فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

شرکت قهری در مال مغصوب، نقد و بررسی رأی دادگاه تجدیدنظر استان تهران

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 1. دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران، (نویسنده مسئول)، رایانامه: norouzimoghaddam@mail.sbu.ac.ir
2 2. دانشیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران، رایانامه:‌ aminimansour@yahoo.fr
چکیده
خریدار با حسن نیّتی که از مغصوبه بودن مبیع مطلع نیست، در صورت اعمال سختگیرانه قواعد سنتی غصب، متحمل خسارات فراوانی می‌گردد. این امر به‌خصوص در مواردی که وی اقدام به ایجاد مستحدثات در عرصه ملک نموده، مصداق می‌یابد. در صورت اصرار مالک عرصه بر تخریب بنا و فزونی خسارات وارده از این امربر ارزش عرصه، دادرسان به دنبال ارائه راهکارهایی برای جمع بین حقّین بوده و برخی از مصادیق آن در آراء صادره توسط ایشان متبلور گشته است. یکی از این دیدگاه‌ها، حکم به «شرکت قهری» مالکین عرصه و اعیان درمجموع ملک است که عمدتاً مبتنی بر وضعیت اقتصادی جامعه و برای جلوگیری از ایراد ضرر هنگفت به خریدار با حسن نیّت اصدار می‌یابد. در این پژوهش بر آنیم تا با رویکردی توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر روش کتابخانه‌ای، به‌نقد و بررسی دادنامه شماره 9909970221502339 مورخ 27/10/1399 صادره از شعبه 15 دادگاه تجدیدنظر استان تهران که بر اساس دیدگاه شرکت قهریِ مالکین عرصه و اعیان، انشاء گردیده و بیان‌کننده دیدگاهی نو در زمینه غصب اموال و تصرفات بعدی در آن است پرداخته و چالش‌های پیش روی جامعه حقوقی و قضایی کشور در خصوص مورد را بررسی نماییم. نظر به‌صراحت دیدگاه فقهای امامیه و متون قانونی ایران در مورد غصب اموال و ضرورت حفظ صلح اجتماعی، صدور حکم به «شرکت قهری» مالک و غاصب در عرصه و اعیان، دشوار می‌نماید؛ لذا درنهایت صدور حکم بر اساس نهاد «تلف حکمی» که موردتوجه برخی از دادرسان نیز قرارگرفته، موجّه تر به نظر می‌رسد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. آجری آیسک، عاطفه و صدیقه محمدحسنی. (۱۴۰۲). تلف حکمی مال مغصوب فروخته‌شده به خریدار با حسن نیت در ترازوی نقد فقهی، آموزه‌های فقه مدنی، شماره 28، صص 3-26.
  2. اصغری خاتونی، محمد و علی غریبه. (۱۳۹۳). تأثیر سکوت در تشکیل اعمال حقوقی، فصلنامه علمی-پژوهشی فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره 20، صص 11-20.
  3. امام خمینی ره.(1392 ه.ش). تحریر الوسیله، جلد دوم، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.(قدس سره).
  4. آجری آیسک، عاطفه و صدیقه محمدحسنی.(۱۴۰۲). تلف حکمی مال مغصوب فروخته‌شده به خریدار با حسن نیت در ترازوی نقد فقهی، آموزه‌های فقه مدنی، شماره 28، صص 3-26.
  5. بحرالعلوم، محمد بن محمدتقی. (1362 ه.ش). بلغة الفقیه، جلد سوم، تهران: مکتبه الصادق(علیه السلام).
  6. جعفری لنگرودی، محمد جعفر. (۱۳۸۸). دائره المعارف حقوق مدنی و تجارت، چاپ اول، تهران: گنج دانش.
  7. جعفری لنگرودی، محمد جعفر. (۱۳۹۲). تأثیر اراده در حقوق مدنی، چاپ سوم، تهران: گنج دانش.
  8. جمعی از پژوهشگران زیر نظر هاشمی شاهرودی، سید محمود. (۱۳۸۲ ه.ش). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، جلد دوم، چاپ اول، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام.
  9. جمعی از پژوهشگران زیر نظر هاشمی شاهرودی، سید محمود. (۱۳۸۲ ه.ش). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، جلد چهارم، چاپ اول، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام.
  10. حسینی مراغی، عبدالفتاح بن علی. (1417 ه.ق). العناوین الفقهیه، جلد دوم، قم: المؤسسۀ النشر الإسلامی التابعۀ لجماعۀ المدرسین فی الحوزۀ العلمیۀ بقم.
  11. سبزواری، عبدالاعلی. (1413 ه.ق). مهذب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام، جلد 27، قم: سید عبدالاعلی سبزواری.
  12. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (1410 ه.ق). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، المجلد الثالث، الطبعه الثانیه، قم: مکتبه الدواری.
  13. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (1413 ه.ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح الشرائع الإسلام، الجزء الخامس، قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه.
  14. شهیدی، مهدی. (۱۴۰۱). آثار قراردادها و تعهدات،(حقوق مدنی، جلد دوم). چاپ دهم، تهران: مجد.
  15. شهیدی، مهدی. (۱۴۰۲). تشکیل قراردادها و تعهدات(حقوق مدنی، جلد اول). چاپ هفدهم، تهران: مجد.
  16. صفایی، سید حسین و حبیب‌الله رحیمی. (۱۴۰۲). مسئولیت مدنی(الزامات خارج از قرارداد). چاپ هجدهم، تهران: انتشارات سمت.
  17. طوسی، محمد بن حسن. (1387 ه.ق). المبسوط فی فقه الإمامیه، جلد سوم، تهران: مکتبه المرتضویه.
  18. علامه حلی، حسن بن یوسف(1374 ه.ش). مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه، جلد ششم، قم: مؤسسه النشر الإسلامی.
  19. فاضل مقداد. (1361 ه.ش). نضد القواعد الفقهیه علی المذهب الإمامیه، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی(ره).
  20. کاتوزیان، ناصر. (۱۴۰۳). قواعد عمومی قراردادها، جلد اول، چاپ دهم، تهران: گنج دانش.
  21. کاتوزیان، ناصر(ب). (۱۳۹۰). وقایع حقوقی، تهران: سهامی انتشار.
  22. کاتوزیان، ناصر، دوره مقدماتی حقوق مدنی. (الف). (۱۳۹۰). اعمال حقوقی(قرارداد و ایقاع). چاپ چهارم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  23. محقق حلی، جعفر بن حسن. (1408 ه.ق). شرایع الإسلام فی المسائل الحلال و الحرام، جلد دوم، قم: نشر اسماعیلیان.
  24. نجفی، محمد حسن. (بی‌تا). جواهر الکلام، جلد 28، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  25. نراقی، احمد بن محمدمهدی. (1375 ه.ش). العوائد الأیام، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  26. یزدی، محمد کاظم بن عبد العظیم. (1392 ه.ش). العروه الوثقی، جلد دوم، قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (قدس سره).
دوره 24، شماره 120
زمستان 1403
صفحه 1-24

  • تاریخ دریافت 20 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 08 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 09 فروردین 1404