فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

تبیین علت‌شناختی جرائم در نقاط جرم‌خیز و پیشگیری از آن از نگاه پلیس (مطالعه موردی شهر بابل)

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 1. دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی آمل، رایانامه: Amir.gorjizadeh4@gmail.com
2 2. دانشیار گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قائمشهر (نویسنده مسئول)، رایانامه:‌hajitabar@yahoo.com
3 3. دانشیار گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، رایانامه: Dresmaeli@yahoo.com
چکیده
 از جستارهای امروزی جرم عنایت به پدیده­ای میان­ رشته ­ای، مشهور به نقاط جرم‌خیز است؛ گزاره‌ای با چارچوبی از ریشه­ یابی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و قرائت پیوستگی علت و معلولی آنها با وقوع ناهنجاری ­ها و جرم در گستره شهرها. پژوهش حاضر از گونه پیمایشی و از منظر هدف، کاربردی است. جامعه آماری مطالعه مشتمل بر نیروی انتظامی شهر بابل شامل تمام افسران ارشد، افسران جزء، افسران درجه­دار و کارمندان در سال 1402 به تعداد 367 می­باشد. منطبق با فرمول کوکران، 187 نفر به‌عنوان نمونه آماری برآورد و با روش نمونه‌گیری تصادفی گزینش شدند. بدین­سان که از چهار کلانتری و هفت پاسگاه شهر بابل هجده نفر به‌صورت تصادفی از هر کلانتری­ و هفده نفر نیز به‌صورت تصادفی از هر پاسگاه، برای پاسخگویی به پرسشنامه برگزیده شدند. از پرسشنامه محقق‌ساخته در حکم ابزار پژوهش بهره برده شد. به منظور بررسی نرمال بودن متغیرهای پژوهش، از آزمون کولموگروف ـ اسمیرنوف (K-S) استفاده شد و از آن روی که متغیرهای پژوهش از توزیع نرمال پیروی نکردند، آزمون‌های ناپارامتریک خی­دو و فریدمن جهت وارسی فرضیه­ های مطالعه به‌کار گرفته شدند. یافته ­های حاصل از بررسی فرضیات بیانگر آن بود که از دیدگاه پلیس، زمینه ­های اقتصادی، خصوصیات جمعیت‌شناختی و چند و چون الگوهای اخلاقی و تربیتی ساکنان نقاط جرم ­خیز، با بروز جرائم در این نقاط پیوستگی دارد. دریافت ­های پژوهش حاضر بنیادها و فرضیه‌های بسیاری از نظریه‌های اقتصادی، جمعی‌­شناختی، اجتماعی و جرم‌شناختی را اثبات و نیز کارایی رویکرد نوین «پیشگیری اجتماعی و محیطی» را در این حوزه ­ها بایسته می­ سازد.
کلیدواژه‌ها

  1. ابراهیمی، مهرزاد؛ چاکرزهی، عبدالوهاب، (1394). «ارتباط میان نرخ جرم و جنایت با تورم و بیکاری در ایران»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، شماره 4.
  2. احمدیان شیاده، حسین، (1396). «حاشیه‌نشینى و تأثیر آن بر امنیت اجتماعى شهر بابل؛ مطالعه موردی: جوکی‌محله، سیاه‌تلی، چنگیزخانی»، دومین همایش بین‌المللی و چهارمین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران، تهران.
  3. اله‌قربانی اصل، ولی؛ جوانمرد، مهدی، «نقش بافت کالبدی شهر در پیشگیری از جرائم (نمونه موردی: شهربابل)»، نشریه علمی دانش انتظامی مازندران، شماره 7 (22)، 1394.
  4. امیریان فارسانی، امین، (1398). «جایگاه نظریات جرم‌شناسی مبتنی بر محیط در ایران»، پژوهش‌های حقوقی قانون‌یار، شماره 2 (6).
  5. امینی مصطفی‌آبادی، رضا؛ فروزنده، پیام، ( 1399). «واکاوی مفهوم جرم به عادت»، دومین کنفرانس بین‌المللی حقوق و علوم قضایی، تهران.
