فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

نقدی بر معیار قانون گذاری در اعتراض از آرای مالی (هزینه دادرسی) در وضعیت تورم اقتصادی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. رایانامه: mshokri@pnu.ac.ir
چکیده
دعاوی حقوقی به دو دسته مالی و غیرمالی تقسیم‌پذیر است. دعاوی مالی پس از رسیدگی در مرحله نخستین ممکن است قابل‌اعتراض، تجدیدنظر یا فرجامی باشد. ملاک این امر ارزش خواسته به‌عنوان معیار قابلیت تجدیدنظرخواهی و فرجام‌خواهی از احکام حقوقی مالی است؛ موضوعی که نظر به ماهیت مالی نیازمند متناسب‌سازی با تورم اقتصادی است. مقررات این بخش از دادرسی که مصوب 1379 است تاکنون تغییر نکرده؛ این درحالی است که در این مدت (24 سال) تورم حادث ارزش عددی پول را به میزان زیادی کاهش داده است. روش پژوهش اصولاً مبتنی‌بر روش کتابخانه‌ای است که با استفاده از مقررات، کتب و مقالات علمی مرتبط و استنتاج از داده‌ها به شیوه تحلیلی- توصیفی موضوع حاضر بررسی می‌شود. عدم هماهنگ‌سازی این معیار با تورم، علاوه‌بر اینکه اراده قانون‌گذار را در زمان تصویب به‌نحو بارزی نادیده گرفته، موجب قابلیت اعتراض بسیاری از احکام مالی و تراکم ورودی طرح این دعاوی اعتراضی و درنتیجه اتلاف وقت و نیروی انسانی شده ‌است. البته در اقدامی هرچند تأخیری، به‌موجب قانون شورای حل اختلاف مصوب 1402، که آیین‌نامه اجرایی آن در خرداد 1403 تصویب و اجرایی شد، با افزایش حدنصاب تا حدودی مبنای مالی برای قابلیت تجدیدنظرخواهی مرتفع شد؛ لکن تغییرات و شیوه موجود همچنان با واقعیت سرعت نوسان افزایشی تورم در وضعیت کنونی همخوانی ندارد و با انتقادهایی مواجه است. همچنین هزینه دادرسی دعاوی مالی، که باید به نسبت ارزش خواسته پرداخت شود، حدنصاب‌های پیش‌بینی‌شده آن همچنان برمبنای ارقام قبلی است و با تورم متناسب‌سازی نشده است؛ موضوعی که رویکرد عملی آن افزایش هزینه دادرسی در این بخش از دعاوی است. این امر بار هزینه‌های مالی را برای مراجعه‌کنندگان به دستگاه قضا زیاد کرده و به‌نحوی بر هزینه‌های اقتصادی شهروندان افزوده ‌است. علاوه‌بر آن، پذیرش ادعای اعسار از پرداخت دادرسی در شرایط تورمی باید از تشریفات و پیچیدگی‌های زائد به‌دور باشد و به استعلامات بسنده شود. موارد مذکور نیازمند اصلاح و متناسب‌سازی تقنین است.
کلیدواژه‌ها

