بارداری یکی از مهمترین مراحل رشد و تکامل انسان است. با عنایت به ارتباط جدانشدنی مادر و جنین، گاه رفتارهای آسیبرسان مادر باردار منجر به بروز بیماری و ناهنجاری برای جنین میشود. این درحالی است که جنین متأثر از اراده مادر است و یارای مقابله با آن را ندارد. بر همین اساس، لازم است با تعیین هنجار مناسب برای حق بر سلامت جنین، از وقوع آثار نامطلوب پیشگیری کرد. مقاله حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی امکان تعیین مسئولیت برای مادر در قبال حق بر سلامت جنین در اسناد بینالمللی میپردازد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که با عنایت به مذاکرات مقدماتی و شرایط تدوین اعلامیه حقوق بشر و کنوانسیون حقوق کودک و دیگر اسناد بینالمللی میتوان مادر باردار را به رعایت سلامت و بهداشت ملزم کرد. چنین تفسیری با مفاد کنوانسیون وین در تفسیر معاهدات نیز سازگار است. در برخی اسناد سازمان جهانی بهداشت نیز به لزوم رفتار مناسب مادر باردار با جنین تصریح شده است. از مقاولهنامه حمایت از مادر باردار 2000، میثاقهای بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، حقوق مدنی و سیاسی نیز میتوان حق بر سلامت جنین را استنباط نمود. پیشنهاد میشود بهزیستی با استناد به اسناد پیشگفته و حقوق داخلی، توانایی اقامه دعوا علیه مادر باردار را داشته باشد.
ابوالفتوح رازی، حسین بن علی (1408ق)، روضالجنان و روحالجنان فی تفسیر القرآن، جلد 3، مشهد، آستان قدس رضوی.
احمدینژاد، مریم (1393)، «تحلیلی بر حق مادران بر سقط جنین بهعنوان ناقض حق فرد بر شناسایی شخصیت حقوقی درحقوق بینالملل با رهیافتی اسلامی»، مطالعات حقوق بشر اسلامی، شماره 6.
آل کجباف، حسین (1392)، «مفهوم و جایگاه حق بر سلامت در اسناد بینالمللی حقوق بشر»، فصلنامه حقوق پزشکی، شماره 24.
پورعبدالله، کبری (1395)، مصلحت نظام در احکام خانواده، تهران، عدالت.
تبریزی، جواد (1426)، منهاجالصالحین، جلد 2، قم، مجمع الامام المهدی (عج).
جرجانی، ابوالفتح بن مخدوم (1362)، تفسیر شاهی أو آیاتالاحکام، جلد 2 ، تهران، نوید.
حر عاملی، محمد بن حسن (الف) (1414ق)، تفصیل وسائلالشیعه، جلد 2، قم، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.
غنیزاده بافقی، مریم و غنیزاده، زهرا (1397)، «تعیین مؤلفههای حضانت در بستر مصالح عالیه کودک»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره 84.
قرباننیا، ناصر (1386)، «پیوست نقدی بر منشور و حقوق مسئولیتهای زنان در نظام جمهوری اسلامی ایران»، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی، شماره 21.
قمی، محمد بن علی (1404ق)، من لایحضرهالفقیه، جلد 4، قم، نشر اسلامی.
کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، جلد 5، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
محقق داماد، سید مصطفی (1396)، قواعد فقه: بخش مدنی (مالکیت/ مسئولیت)، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی.
معاونت حقوقی قوه قضاییه، اداره تنقیح قوانین و مقررات (1397)، مجموعه تنقیحشده اسناد بینالمللی مربوط به حقوق اطفال و نوجوانان، تهران، روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران.
مکارم شیرازی، ناصر (1371)، تفسیرنمونه، جلد 2، قم، علی ابن ابیطالب
مکارم شیرازی و جمعی از نویسندگان (1374)، تفسیر نمونه، جلد 2، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
موسوی بجنوردی، سید محمد (1382)، «بررسی مفهوم و معیار کودکی در تفکر اسلامی و قوانین ایران برای بهرهبرداری از حقوق مربوطه»، پژوهشنامه متین، شماره 21.
موسوی طارسی، سید مهدی و کریمپور آل هاشم، محمدتقی (1396)، «بررسی حقوق کودک قبل از تولد و بعد از تولد در حقوق ایران و اسناد بینالمللی»، فصلنامه مطالعات حقوق، شماره 12.
موسوی، سید ابوالفضل (1390)، «مبانی فقهی اصلاحیه قانون حضانت»، پایاننامه دوره کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق، دانشگاه امام صادق (ع).
مهرگان، امیرحسین (1384)، «سقط جنین و حقوق بشر در آیینه حقوق بینالملل»، فصلنامه باروری و ناباروری، شماره 4.
نجفی، محمدحسن (1362ق)، جواهرالکلام، جلد 29، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی.
یزدانیان، علیرضا (1392)، حقوق تطبیقی، مطالعات تطبیقی در حقوق تعهدات، تهران، میزان.
ب) منابع لاتین
Bartlett, J. D., & Jaanus, S. D. (2007). Clinical ocular pharmacology: Elsevier Health Sciences.
Center for Reproductive Rights.“WHOSERIGHT TO LIFE? Women’s Rights and Prenatal Protections under Human Rights and ComparativeLaw,” accessed May 2021.www.reproductiverights.org
Copelon, Rhonda, Christina Zampas, Elizabeth Brusie, and Jacqueline DeVore (2005) "Human rights begin at birth: international law and the claim of fetal rights”, Reproductive Health Matters, Vol. 13, No. 26.
De Freitas, Shaun, and Georgia A. Myburgh (2011) "Seeking deliberation on the unborn in international law", Potchefstroom Electronic Law Journal, Vol.14, No 5.
Finegan Thomas (2016) "International Human Rights Law and the Unborn: Texts and Travaux Preparatories.”, Tulane journal of international and comparative law ,Vol. 25, No. 2.
Janoff, AbbyF (2004) "Rights of the Pregnant Child vs Rights of the Unborn under the Convention on the Rights of the Child”, Boston Univ Int Law J, Vol. 22, no. 1.
MorissetteE(2009) Personal Injury and the Law of Torts for Paralegals, Aspen Publishers.
Rita, J (2009) Human rights and the unborn child, Leiden: Martinus Nijhoff Publishers.
The World Health Report 2005. "Great Expectation: Making Pregnancy Safer”. accessed August 21, 2021. who.int/whr/2005/chap 3-en
The official website of the Office of the Supreme Leader, Mr. Seyed Ali Sistani, (Visited: 6 August 2020, at 03:03 a.m at: sistani.org/persian/qa).
UN Economic and Social Council. “CESCR General Comment No.14, The Right to the highest Attainable Standard of Health”. Last seen march 22 2022. https://www.refworld.org/docid/4538838d0.html.
(U.N. Doc. A/C.3/SR.98, supra note 22, at 110)
United States of America v. Iran (no. 64), Judgment of ICJ Reports, 1980.
World Health Organization. "Protecting unborn babies from alcohol- related harm”. Last seenAugust22, 2021. https:// www.who.int/features/2014/aboriginal-babies-alcohol-harm/en/.
ــــــــــــــــــــــــــــــــ. World Health Organization. "Promoting optimal fetal development: report of a technical consultation.”. 1-10, Accessed July 14, 2021. www.who.int › nutrition › publications › fetomaterna.