  6. بارانی پسیان، وحید؛ عباسی فلاح، وحید؛ میرشکاران، یحیی؛ رضازاده، اکبر، (1400). «شناسایی و تحلیل فضایی ـ زمانی کانون‌های جرم‌خیز شهری (مورد مطالعه: جرائم سرقت در شهر ورامین)»، پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، شماره 14 (1)،.
  7. باقری، معصومه؛ ملتفت، حسین، «برخی عوامل مؤثر بر ارتکاب جرم زنان: مطالعه نمونه‌هایی از زنان در شهر اهواز»، مطالعات اجتماعی ایران، شماره 4 (2)، 1390.
  8. بهزادپور، محمد؛ کربلایی حسینی غیاثوند، ابوالفضل، (1397). «مطالعه تطبیقی عوامل کالبدی مؤثر بر پیشگیری از وقوع سرقت از ساختمان‌های مسکونی در بافت‌های فرسوده و جدید شهری با استفاده از روش تحلیل شبکه (ANP) »، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، شماره 7 (2).
  9. پرهیز، فریاد؛ ضرابی، اصغر؛ محمدی، جمال؛ مشکینی، ابوالفضل، (1396). «شناسایی و تحلیل مکانی کانون‌های جرم‌خیز در کلان‌شهرها؛ مطالعه موردی: منطقه 12 کلان‌شهر تهران»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران (پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی)، شماره 5 (4).
  10. پیشگاهی‌فرد، زهرا؛ کلانتری، محسن؛ پرهیز، فریاد؛ حق‌پناه، احسان، (1390). «تحلیل جغرافیایی کانون‌های جرم‌خیز جرائم مرتبط با مواد مخدر در شهرکرمانشاه»، مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، شماره 3 (11).
  11. تیلور رالف بی، هارل ادل وی، محیط کالبدی و بزهکاری، ترجمه سمیه قزلباش و محسن کلانتری،( 1389). زنجان، نشر آذرکلک.
  12. جوادی حسین‌آبادی، حسین؛ خسروشاهی، قدرت‌الله، (1395). «تحلیل رابطه مؤلفه‌های هویت دینی و پیشگیری از جرم»، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، شماره 5 (17).
  13. جوانمرد، کرم­الله؛ محمودی، سعید، (1396). «بررسی رابطه طلاق والدین با بزهکاری فرزندان»، کنفرانس سالانه پژوهش در علوم انسانی و مطالعات اجتماعی.
  14. چگینی، مهدی؛ ساریخانی، عادل، آزادفر، محمدصادق، (1397). «تأثیر زیستگاه بر بزهکاری در آموزه‌های حقوق اسلام و غرب»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره 5 (4).
  15. حاتمی‌نژاد، حسین؛ مهدی، علی؛ مهدیان بهنمیری، معصومه، (1393). «نگرشی بر جرم‌خیزی و زمینه‌های ارتکاب به جرم در محلات حاشیه‌نشین؛ مورد پژوهش: محله شادقلی‌خان شهر قم»، تحقیقات جغرافیایی، شماره ۲۹ (۱).
  16. حیدری، سعید؛ رحمانی فیروزجاه، علی؛ عباسی اسفجیر، علی‌اصغر؛ مهرآیین، مصطفی، (1401). «تحلیل پدیدارشناختی ادراک زندانیان جرایم خشن استان مازندران در موقعیت­های خرده‌فرهنگ لات‌بازی»، جامعه‌پژوهی فرهنگی، شماره 13 (3).
  17. خضری، فرشید؛ اجتهادی، مصطفی؛ قادری، صلاح­الدین، (1399). «موردپژوهی محله جرم‌خیز: ساختارها، فرایندها و سازوکارهای وقوع جرم در محله هرندی شهر تهران»، رفاه اجتماعی، شماره ۲۰ (۷۶).
