فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

صلاحیت نسبی دادگاه صلح و آثار آن در رسیدگی به دعاوی در مراجع قضایی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران، (نویسنده مسئول)، رایانامه: kafi.law@gmail.com
چکیده
صلاحیت نسبی مراجع قضایی به معنای شایستگی و اختیاری است که در بین مراجع قضایی با صلاحیت ذاتی یکسان، با لحاظ قرار دادن موضوع دعاوی و نوع و درجه جرائم تعیین می‌گردد. این نوع از صلاحیت در قوانین جاری کشور دارای مصداق است. برای نمونه، دادگاه کیفری یک و دو با داشتن صلاحیت ذاتی یکسان در رسیدگی به جرائم، نسبت به یکدیگر از صلاحیت نسبی برخوردارند و مؤید این موضوع، تبصره دو ماده 314 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و رأی وحدت رویه شماره 752 مورخ 2/6/1395 هیأت عمومی دیوان عالی کشور است. دادگاه صلح نیز یکی از مراجع قضایی با صلاحیت نسبی است که به موجب ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 22/6/1402 صلاحیت رسیدگی به مجموعه‌ای از دعاوی و امور حقوقی، خانواده و کیفری را دارد. هرچند با احصاء موارد صلاحیت این دادگاه در ماده مذکور، در ظاهر به نظر می‌رسد که این دادگاه از مراجع استثنایی (اختصاصی) با صلاحیت ذاتی است، لکن درحقیقت دادگاه صلح نسبت به دادگاه‌های حقوقی، کیفری (یک و دو) و خانواده، نسبت به موارد مقرر در ماده مذکور، صلاحیت نسبی دارد و از این رو درصورت طرح دعاوی طاری و مرتبط و همچنین در حالت تعدد اتهامات متهم، دادگاهی صلاحیت رسیدگی به همه دعاوی مرتبط و جرائم متعدد را دارد که نسبت به دادگاه صلح از اختیارات قانونی بیشتری در رسیدگی به دعاوی و جرائم برخوردار باشد.
کلیدواژه‌ها

