فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

امکان‌سنجی الزام مادر باردار به رعایت سلامت و بهداشت جنین در اسناد بین‌المللی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران، رایانامه:‌ r_nobahar@sbu.ac.ir
2 گروه مطالعات بنیادین، پژوهشکدة خانواده، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران، رایانامه:‌m_roshan@‌sbu.ac. ir
3 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران، (نویسنده مسئول)، رایانامه: f_abiri@sbu.ac.ir
چکیده
بارداری یکی از مهم‌ترین مراحل رشد و تکامل انسان‌ است. با عنایت به ارتباط جدانشدنی مادر و جنین، گاه رفتار‌های آسیب‌رسان مادر باردار منجر به بروز بیماری و ناهنجاری‌ برای جنین می‌شود. این درحالی ‌است که جنین متأثر از اراده مادر است و یارای مقابله با آن را ندارد. بر همین اساس، لازم است با تعیین هنجار مناسب برای حق بر سلامت جنین، از وقوع آثار نامطلوب پیشگیری کرد. مقاله حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی امکان تعیین مسئولیت برای مادر در قبال حق بر سلامت جنین در اسناد بین‌المللی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که با عنایت به مذاکرات مقدماتی و شرایط تدوین اعلامیه حقوق بشر و کنوانسیون حقوق کودک و دیگر اسناد بین‌المللی می‌توان مادر باردار را به رعایت سلامت و بهداشت ملزم کرد. چنین تفسیری با مفاد کنوانسیون وین در تفسیر معاهدات نیز سازگار است. در برخی اسناد سازمان جهانی بهداشت نیز به لزوم رفتار مناسب مادر باردار با جنین تصریح شده است. از مقاوله‌نامه حمایت از مادر باردار 2000، میثاق‌های بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، حقوق مدنی و سیاسی نیز می­توان حق بر سلامت جنین را استنباط نمود. پیشنهاد می‌شود بهزیستی با استناد به اسناد پیش‌گفته و حقوق داخلی، توانایی اقامه دعوا علیه مادر باردار را داشته باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1.  منابع فارسی

    1. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی (1408ق)، روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیر القرآن، جلد 3، مشهد، آستان قدس رضوی.
    2. احمدی‌نژاد، مریم (1393)، «تحلیلی بر حق مادران بر سقط جنین به‌عنوان ناقض حق فرد بر شناسایی شخصیت حقوقی درحقوق بین‌الملل با رهیافتی اسلامی»، مطالعات حقوق بشر اسلامی، شماره 6.
    3. آل کجباف، حسین (1392)، «مفهوم و جایگاه حق بر سلامت در اسناد بین‌المللی حقوق بشر»، فصلنامه حقوق پزشکی، شماره 24.
    4. پورعبدالله، کبری (1395)، مصلحت نظام در احکام خانواده، تهران، عدالت.
    5. تبریزی، جواد (1426)، منهاج‌الصالحین، جلد 2، قم، مجمع الامام المهدی (عج).
    6. جرجانی، ابوالفتح بن مخدوم (1362)، تفسیر شاهی أو آیات‌الاحکام، جلد 2 ، تهران، نوید.
    7. حر عاملی، محمد بن حسن (الف) (1414ق)، تفصیل وسائل‌الشیعه، جلد 2، قم، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.
    8. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ (ب) (1414ق)، تفصیل وسائل‌الشیعه جلد 29، قم، مؤسسه آل‌البیت لاحیاء‌التراث.
    9. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1409ق)، وسائل‌الشیعه، جلد 20، قم، موسسه آل‌البیت (ع).
    10. خامنه‌ای، سید علی (1394)، رساله آموزشی 1 (احکام عبادات)، تهران، فقه روز.
    11. دلیری، لیلا (1394)، «کاهش جنین و مسئولیت مدنی ناشی از آن»، حقوق پزشکی، سال نهم، شماره 35.
    12. رجب‌زاده، علی‌رضا و شفیعی، بهاره (1398)، «مسئولیت مدنی اشخاص حقیقی ناشی از انتقال بیماری‌های مسری با تأکید بر حقوق انگلیس»، پژوهش‌های حقوقی، شماره 39.
    13. روشن، محمد و عبیری، فاطمه (الف) (1401)، «الزام مادر به رعایت سلامت جنین از منظر فقه امامیه»، فقه پزشکی، شماره 44.
    14. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (ب) (1401)، «مسئولیت حقوقی مادر در قبال سلامت و بهداشت جنین»، مطالعات حقوقی، شماره اول.
    15. شاکری گلپایگانی، طوبی (1385)، سیاست جنایی اسلامی، تهران، فرهنگ اسلامی.
    16. شفیعی، محمدحسن (1382)، موضوع احترام در فقه، مجله فقه اهل بیت (ع)، قم، شماره 33.
    17. صفوی، محسن (1389)، دلیل مستقل عقلی، تهران، نشر دادگستر.
    18. طباطبایی، محمدحسین (1374)، ترجمه تفسیر المیزان، جلد 20 ، مترجم: محمدباقر موسوی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    19. طبرسی، فضل ‌بن حسن (بی‌تا). ترجمه تفسیر مجمع‌البیان، جلد 3 ، مترجم: حسین نوری همدانی، تهران، فراهانی.
    20. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (1431ق)، الاستبصار، جلد 4، تهران، دارالکتاب الاسلامیه.
    21. طیب، عبدالحسین (1369)، اطیب‌البیان فی تفسیر القرآن، جلدهای 2 و 4، تهران، اسلام.
    22. عاملی جبعی، زین‌الدین بن علی (1425ق)، مسالک‌الافهام، جلد 7، قم، انتشارات و پژوهش مؤسسه دایره‌المعارف اسلامی.
    23. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1410 ق)، الروضه‌البهیه، جلد 2 ، قم، مکتبه الداوری.
    24. غنی‌زاده بافقی، مریم و غنی‌زاده، زهرا (1397)، «تعیین مؤلفه‌های حضانت در بستر مصالح عالیه کودک»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره 84.
    25. قربان‌نیا، ناصر (1386)، «پیوست نقدی بر منشور و حقوق مسئولیت‌های زنان در نظام جمهوری اسلامی ایران»، پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، شماره 21.
    26. قرشی بنایی، سید علی‌اکبر (1371)، قاموس قرآن، جلد 4 ، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    27. قمی، محمد بن علی (1404ق)، من لایحضره‌الفقیه، جلد 4، قم، نشر اسلامی.
    28. کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، جلد 5، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    29. محقق داماد، سید مصطفی (1396)، قواعد فقه: بخش مدنی (مالکیت/ مسئولیت)، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی.
    30. معاونت حقوقی قوه قضاییه، اداره تنقیح قوانین و مقررات (1397)، مجموعه تنقیح‌شده اسناد بین‌المللی مربوط به حقوق اطفال و نوجوانان، تهران، روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران.
    31. مکارم شیرازی، ناصر (1371)، تفسیرنمونه، جلد 2، قم، علی ‌ابن ابی‌طالب
    32. مکارم شیرازی و جمعی از نویسندگان (1374)، تفسیر نمونه، جلد 2، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
    33. موسوی بجنوردی، سید محمد (1382)، «بررسی مفهوم و معیار کودکی در تفکر اسلامی و قوانین ایران برای بهره‌برداری از حقوق مربوطه»، پژوهشنامه متین، شماره 21.
    34. موسوی طارسی، سید مهدی و کریم‌پور آل هاشم، محمدتقی (1396)، «بررسی حقوق کودک قبل از تولد و بعد از تولد در حقوق ایران و اسناد بین‌المللی»، فصلنامه مطالعات حقوق، شماره 12.
    35. موسوی، سید ابوالفضل (1390)، «مبانی فقهی اصلاحیه قانون حضانت»، پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق، دانشگاه امام صادق (ع).
    36. مهرگان، امیرحسین (1384)، «سقط جنین و حقوق بشر در آیینه حقوق بین‌الملل»، فصلنامه باروری و ناباروری، شماره 4.
    37. نجفی، محمدحسن (1362ق)، جواهرالکلام، جلد 29، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی.
    38. یزدانیان، علیرضا (1392)، حقوق تطبیقی، مطالعات تطبیقی در حقوق تعهدات، تهران، میزان.