  18. درویشی، صیاد؛ داودی دهاقانی، ابراهیم، (1399). «تأثیر فرهنگ بومی ‌اسلامی‌ بر پیشگیری از جرائم در شهر قم»، فصلنامه علمی پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی، 12 (23).
  19. رحمت، محمدرضا، (1390). پیشگیری از جرم از طریق معماری و شهرسازی، راهکارهای نوین پیشگیری از جرم، تهران، انتشارات میزان.
  20. رشیدیان، علیرضا؛ هژیرالساداتی، هانیه؛ شیخ‌الاسلامی، عباس؛ قربانی، محمود، (1399). «مدل مفهومی عوامل مؤثر بر کاهش جرم در حاشیه شهر مشهد»، مطالعات راهبردی، شماره 23 (88).
  21. رضایی بحرآباد، حسن، (1391). «بافت‌های فرسوده شهری، مکان‌های جرم‌خیز: تأثیر بافت فرسوده پیرامون حرم رضوی بر وقوع جرم»، مطالعات اجتماعی ایران، شماره 4 (4).
  22. زیاری، کرامت‌الله؛ ابدالی، یعقوب؛ الله‌قلی‌پور، سارا، (1398). «تحلیل و ارزیابی مؤلفه‌های کیفیت‌ زندگی در کانون‌های جرم‌خیز، مطالعه موردی: منطقه 12 شهر تهران»، بوم‌شناسی شهری، شماره 10 (19).
  23. سلیمی سبحان، محمدرضا؛ یاری، منیر؛ حیدری، جهانگیر، (1394). «رویکرد پیشگیری از جرم از طریق طراحی محیطی و منفعل‌سازی کانون‌های جرم‌خیز شهری»، نشریه پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، شماره 10 (3).
  24. سنگانه، رحمان؛ زراعت، عباس؛ گنجی، محمد؛ خسروشاهی، قدرت‌الله، «بررسی موانع اجتماعی ‌فرهنگی اجرای حقوق شهروندی در استان اصفهان»، پژوهش­های راهبردی مسائل اجتماعی، شماره 8 (1)، 1398.
  25. سهیلی، جمال­الدین؛ طالبی، طناز، «بررسی رابطه کیفیت فضایی قلمرو ثانویه در افزایش احساس امنیت محیطی دانش‌‌آموزان در فضاهای آموزشی»، معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، شماره 16 (42)، 1402.
  26. شاطریان، محسن؛ حیدری، رسول؛ شاطریان، محمود؛ دولتیاران، کامران، (1399). «مدل‌سازی و تحلیل عوامل مؤثر بر وقوع جرم در مناطق حاشیه‌نشین شهر کاشان»، فصلنامه علمی برنامه‌ریزی منطقه‌ای، شماره 10 (37).
  27. شماعی، علی؛ شاهی‌میرزا، محمدعین؛ ملکان، جواد، (1391). «بررسی عوامل و پدیده‌های مؤثر بر بروز جرائم و آسیب‌های اجتماعی در کلانشهرها (با تأکید بر مناطق حاشیه‌نشین)»، فصلنامه علمی پژوهشی اطلاعات جغرافیایی سپهر، شماره 21 (83).
  28. شمس، مجید؛ پرهیز، فریاد؛ مهدنژاد، حافظ؛ قمری، مصطفی؛ محمدی، کاوه، (1391). «تحلیل رابطه جرم و تراکم جمعیت در بلوک‌های آماری با استفاده از سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS)؛ مطالعه موردی منطقه اسکان غیررسمی اسلام‌آباد زنجان»، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، شماره 3 (8).
  29. شیروی، مهسا؛ رستمیان، حنظله، (1390). «بررسی نقش اراده در تحقق مسئولیت کیفری در نظریات جرم‌شناختی و تأثیر آن بر مسئولیت کیفری منحرفین جنسی»، فصلنامه علمی پژوهشی حقوق پزشکی، شماره ۵ (۱۷).