  1. ابهری، حمید. (1389). اختلاف در صلاحیت در آیین دادرسی مدنی ایران، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 4.
  2. بحیرایی، امیرحسین؛ الهام، غلامحسین. (1399). رسیدگی‌های بدون کیفرخواست در حقوق ایران و انگلستان، پژوهش‌نامه حقوق تطبیقی، شماره ۲.
  3. بسامی، مسعود. (1398). تحلیل تعدد معنوی جرم در حقوق کیفری ایران، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، شماره 29.
  4. بیگ‌زاده، جلال؛ رهامی، محسن؛ ناجی زواره، مرتضی. (1398). بازپژوهشی تعدد جرائم و مجازات‌های حدی در فقه مذاهب اسلامی، مجله پژوهش‌های فقهی، شماره 1.
  5. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1388). مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد 3، تهران: گنج دانش.
  6. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1381). ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش.
  7. حسن‌زاده، مهدی. (1392). اقامه دعاوی طاری در خارج از مهلت، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، شماره 4.
  8. حسن‌زاده، مهدی؛ فتحی، بدیع. (1399). توسعه صلاحیت نسبی ناشی از ارتباط دعاوی در ایران و فرانسه با نگاهی به رویه قضایی، مجله حقوقی دادگستری، شماره ۱۰۹.
  9. حسنی، محمدحسن؛ مجیدی، سید محمود. (1400). گونه‌شناسی و کیفرگذاری تعدد جرم در حقوق ایران و اردن، پژوهشنامه حقوق کیفری، شماره 2.
  10. حیدری، مسعود؛ جعفری، محمدجواد؛ اعظمی، علی‌اصغر. (1397). بررسی تعدد نتیجه و مقایسه آن با تعدد جرم، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، شماره 25.
  11. خالقی، علی. (1388). آیین دادرسی کیفری، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
  12. خالقی، ابوالفتح؛ میرزائی، زهرا. (1400). دستاوردها و چالش‌های تعدد و تکرار جرم در قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب 1399 با رویکرد کاربردی، دوفصلنامه تمدن حقوقی، شماره 9.
  13. خانی، میرحامد؛ دهقاندار، مجتبی. (1403). نقدی بر قانون شورای حل اختلاف مصوب 1402، در آیینه قانون آیین دادرسی کیفری موضوعه، فصلنامه فقه جزای تطبیقی، شماره 3.
  14. دهقانی، علی؛ آشوری، محمد. (1396). نقدی بردادگاه‌های کیفری اختصاصی در ایران، مجله پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، شماره 15.
  15. سعیدی ابواسحقی، حجت‌الله؛ پوروافرانی، حسن. (1397). مهم‌ترین چالش‌های عملی رسیدگی مستقیم به برخی جرائم در دادگاه به جانشینی نهاد تعقیب در حقوق کیفری کنونی ایران، مجله مطالعات حقوق تطبیقی، شماره 2.
  16. سیاه منصور، جمشید؛ امتحانی، احمدرضا؛ پایدارفرد، علی. (1401). مبانی تعدد و تکرار جرم در پرتو آموزه‌های جرم‌شناختی، فصلنامه تمدن حقوقی، شماره 13.
  17. شمس، عبدالله. (1384). آیین دادرسی مدنی، جلد 2، تهران: دراک.
  18. صدرزاده افشار، سید محسن. (1385). آیین دادرسی مدنی و بازرگانی دادگاه‌های عمومی و انقلاب، تهران: جهاد دانشگاهی ـ واحد دانشگاه علامه طباطبایی.
  19. فتحی، بدیع. (1403). نقد و تحلیل صلاحیت‌های دادگاه صلح، فصلنامه علمی پژوهشی حقوق خصوصی، شماره 47.
  20. فتحی، محمدجواد؛ عباس‌زاده، محمد. (1402). قواعد صلاحیت نسبی دادگاه‌های کیفری در حقوق ایران و انگلستان، مجله مطالعات حقوق تطبیقی، شماره 1.
  21. قدرتی، یدالله؛ جانی‌پور، علی؛ بابایی، داریوش. (1400). مطالعه تطبیقی مبانی، قلمرو و آثار تشدید مجازات (تعدد جرم) در نظام حقوقی ایران و فرانسه، فصلنامه علمی تحقیقات حقوق آزاد، شماره 51.
  22. قربانیان، عباسعلی؛ مزیدی شرف‌آبادی، علی؛ منصوری، سیدمهدی. (1399). بررسی تطبیقی عدول از صلاحیت‌ها در نظام‌های کیفری ایران و فرانسه، فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، شماره 44.
  23. کافی، مصطفی؛ شکرچی‌زاده، محسن؛ توکلی، احمدرضا. (1401). پرداخت غرامت به بزه‌دیده در جرائم غیرعمد موجب دیه با نگاهی به فقه و حقوق فرانسه، فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی، شماره 1.
  24. کاویار، حسین؛ امینی، مهدی. (1403). صلاحیت دادگاه صلح در قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402، فصلنامه علمی دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره 106.
  25. گرامی، حسین؛ فرهمند، مجتبی. (1402). فرایند رسیدگی به دعاوی در دادگاه‌های صلح در پرتو ظرفیت‌های حقوق موضوعه، فصلنامه علمی آراء، شماره 15.
  26. گلدوست جویباری، رجب. (1396). آیین دادرسی کیفری، تهران: جنگل.
  27. گلدوست جویباری، رجب؛ اشرافی، محمود؛ ناظریان، حسین. (1391). صلاحیت تخصصی یا اختصاصی محاکم، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره 58.
  28. متین دفتری، احمد. (1381). آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، تهران: مجد.
  29. مدنی، سید جلال‌الدین. (1376). آیین دادرسی مدنی، تهران: پایدار.
  30. مصدق، محمد. (1392). آیین دادرسی کیفری، تهران: جنگل.
  31. ملکی، علی. (1399). کیفرگذاری تعدد جرم با رویکرد قانون کاهش مجازات حبس تعزیری، فصلنامه علمی ـ حقوقی قانون‌یار، شماره 16.
  32. مهاجری، علی. (1389). آیین قضاوت مدنی در محاکم ایران، تهران: فکرسازان.
  33. نوربها، رضا. (1382). زمینه حقوق جزای عمومی، تهران: دادآفرین.
  34. واحدی، قدرت‌الله. (1382). آیین دادرسی مدنی (کتاب اول)، تهران: میزان.
  35. هرمزی، خیرالله. (1393). توسعه صلاحیت یا صلاحیت تبعی، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، شماره 6.
  36. هرمزی، خیرالله؛ فتحی، بدیع. (1400). گسترش دامنه صلاحیت ذاتی ناشی از ارتباط دعاوی مدنی؛ مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و فرانسه با تأکید بر رویه قضایی، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، شماره 1.
دوره 25، شماره 122
تابستان 1404
صفحه 177-197

  • تاریخ دریافت 12 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 16 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 18 شهریور 1404