    ب) منابع لاتین

    1. Bartlett, J. D., & Jaanus, S. D. (2007). Clinical ocular pharmacology: Elsevier Health Sciences.‏
    2. Center for Reproductive Rights.“WHOSERIGHT TO LIFE? Women’s Rights and Prenatal Protections under Human Rights and ComparativeLaw,” accessed May 2021.www.reproductiverights.org
    3. Copelon, Rhonda, Christina Zampas, Elizabeth Brusie, and Jacqueline DeVore (2005) "Human rights begin at birth: international law and the claim of fetal rights”, Reproductive Health Matters, Vol. 13, No. 26.
    4. De Freitas, Shaun, and Georgia A. Myburgh (2011) "Seeking deliberation on the unborn in international law", Potchefstroom Electronic Law Journal, Vol.14, No 5.
    5. Finegan Thomas (2016) "International Human Rights Law and the Unborn: Texts and Travaux Preparatories.”, Tulane journal of international and comparative law ,Vol. 25‏, No. 2.
    6. Janoff, AbbyF (2004) "Rights of the Pregnant Child vs Rights of the Unborn under the Convention on the Rights of the Child”, Boston Univ Int Law J, Vol. 22, no. 1.
    7. MorissetteE(2009) Personal Injury and the Law of Torts for Paralegals, Aspen Publishers.
    8. Rita, J (2009) Human rights and the unborn child, Leiden: Martinus Nijhoff Publishers.‏
    9. The World Health Report 2005. "Great Expectation: Making Pregnancy Safer”. accessed August 21, 2021. who.int/whr/2005/chap 3-en
    10. The official website of the Office of the Supreme Leader, Mr. Seyed Ali Sistani, (Visited: 6 August 2020, at 03:03 a.m at: sistani.org/persian/qa).
    11. UN Economic and Social Council. “CESCR General Comment No.14, The Right to the highest Attainable Standard of Health”. Last seen march 22 2022. https://www.refworld.org/docid/4538838d0.html.
    12. (U.N. Doc. A/C.3/SR.98, supra note 22, at 110)
    13. United States of America v. Iran (no. 64), Judgment of ICJ Reports, 1980.
    14. World Health Organization. "Protecting unborn babies from alcohol- related harm”. Last seenAugust22, 2021. https:// www.who.int/features/2014/aboriginal-babies-alcohol-harm/en/.
    15. ــــــــــــــــــــــــــــــــ. World Health Organization. "Promoting optimal fetal development: report of a technical consultation.”. 1-10, Accessed July 14, 2021. www.who.int › nutrition › publications › fetomaterna.
دوره 24، شماره 118
تابستان 1403
صفحه 1-27

  • تاریخ دریافت 13 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 13 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 18 آبان 1403