (2016), Contractual or Delictual? On the Character of Pre-contractual Liability in Selected Euuropean Legal Systems,Comparative Law Review, Vol. 20, P.p. 151-175.
  11. Principles of European Contract Law (PECL)
  12. Study Group on a European Civil Code and the Research Group on EC Private Law (Acquis Group), (2009) Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law: Draft Common Frame of Reference (DCFR), Munich: Sellier (European Law Publisher).
  13. UNCITRAL (United Nations Commission on International Trade Law) (1980), United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods (CISG), Vienna.
  14. UNCITRAL (United Nations Commission on International Trade Law) (2005), United Nations Convention on the Use of Electronic Communications in International Contracts, Geneva.
دوره 24، شماره 118
تابستان 1403
صفحه 70-91

  • تاریخ دریافت 19 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 16 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 19 مهر 1403