  1. افراسیابی، حسین و بهارلوئی، مریم. (1379). «پیامدهای تورم در زندگی روزمره جوانان طبقه پایین»، جامعه‌شناسی کاربردی، دوره 31، شماره 4، صص 44-23.
  2. امیدوار، سیروس. (1401). «ریشهیابی و ارزیابی مقایسهای نظریههای عدالت توزیعی رالز و نوزیک»، پژوهش‌های اقتصادی ایران، دوره 27، شماره 91، صص 157-111.
  3. امیری، عباس، روحی، مجید، خداوردی، حسن و سوادکوهی، سام. (1401). «عدالت قضایی و رابطه آن با ثبات و کارآمدی نظامهای سیاسی (مطالعه موردی: جمهوری اسلامی ایران)»، جامعه‌شناسی سیاسی ایران، دوره 5، شماره 10، صص 1699-1670.
  4. انصاری، محمودرضا. (1401). «جایگاه عدالت قضایی در تحقق جامعه مطلوب اسلامی»، رهیافت انقلاب اسلامی، سال 16، شماره 59، صص 294-275.
  5. باقرزاده، احد. (1381). بازار، دولت، حقوق مصرفکننده، قم: توسعه قلم.
  6. باقرزاده، الناز و شاکری، عباس. (1400). «بررسی ماهیت تورم در اقتصاد ایران؛ رویکرد همدوسی موجکی»، پژوهش‌های اقتصادی ایران، مقالات آماده انتشار، پذیرفته‌شده، انتشار آنلاین از 7/12/1400. در https://doi.org/10.22054/ijer.2022.63350.1036 (آخرین بازدید 10 اردیبهشت 1403)
  7. پایگاه خبری اختبار، نرخ مالیات املاک، خودرو، طلا و ارز در مصوبه جدید مجلس چقدر است؟ مالیات بر عایدی سرمایه، ۸ اردیبهشت ۱۴۰۳، در https://www.ekhtebar.ir/?p=95760 (آخرین بازدید 2 اسفند 1403)
  8. توسلی، حسین. (1385). «رابطه حق و عدالت»، پژوهش‌های فلسفی کلامی، دوره 8، شماره 1، صص 109-91.
  9. جعفری‌لنگروی، محمدجعفر. (1378). دوره حقوق مدنی: حقوق تعهدات، چاپ سوم: تهران: گنج دانش.
  10. زارعی‌نژاد، سمیه، سهیلی، کیومرث و فتاحی، شهرام. (1400). «کانالهای انتقال آثار سیاستهای پولی بر تورم در اقتصاد ایران با رویکرد مارکوف سوئیچینگ خود توضیح‌برداری»، اقتصاد پولی مالی، دوره 28، شماره 21، صص 104-87.
  11. السان، مصطفی و فتحی، محمدرضا. (1401). «(مفهوم دعوای واهی و راهکارهای کاهش آن) با تأکید بر رویه قضایی ایران و مطالعه تطبیقی در حقوق ایالات متحده آمریکا)»، پژوهشنامه حقوق تطبیقی، دوره 6، شماره  1، صص 38-23.
  12. شاه‌حیدری‌پور، محمدعلی و همتی، مجتبی. (1389). شرح اصول رفتار قضایی (بنگ لور)، تهران، خرسندی.
  13. شکری، محمد. (1401). «تجدیدنظرخواهی و فرجامخواهی آرای پایان رابطه زوچیت؛ نارسائیی‌ها و راه‌کارها»، حقوق خصوصی، سال 19، شماره 2، صص 426-415.
  14. شمس، عبدالله. (1382). آیین دادرسی مدنی، جلد دوم، چاپ چهارم، تهران: میزان.
  15. شمس، عبدالله. (1381). آیین دادرسی مدنی، جلد اول، چاپ سوم، تهران: میزان.
  16. عزیزی‌گنزق، حامد، جعفری‌صمیمی، احمد، میلاعلمی، زهرا و طهرانچیان، امیرمنصور. (1401). «مقایسه الگوهای پیشبینی تورم در ایران: شواهد جدید از الگوی ترکیبی MRDL-D-LSTM»، پژوهش‌های اقتصادی ایران، دوره 27، شماره 93، صص 176-149.
  17. عظیمی‌گرگانی، هادی و موسوی، ایمان. (1399). «بررسی فقهی و حقوقی جبران کاهش قدرت خرید در اثر مرور زمان»، مطالعات فقه اقتصادی، دوره 2، شماره 2، صص 96-83.
  18. غمامی، مجید و محسنی، حسن. (1386). اصول آیین دادرسی فراملی، تهران: میزان.
  19. غنی‌نژاد، موسی. (1379). «عدالت، عدالت اجتماعی و اقتصاد»، تأمین اجتماعی، دوره 2، شماره 3، صص 22-9.