  30. عبادی‌نژاد، سید علی؛ کنعانی، اکبر؛ مهدوی‌نیا، مهدی، «شناسایی کانون‌های جرم‌خیز سرقت داخل خودرو و بررسی تأثیر تراکم جمعیت در شکل­گیری این کانون‌ها در شهر گرگان»، پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، 7 (45)، 1398.
  31. عباسی اسفجیر، علی‌اصغر؛ قربانی اصل، ولی‌الله، (1395). «نقش مؤلفه‌های اجتماعی در پیشگیری از جرائم شهری (سرقت و مواد مخدر)، نمونه‌ موردی: منطقه‌ی سه شهر ساری»، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، 6 (20).
  32. عصاره، عبدالرحمن؛ شامبیاتی، هوشنگ، (1392).«کنش­­های متأثر از محیط و راهبردهای مهار پدیده مجرمانه»، تحقیقات حقوقی بین‌المللی، شماره 6 (19).
  33. علیزاده، کتایون؛ عنبری، سید حسین، (1396). «نقش فضاهای بی‌دفاع شهری در وقوع جرم با تأکید بر پارک‌های منطقه 9 مشهد»، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، شماره 8 (29).
  34. علیوردی‌نیا، اکبر؛ علیمردانی، منا، (1396). «کاربست تجربی نظریه فعالیت‌های روزمره در بررسی رفتارهای انحرافی دانشجویان»، مجله علمی پژوهشی وزارت علوم، شماره 67.
  35. عیاده‌پور، حمید؛ صالحی، علی؛ فتیلی، صادق، (1401). «بررسی رابطه بین تراکم جمعیت و جرم‌شناسی در شهر اهواز»، فصلنامه تمدن حقوقی، شماره 5 (13).
  36. غفاری، وحید، (1399). «عوامل مکانی و اجتماعی مؤثر بر نگرش شهروندان شهر فیروزآباد به مناطق جرم­خیز»، ششمین کنفرانس بین‌المللی روانشناسی، مشاوره وعلوم تربیتی.
  37. فعال، طیبه؛ صادقی، محمدهادی، (1397). «ماهیت جرم»، دانش و پژوهش حقوقی، شماره 4 (1).
  38. فیروزی، محمدعلی؛ مدانلو جویباری، مسعود، (1396). «واکاوی آسیب­های اجتماعی در محلات فرسوده شهری (نمونه موردی: منطقه سه شهر ساری)»، مجله آمایش جغرافیایی فضا، شماره 7 (24).
  39. قاضی طباطبایی، محمود؛ سیفی، علیرضا؛ مشتاق، روشنک، (1391). «سهم ساختار و یادگیری اجتماعی در بزهکاری نوجوانان شهر تهران (مطالعه موردی: 5 منطقه حاشیه نشین)»، راهبرد اجتماعی فرهنگی، 4.
  40. گل‌خندان، سمیرا، (1401). «بررسی نقش زیست‌بوم در ارتکاب جرائم مواد مخدر شهرستان اراک»، تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، شماره 2 (52).
  41. گنجی، منیره، (1394). «تأثیر معماری و محیط‌های شهری در پیشگیری از بزهکاری با تأکید بر رویکرد طراحی محیطی (CPTED)»، کنفرانس بین­المللی عمران، معماری و زیرساخت­های شهری، تبریز،.
  42. لطفی خاچکی، طاهره؛ اصغر فیروزجاییان، علی، (1395). «بررسی رابطه ضعف کنترل اجتماعی و بی‌نظمی اجتماعی و فیزیکی در میان شهروندان تهرانی»، فصلنامه علمی مطالعات امنیت اجتماعی، شماره 7 (48).
  43. محمدی جانکی، فیروز؛ قورچی بیگی، مجید، (1388). «نقش طراحی محیطی در پیشگیری از جرم»، مطالعات حقوق خصوصی، شماره 39 (2).
  44. محمدی، علیرضا؛ فیروزی مجنده، ابراهیم؛ ارژنگی مستعلی بیگلو، حجت، (1398).«پهنه‌بندی فضاهای بی‌دفاع و مستعد جرم‌خیزی در شهر اردبیل»، پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، شماره 7 (4).
