فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

سوءنیت مستقیم در مادۀ 290 قانون مجازات اسلامی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران، (نویسنده مسئول)، رایانامه: a.mohammadkhani@ilam.ac.ir
2 استادیار گروه‌‌ حقوق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه حکیم سبزواری، مشهد، ایران، رایانامه:‌ m_sadeghnejad@hsu.ac.ir
چکیده
مراد از سوءنیت مستقیم آن است که هدف مرتکب از انجام رفتار، رسیدن به نتیجۀ مجرمانه باشد، برخلاف سوءنیت غیرمستقیم که مرتکب خواستار تحقق نتیجه نیست، اما آگاه است که نتیجه در روند عادی امور واقع خواهد شد. سوءنیت مستقیم با انتخاب مرتکب محقق می­شود و هرنتیجه­ای که انتخاب شود، ذیل سوءنیت مستقیم قرار خواهد داشت؛ هرچند هدف نهایی و غایی مرتکب نباشد. اما قانونگذار در مادۀ 290 قانون مجازات اسلامی، بندهای الف و ت را به سوءنیت مستقیم و بندهای ب و پ را به سوءنیت غیرمستقیم اختصاص داده است. مطابق تحقیق حاضر، در صورتی که مرتکب خواهان رسیدن به نتیجه باشد، سوءنیت او به صورت مستقیم محقق می­شود، هرچند امید او به تحقق نتیجه ناچیز باشد؛ همچنان­که اگر مرتکب برای رسیدن به نتیجه، روش خاصی را انتخاب کند، اما نتیجۀ مزبور به طریقی دیگر واقع شود نیز سوءنیت وی به صورت مستقیم محقق خواهد شد. همچنین قانونگذار قصد نظیر نتیجۀ واقع­شده را نیز به معنای تحقق جنایات عمدی دانسته است که در این حالت نیز سوءنیت مستقیم محقق خواهد شد. مانند آنکه مرتکب قصد کور کردن چشم چپ قربانی را داشته باشد، اما چشم راست او نابینا شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. ابن­براج. (1406). المهذب، ج 2، قم، مؤسسة النشر الإسلامی.
  2. آقایی­نیا، حسین. (1399). جرایم علیه اشخاص، جنایات، چاپ هجدهم، تهران، انتشارات میزان.
  3. پوربافرانی، حسن(1399). جرایم علیه اشخاص، صدمات جسمانی، چاپ دوم، تهران، انتشارات جنگل.
  4. حاجی­ده­آبادی، احمد. (1396). جرایم علیه اشخاص، قتل، تهران، انتشارات میزان.
  5. الخطیب الشربینی، محمد. (1958). مغنی المحتاج، ج 4، بی‌جا، دار احیاء التراث العربی.
  6. خمینی، روح الله. (1390). تحریر الوسیله، ج 2، الطبعه الثانیه، نجف، دار الکتب العلمیه.
  7. خویی، ابوالقاسم. (1396). مبانی تکمله المنهاج، ج 2، الطبعه الثانیه، قم، المطبعه العلمیه، قم.
  8. سلار بن عبدالعزیز. (1414). المراسم العلویه، تحقیق از سید محمد حسینی امینی، قم، المجمع العالمی لاهل البیت(ع).
  9. صادقی، محمد هادی. (1393). جرایم علیه اشخاص، چ بیستم، تهران، انتشارات میزان.
  10. طباطبایی، سید علی. ریاض المسائل، ج 16، قم، موسسه آل البیت(ع) لاحیاء التراث، بی‌تا.
  11. طوسی، محمد بن حسن. (1387). مبسوط، ج 7، تحقیق از محمد باقر بهبودی، بی‌جا، مکتبه المرتضویه.
  12. علامه حلی. (1413). قواعد الاحکام، ج 3، قم، موسسه النشر الاسلامی.
  13. کاشف الغطاء، محمدحسین، اصل شیعه و اصولها، موسسه الامام علی(ع)، بی‌تا.
  14. کلارکسون، کریستوفر. (1390). تحلیل مبانی حقوق جزای عمومی، ترجمۀ حسین میرمحمدصادقی، تهران، انتشارات جنگل.
  15. گرجی، ابوالقاسم. (1382). دیات، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
  16. لنکرانی، محمد. (1427). تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، القصاص، الطبعه الثالثه، قم، مرکز فقه الائمه الاطهار(ع).
  17. محقق حلی. (1409). شرایع الاسلام، ج 4، تحقیق از سید صادق شیرازی، چاپ دوم، تهران، انتشارات استقلال.
  18. محمدخانی، عباس.. (1395). عنصر روانی جرم، ج 1، کلیات عنصر روانی- عنصر روانی جرائم عمدی، تهران، انتشارات میزان.
  19. مرادی، حسن. (1396). جرایم علیه اشخاص، جنایات، تهران، انتشارات میزان.
  20. مرعشی، سید محمدحسن. (1379). دیدگاه ‌های نو در حقوق کیفری اسلام، ج دوم، تهران، انتشارات میزان.
  21. مصدق، محمد. (1399). شرح قانون مجازات اسلامی (قصاص) با رویکردی کاربردی، جلد چهارم، انتشارت جنگل، چاپ سوم.
  22. مفید، محمد بن محمد. (1410). المقنعه، تحقیق از جامعه مدرسین، قم، جامعه المدرسین.
  23. میرمحمد صادقی، حسین. (1399). جرایم علیه اشخاص، چاپ بیست و نهم، تهران، انتشارات میزان.
  24. نجفی، محمدحسن. (1367). جواهر الکلام، ج 42، تحقیق شیخ محمود قوچانی، الطبعه الثالثه، بی‌جا، المکتبه الاسلامیه.
  25. نجیب­حسنی، محمود. (1393). نظریۀ عمومی قصد جنایی، ترجمۀ سیدعلی عباس­نیای زارع، تهران، انتشارات میزان.
  26. Allen, Michael .(1997). Textbook on Criminal Law, Fourth Edition, Blackstone Press Limited.
  27. Ashworth, Andrew. (2006). Principles Of Criminal Law, Fifth Edition, Oxford university press,.
  28. Mannheim, Hermann. (1935) Mens Rea In German and English Criminal Law, Journal Of Comparative Legislation and International Law, Third Series, Vol. 17, No. 1, pp.82-101.
  29. Simister and Sullivan, (2010). Criminal Law; Theory and Doctorine, Fourth Edition, Oxford and Portland, Oregeon,Hart Publishing,.
  30. Smith & Hogan. (2009). Criminal Law, 10th Edition, London, Oxford University Press,.
  31. Wilson, William. (1998). Criminal Law, Theory and Doctorine, Second Impression, Longman.
دوره 24، شماره 120
زمستان 1403
صفحه 67-82

  • تاریخ دریافت 23 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 23 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 29 فروردین 1404