با افزایش جمعیت زندانیان در بسیاری از کشورها و چالشهای مرتبط با نظام قضایی، ضرورت یافتن راهکارهای نوین برای کاهش جمعیت زندانها بیشازپیش احساس میشود. جایگزینهای حبس، ازجمله دوره مراقبت، خدمات عمومی رایگان و جزای نقدی بهعنوان فرصتهای بازگشت مجرمان کمخطر به جامعه مطرح شدهاند. در این راستا، هوش مصنوعی بهعنوان ابزاری قدرتمند برای جمعآوری و تحلیل دادهها، شناسایی و پیشبینی رفتار مجرمان و استفاده از ظرفیت نهادهای پذیرنده مجرمان در ارائه خدمات میتواند به بهبود کارایی این جایگزینها کمک کند. این پژوهش با هدف بررسی کاربرد هوشمصنوعی در کاهش آمار زندانیان با تمرکز بر مجازاتهای جایگزین حبس به اهمیت استفاده از هوشمصنوعی در سیستم قضایی و تأثیر آن بر کاهش جمعیت زندانیان میپردازد. نتایج این تحقیق میتواند به بهبود کارایی و اثربخشی جایگزینهای حبس و کاهش جمعیت زندانها با کمک هوش مصنوعی و نهادهای پذیرنده مجرمان کمخطر منجر شود. روش این تحقیق، که بهروش توصیفی- تحلیلی صورت گرفته است، نشان میدهد که استفاده از هوش مصنوعی بهطور قابلتوجهی در شناسایی الگوهای رفتاری مجرمان و پیشبینی احتمال بازگشت آنها به جرم مؤثر است. همچنین، این تحقیق تأکید میکند که نهادهای پذیرنده مجرمان کمخطر میتوانند با بهرهگیری از هوش مصنوعی، به بهبود نظارت و ارزیابی رفتار مجرمان کمک کنند و درنتیجه به کاهش جمعیت زندانیان و افزایش امنیت اجتماعی منجر شوند. این پژوهش بیان میکند که استفاده از هوش مصنوعی در جایگزینهای حبس، بهویژه در مواردی که مجرمان کمخطرند، میتواند بهعنوان راهکاری مؤثر برای کاهش بار هزینههای زندان و ارائه خدمات متنوع به جامعه عمل کند.
آشوری، محمد. (1382). جایگزینهای زندان یا مجازاتهای بینابین. تهران: نشر گرایش.
انصاری، باقر. (1402). حقوق دادهها و هوش مصنوعی: مفاهیم و چالشها (با همکاری: شیما عطار و امیرحسین صالحی). چاپ 2. تهران: سهامی انتشار.
آیین نامه اجرایی ماده (۷۹) قانون مجازات اسلامی مصوب 1392.
آییننامه اجرایی سازمان زندانها. (28/02/1400(.
بهرهمند، حمید. (1396). سیاست حبسزدایی در نظام تقنین جمهوری اسلامی ایران. راهبرد.
تقیزاده، مسلم، و خردمندنیا، سهیل. (1403). هوشمصنوعی مولد: چالشها و الزامات توسعه و پیادهسازی. مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
چراغی کوتیانی، اسماعیل. (1390). خانواده ناپایدار، خانه عنکبوت. حوزه نت.
دستورالعمل نحوه تأسیس واحدهای حمایت از حقوق شهروندی زندانیان (مصوب 1385).
دلفانی، رضا، قاسمی، مسعود و نصرتی، یزدان. (1399). چالشهای مجازاتهای جایگزین حبس در سیاست جنایی ایران در ابعاد تقنین، قضایی و اجرایی.ماهنامه جامعهشناسی سیاسی ایران.
رضایی، غلامحسین. (1389). راهبردهای تعلیق و تعویق در فرایند کیفری. تهران: میزان.
سند جدید تحول قضایی مصوب 06/01/1403 رئیس قوه قضائیه.
شاردا، رامش، دیلن، دورسان، موتوربان، افراییم. (۱۴۰۱). کاربرد هوشمصنوعی و علم دادهها در تحلیل سیستمهای تصمیم گیری کسب و کار. مترجمان: مهداد کارگری، مصطفی اسدی بکلویی و امیرحسین ممتازی. نشر بازرگانی.
شمس، علی. (1384). جمعیت کیفری زندانها: آمار عددی ورودی به زندانهای کشور: 1358 لغایت 1380. تهران: سازمان زندانها و اقدامات تأمین و تربیتی کشور، راه تربیت.
صفاری، علی و حاجی تبار فیروز جایی، حسن. (1393). مجازاتهای جایگزین حبس در حقوق کیفری ایران. تهران: فردوسی.
طغری نگار، حسن. (1381). مجموعه مقالات و سخنرانیهای اولین همایش بینالمللی بررسی راههای جایگزین مجازات حبس. تهران: سازمان زندانها و اقدامات تأمین و تربیتی کشور، راه تربیت.
عرفانی، محمود و دیگران. (1390). بررسی زندان بر تکرار جرم (مطالعه موردی: زندان اردبیل). فصلنامه راهبردی اجتماعی و فرهنگی.
قانون احترام به آزادیهای مشروع و حفظ حقوق شهروندی (مصوب ۱۳۸۲).
قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور. (۱۳۹۶).
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۵۸).
قانون آیین دادرسی کیفری. (1392). مجلس شورای اسلامی.
قانون جرائم رایانهای مصوب ۵/۳/۱۳۸۸ مجلس شورای اسلامی، با الحاقات و الصاقات بعدی.
قانون مجازات اسلامی. (1392). مجلس شورای اسلامی.