  45. مرصوصی، نفیسه؛ صفرعلی‌زاده، اسماعیل؛ حسین‌زاده، رباب، (1393). «نقش طراحی محیطی در پیشگیری از وقوع جرائم شهری (مطالعه موردی: بخش مرکزی شهر اصفهان)»، فصلنامه علمی پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، شماره 5 (10).
  46. ملتفت، حسین؛ مولایی، جابر، (1397). «بررسی رابطه دینداری و گرایش به جرم (مورد مطالعه: جوانان شهر دره‌شهر)»، مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، شماره 17 (39 ).
  47. مهدنژاد، حافظ؛ زنگانه، احمد؛ پرهیز، فریاد، (1401). «تبیین علل شکل­گیری کانون‌های جرم‌خیز در بافت‌های فرسوده بر اساس نظریه مکان انحرافی در منطقه ۱۲ کلان‌شهر»، جغرافیای اجتماعی شهری، شماره 21 (19)­.
  48. میرکمالی، علیرضا؛ حمیدی‌پور، محسن، (1398). «پیشگیری رشدمدار از جرم در پرتو تئوری‌های نوین زیستی»، فقه و حقوق خانواده، شماره 24 (71).
  49. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ گلدوزیان، حسین، (1398). جرم‌شناسی پست‌مدرن و رویکرد آن به جرم و علت‌شناسی جنایی»، پژوهش حقوق کیفری، شماره 6 (23).
  50. یارخواهی، ایوب؛ حقی، یوسف، (1396). «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر نوع و میزان جرم در مناطق جرم‌خیز شهر ایلام»، رویکردهای پژوهشی در علوم اجتماعی، شماره 10.

ب) منابع لاتین

  1. Adamczyk Amy, Freilich. (2017). Joshua D, Chunrye Kim, Religion and Crime: A Systematic Review and Assessment of Next Steps, Sociology of Religion.
  2. Baysal, Dilek (2023). Criminal Behavior and Toxic Environment, Criminal Behavior - The Underlyings, and Contemporary,.
  3. Gupta, Rupesh Kumar, (2021). Pattern & Prevention of Crime through Urban Environmental Design Using GIS, Journal of Global Resources, 07 (02).
  4. Kaur, Sukhveen & Sahni, Sakshi, (2022). Spatial Planning Strategies for Crime-Prone Public Spaces: Amritsar City, NAGARLOK, 4,.
  5. M. bin A. & Yunusi. E. bin, (2020). Factors Influencing High Crime Rate in Kuala Lumpur Urban Community, International Journal of Publication and Social Studies, 5(2).
  6. Miller, J. Caplan, J, M. Ostermann, M, (2016). Assessing the effects of local crime hotspots on parole recidivism, ARCHIWUM KRYMINOLOGII, 20,.
  7. Mirkamali, A. Hamidipour, M, (2018). Crime-oriented growth prevention in the light of modern biological theories. Fiqh and Family Law, 24(71).
  8. Roberts .Alden, Jerome Koch D, (2001). Paul Johnson, persistence of normative behavior: An empirical test, Sociological Spectrum. 21(1).
  9. Christopher, Rubin. Gabriel, (2018). The Influence of Religion on the Criminal Behavior of Emerging Adults, Religions. 9(5).
  10. Sumter, Melvina, Frank Wood, Ingrid Whitaker, Dianne Berger-Hill, (2018). Religion and crime studies: Assessing what has been learned, Religions, 9(6).
  11. David, Groff. Elizabeth R. Yang. Sue-Ming, (2014).Understanding and Controlling Hot Spots of Crime: The Importance of Formal and Informal Social Controls, Prevention Science.15(1).
  12. Zhang, H. Gao, Y. Yao, D. Zhang, J, (2023). Interaction of Crime Risk across Crime Types in Hotspot Areas, ISPRS Int. J. Geo-Inf, 12(4).
دوره 24، شماره 119
پاییز 1403
صفحه 91-111

  • تاریخ دریافت 17 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 04 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 30 شهریور 1403