  20. قاضی‌شریعت‌پناهی، ابوالفضل. (1377). بایستههای حقوق اساسی، چاپ سوم، تهران: نشر دادگستر.
  21. کانت، ایمانوئل. (1380). فلسفه حقوق، ترجمه منوچهر صانعی دره‌بیدی، چاپ اول، تهران: نقش و نگار.
  22. کوهی، سجاد و حسینی، سیدمحمد. (1403). «تحلیل تطبیقی «میزان هزینه دادرسی» در حقوق ایران، انگلستان و فقه اسلامی». پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، (مقالات آماده انتشار)، . doi: 10.30497/law.2024.247143.3642
  23. کهریزی، زهرا، مراسلی، عزیز و عسگری، حشمت‌اله. (1397). «پویاییهای تورم استانهای ایران: رویکرد اقتصادسنجی فضایی»، پژوهش‌های اقتصادی ایران، دوره 23، شماره 77، صص 167-139.
  24. لوی‌برول، هانری. (1386). جامعهشناسی حقوق، ترجمه: سیدابوالفضل قاضی‌شریعت‌پناهی، چاپ هشتم ، تهران: میزان.
  25. محاسبه‌گر تورم بانک مرکزی در: https://www.cbi.ir/InflationCalculator/InflationCalculator .FA.aspx
  26. مرادی‌زاده، مهدیه، شیرمهنجی، محمدباقر و نور احمد،ی محمدجواد. (1400). «اثر غیرخطی تورم بر نابرابری درآمد (مطالعه کشورهای در حال توسعه)»، اقتصاد با ثبات، دوره 2، شماره 4، 1400، صص 54-27.
  27. مسعودیان، مصطفی. (1398)، «تحلیل فقهی حقوقی شاخصههای عدالت قضایی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، دانش حقوق عمومی، سال 8، شماره 35، صص 124-103.
  28. موسوی اردبیلی، عبدالکریم. (1408 ق). فقه القضا، چاپ اول1، قم: مکتبة الامیرالمؤمنین.
  29. موسوی خوئی، ابوالقاسم. (بی‌تا). مصباح الفقاهه، جلد اول، چاپ اول، قم: مکتبة الداوری.
  30. میرحسینی، وحید. (1399). «بررسی نقش عوامل مستقیم و غیرمستقیم احساس عدالت قضایی در ارتقای امنیت عمومی ج. ا. ا»، امنیت‌ملی، دوره 10، شماره 37، صص 188-151.
  31. میرکمالی، سید علیرضا و حاجی‌زاده، نازنین. (1398). «حمایت دولت از بزهدیدگان در زمینه تأمین هزینه دادرسی»، حقوقی دادگستری، دوره 83، شماره 105، صص 210-189.
  32. نور احمدی، محمدجواد، علیزاده، امیر خادم و شیرمهنجی، محمدباقر. (1401). «فراتحلیل تأثیر استقلال بانک مرکزی بر تورم»، پژوهش‌های اقتصادی ایران، دوره 27، شماره 92، صص 152-113.
  33. واحدی، قدرت‌الله. (1379). بایستههای آیین دادرسی مدنی، چاپ اول، تهران: میزان.

 

  1. . Gillman, Max; Harris, Mark N.; Ma´tya´, La´szlo´ (2004). "Inflation and growth: Explaining a negative effect", Empirical Economics, No 29, pp. 149–167.
  2. Grainger, I., & Fealy, M. (2000). The civil procedure rules in action, London Cavendish publishing Ltd.
  3. Shevchuk, V. O., Blikhar, V., Zabzaliuk, D., & Tataryn, N. (2020). "The rule of law and inflation in the middle-income countries", Financial and credit activity problems of theory and practice, Vol. 2, No. 33, PP. 386-399. https://doi.org/10.18371/fcaptp. v2i33.207083/
دوره 25، شماره 122
تابستان 1404
صفحه 98-118

  • تاریخ دریافت 07 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 18 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 20 فروردین 1404