فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

نقش توافق طرفین دعوا در اعتبار ادلۀ اثبات دعوا

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق دانشکده الهیات، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران، (نویسنده مسئول)، رایانامه: a.pouresmaeili@hsu.ac.ir
2 استادیار گروه حقوق دانشکده الهیات، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران، رایانامه: abbas5748@yahoo.com
چکیده
شکل‌گرایی در حقوق مدنی امروزه برخلاف اصل حاکمیت اراده جایگاه گذشتۀ خود را از دست داده است، درحالی‌که شکل‌گرایی در نظام دادرسی باهدف کاستن از اطالۀ دادرسی همچنان اهمیت دارد و تأثیرگذار است. پذیرش شکل‌گرایی در دادرسی مدنی گاه به انحراف از عدالت می‌انجامد و عدالت و کشف حقیقت فدای فصل خصومت می‌شود؛ بنابراین یکی از ایرادهای شکل‌گرایی در دادرسی مدنی قربانی شدن عدالت است. درواقع سلطۀ شکل‌گرایی در دادرسی مدنی و به‌ویژه در نظام اثبات سبب می‌شود تا دادرس محصور در ادلۀ شمارش‌شده در قانون، منفعل و خنثی به داوری بنشیند و نتواند برای کشف حقیقت دست به تحقیق بزند و ازاین‌رو است که نظام‌های حقوقی راه را برای بازنگری و اصلاح باز کرده‌اند. درعین‌حال این نوشتار در پی آن است تا روشن سازد که آیا در نظام اثبات ایران دو طرف دعوا می‌توانند با توافق یکدیگر دلیلی را بر سایر دلایل ترجیح دهند و از دادگاه بخواهند که فقط بر پایۀ آن دلیل رسیدگی کند. همچنین بررسی می‌شود که آیا این توافق می‌تواند دادگاه را مکلف کند دعوا را با توجه به دلیل مرضی‌الطرفین رسیدگی کند یا آنکه اختیار دو طرف دعوا محدود و توافق آن‌ها باطل است و دو طرف نمی‌توانند حق‌گذاری را به‌مثابۀ خدمتی عمومی محدود کنند. در صورت پذیرش این دیدگاه می‌توان تأثیر شکل‌گرایی در نظام اثبات را دید و از این منظر باور داشت که ارادۀ دو طرف دعوا نقشی در دعوا و کشف حقیقت ندارد و دادرس را محدود نمی‌سازد، درحالی‌که پذیرش دیدگاه نخست راه را برای «قراردادی کردن دادگستری» هموارتر می‌کند
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1.         اکبری دهنو، میثم؛ شهبازی‌نیا، مرتضی. (1393). ارادة مشترک اصحاب دعوا در شروع دادرسی مدنی. حقوق خصوصی، دورۀ 11، شمارۀ 2، صص 385-409.
2.         پوراستاد، مجید. (1387). اصل حاکمیت اصحاب دعوای مدنی، فصلنامۀ حقوق، دورۀ 38، شمارۀ 3، صص 125-97.
3.         پورطهماسبی فرد، محمد؛ محسنی، حسن. (1384). اصل تسلط طرفین دعوا بر جهات و موضوعات دعوا، کانون وکلا، شمارۀ 190، صص 77-53.
4.         تبیت، مارک. (1396). فلسفه حقوق، ترجمۀ حسن رضایی خاوری، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
5.         تروفو، میکله. (1400). آیین دادرسی مدنی، ترجمۀ حسن محسنی، جلد 7، تهران: شرکت سهامی انتشار.
6.         حسنی، حسن. (1352). اوردالی، حقوق مردم، شماره 32، صص 74-70.
7.         خدابخشی شلمزاری، عبدالله. (1400). حقوق دعاوی: تحلیل حقوقی روایات، جلد 5، تهران: شرکت سهامی انتشار.
8.         راسخ، محمد؛ پورسید آقایی، سید حمید. (1395). نگاهی انتقادی به شکل‌گرایی در حقوق.  فصلنامه تحقیقات حقوقی. دورۀ 19، شمارۀ 74، صص 84-69.
9.         شمس، عبدالله. (1402). ادلۀ اثبات دعوا، تهران: دراک.
10.      شیروی، عبدالحسین. (1402). داوری تجاری بین‌المللی، تهران: سمت.
11.      صدرزاده افشار، سید محسن. (1385). ادلۀ اثبات دعوی در حقوق ایران، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
12.      کاتوزیان، ناصر. (1374). نظریۀ عمومی تعهدات، تهران: یلدا.
13.      کاتوزیان، ناصر. (1380). اثبات و دلیل اثبات، جلد 1، تهران: دادگستر.
14.      کاتوزیان، ناصر. (1392). حقوق مدنی: حقوق خانواده، جلد 1، تهران: شرکت سهامی انتشار.
15.      کوشه، ژرارد؛ لانگلدو، جان و لبدو، دانیل. (1391). آیین دادرسی مدنی فرانسه، ترجمۀ سیداحمدعلی هاشمی، تهران: دادگستر.
16.      محسنی، حسن. (1386). نظامهای دادرسی مدنی. مطالعات حقوق خصوصی (حقوق)، دورۀ 37، شمارۀ 1، صص 81-115.
17.      محسنی، حسن. (1400). ادارۀ جریان دادرسی مدنی بر پایۀ همکاری و در چهارچوب اصول دادرسی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
18.      مدنی، سیدجلال‌الدین. (1385). ادلۀ اثبات دعوی، تهران: پایدار.
19.      هاشمی، شعله؛ علوی، سید محمدتقی و مسعودی، ناصر. (1400). مبانی ارزیابی نقش دادرس در اثبات دعوای مدنی، پژوهشنامۀ حقوق اسلامی، دورۀ 22، شمارۀ 1 (پیاپی 53)، صص 53-72.
 
دوره 25، شماره 123
پاییز 1404
صفحه 95-109

  • تاریخ دریافت 13 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 26 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 19 آذر 1403