کاربرد هوشمصنوعی در عدالت: روندهای فعلی و چشمانداز آینده. نویسنده (های) دریافت: 22 اکتبر 2023 . پذیرش: 11 مه 2024 .انتشار آنلاین: 18 مه 2024.
کواچی، هامایی. (1377). تعلیق مراقبتی در دنیا. ترجمه حسین آقایینیا. تهران: میزان.
لشگری، رضا و نتاج جلوداری، جواد. (1402). هوش مصنوعی در قوه قضائیه. تهران: نشر فناوری نوین.
محدث، محسن. (1390). مقایسه تطبیقی تأثیر مجازات زندان با مجازاتهای جایگزین در پیشگیری از تکرار جرم. تهران: مؤسسه فرهنگی هنری انتشاراتی نگاه بین.
محمدی، اکبر، بشیری، میثم، عطارپور، محمدرضا و بشیری، احسان. (1403).تجربهنگاری حکمرانی توسعه فناوریهای هوش مصنوعی در کشورهای منتخب. فصلنامه علمی دانش حکمرانی، دوره 2. شماره 2. صص 40-58:doi: 10.22034/jokog.2024.201818/
میر شمس شهشهانی، مائده و آشوری، محمد. (1386). مجموعه مقالات همایش راهکارهای کاهش جمعیت کیفری زندان. تهران: میزان.
ناظرزاده کرمانی، فرناز و امامی غفاری، زینب. (1393). بررسی رویه و نگرش قضات دادگاههای اطفال تهران به جایگزینهای مجازات حبس.
هاشمبیگی، حمید و نجفیابرندآبادی، علیحسین. (۱۳۹۰). دانشنامه جرمشناسی: انگلیسی - فرانسه - فارسی. گنج دانش.
یعقوبی، عبدالهاشم. (1378). مجموعه قوانین و مقررات مربوط به امور زندانها و زندانیان. نشر سکه.
یوسفی نژاد، نوشین و آقاجانی، محمود. (1396). بررسی مجازاتهای سنتی و نوین جایگزین حبس در قانون مجازات اسلامی.
33. Drake, A., Keller, P., Pietropaoli, I., Puri, A., Maniatis, S., Tomlinson, J.,... & Blair, S. W. (2022). “Legal contestation of artificial intelligence-related decision-making in the United Kingdom: Reflections for policy”. International Review of Law, Computers & Technology, Vol 36, No 2 PP 251-285.
34. Filgueiras, F., & Junquilho, T. A. (2023). “The Brazilian (non) perspective on national strategy for artificial intelligence”. Discover Artificial Intelligence, Vol 3, No 1, PP 7.
35. https://link.spriger.com/article/10.1007/s44230-024-00074-2. 7. Vergeer, M. (2020). Artificial intelligence in the Dutch press: An analysis of topics and trends. Communication Studies, 71(3), 373-392. 8.International Working Group on Data Protection in Telecommunications. (2018). Working paper on privacy and artificial intelligence, 4th meeting 29-30 November 2018, Queenstown (New Zealand). https://epic.org/IWG/WP-AL.pdf. 9. Sutton, R. S., Bowling, M. H., & Pilarski, P. M. (2022). The Alberta plan for AI research. arXiv preprint arXiv:2208.11173. 10. Tu, M., Dall’erba, S., & Ye, M. (2022). Spatial and temporal evolution of the Chinese artificial intelligence innovation. Journal of Innovation and Entrepreneurship. (Note: Please provide the complete citation details for this article if available.
36. Peters, R. (2019). Alternatives to incarceration: A guide for policymakers and practitioners. New York: Justice Policy Institute.
37. Schwarze, M., & Roberts, V. (2022). Reconciling artificial and human intelligence: Supplementing not supplanting the sentencing judge. In Sentencing and artificial intelligence. Oxford University Press.
38. Yu, R., & Shen, G. (2019). Towards AI-enabled and evidence-based judicial decision modeling. Artificial Intelligence and Law, Vol 27, No 4, pp 391-418.
قاسمی,مهدی , حبیبی تبار,محمود و مرادی,صادق . (1404). کاربرد هوش مصنوعی در کاهش آمار زندانیان با تمرکز بر مجازات های جایگزین حبس. فصلنامه قضاوت, 25(121), 112-130. doi: 10.22034/judg.2025.2057439.1418
MLA
قاسمی,مهدی , , حبیبی تبار,محمود , و مرادی,صادق . "کاربرد هوش مصنوعی در کاهش آمار زندانیان با تمرکز بر مجازات های جایگزین حبس", فصلنامه قضاوت, 25, 121, 1404, 112-130. doi: 10.22034/judg.2025.2057439.1418
HARVARD
قاسمی مهدی, حبیبی تبار محمود, مرادی صادق. (1404). 'کاربرد هوش مصنوعی در کاهش آمار زندانیان با تمرکز بر مجازات های جایگزین حبس', فصلنامه قضاوت, 25(121), pp. 112-130. doi: 10.22034/judg.2025.2057439.1418
CHICAGO
مهدی قاسمی, محمود حبیبی تبار و صادق مرادی, "کاربرد هوش مصنوعی در کاهش آمار زندانیان با تمرکز بر مجازات های جایگزین حبس," فصلنامه قضاوت, 25 121 (1404): 112-130, doi: 10.22034/judg.2025.2057439.1418
VANCOUVER
قاسمی مهدی, حبیبی تبار محمود, مرادی صادق. کاربرد هوش مصنوعی در کاهش آمار زندانیان با تمرکز بر مجازات های جایگزین حبس. قضاوت, 1404; 25(121): 112-130. doi: 10.22034/judg.2025.2057439.1418