فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

نظارت قضایی بر مصوبات شوراهای فرا قوه‌ای در نظام حقوقی ایران با تأکید بر نظارت دیوان عدالت اداری

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای گروه حقوق عمومی و بین‌الملل، دانشکده حقوق، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)، رایانامه: mjmoradi17@gmail.com
2 استادیار حقوق عمومی و بین‌الملل دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران، رایانامه: mansourian@ujsas.ac.ir
چکیده
در هر نظام‌ حقوقی، نظارت قضایی بر تصمیمات و اعمال اداری از مهم‌ترین ضمانت‌های اجرایی تحقق اصل حاکمیت قانون است. در نظام حقوقی ایران، شوراهایی وجود دارند که در این پژوهش با عنوان شوراهای فرا قوه‌ای معرفی‌شده‌اند و این شوراها در کنار مجلس شورای اسلامی و دیگر نهادهای مصرح در قانون اساسی، وظیفۀ تدوین مقررات و تصویب مصوبات را بر عهده‌دارند. این شوراها عبارت‌اند از: شورای ‌عالی امنیت ملی، شورای ‌عالی انقلاب ‌فرهنگی، شورای ‌عالی فضای مجازی و شورای ‌عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا. نظارت قضایی بر مصوبات این شوراها همواره محل اختلاف و چالش بوده و در تحولات قوانین مربوط به این حوزه نیز به این موضوع توجه شده ‌است. این پژوهش با رویکرد توصیفی ــ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و بامطالعۀ آرای قضایی درصدد پاسخ به این پرسش است که نظارت قضایی اعم از نظارت قضایی دیوان عدالت اداری و نظارت عام محاکم دادگستری بر مصوبات شوراهای فرا قوه‌ای در نظام حقوقی ایران و نیز با توجه به تحولات جدید قانون دیوان عدالت اداری چگونه است؟ بر اساس یافته‌های این پژوهش نظارت قضایی دیوان عدالت اداری طبق قانون جدید دیوان در سال 1402، با ملاحظاتی همراه است و مطابق این قانون و رویۀ دیوان، مصوبات شورای عالی امنیت ملی و شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا از شمول نظارت قضایی خارج‌اند، اما نظارت قضایی بر مصوبات دو شورای دیگر با شرایطی ممکن است. همچنین نظارت عام قضات محاکم در ارتباط با مصوبات این‌گونه شوراها نیز قابل‌تأمل است.





 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1.         امامی، محمد و سلیمانی، مهستی. (1392). ضوابط تشخیص دعاوی قابل‌طرح در دیوان عدالت اداری، مجله حقوقی دادگستری، دورۀ 77، شمارۀ 82.
2.         آیینه نگینی، حسین. (1394). صلاحیت مقررات گذاری رئیس قوۀ قضائیه و نظارت بر آن، پایان‌نامۀ کارشناسی ‌ارشد، تهران: دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
3.         پیرنیا، کوثر و ابریشمی راد، محمدامین. (1402). نظارت بر مصوبات شورای عالی فضای مجازی در نظام حقوقی ایران، فصلنامـه علمی پژوهشهای نویـن حقوق اداری، ســــال پنجــم، شمـــــارۀ 17.
4.         جلالی محمد و سازگاری، صادق. (1399). پایبندی نهادهای سیاست‌گذار به حدود مفهومی سیاست با نگاهی به امکانسنجی نظارت قضایی بر آن (مطالعۀ موردی شوراهای عالی انقلاب فرهنگی و فضای مجازی)، فصلنامۀ حقوق اداری، سال هشتم، شمارۀ 24.
5.         درویشوند، ابوالفضل. (1402). صلاحیت هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در رسیدگی به شکایت از مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی فضای مجازی، فصلنامه دولت و حقوق، دورۀ 4، شمارۀ 2.
6.         راسخ، محمد. (1398). نظارت و تعادل در نظام حقوق اساسی، چاپ ششم، تهران: دراک.
7.         رضایی‌زاد، محمدجواد؛ اکبری، احسان و روزی‌طلب، محمدحسن. (1396). مطالعۀ تطبیقی معیارهای اعمال نظارت قضایی در حقوق اداری ایران و انگلستان، فصلنامه حقوق اداری، دورۀ پنجم، شمارۀ 13.
8.         رنگریز، شعبانعلی. (1390). بررسی جایگاه شورای ‌عالی انقلاب‌ فرهنگی و مصوبات آن در نظام حقوقی ایران، پایان‌نامۀ کارشناسی ‌ارشد، تهران: دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی.
9.         زولر، الیزابت. (1388). درآمدی بر حقوق عمومی؛ مطالعۀ تطبیقی بنیاد‌های حقوق آلمان، فرانسه، انگلستان و آمریکا، ترجمۀ سید مجتبی واعظی، تهران: جنگل جاودانه.
10.      سازگاری، صادق. (1395). صلاحیت شوراهای عالی فرا قوه‌ای و تفکیک کارکرد قوای سهگانه در ایران، پایاننامۀ کارشناسی ارشد، تهران: دانشکدۀ حقوق دانشگاه شهیدبهشتی.
11.      عباسی، بیژن. (1392). تحلیل قواعد و شرایط شکلگیری اعمال اداری یک‌جانبه، فصلنامه حقوق مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، شمارۀ ۳.
12.      عباسی، بیژن و شیدایی، نوید. (1402). جایگاه شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا و مصوبات آن در نظم حقوق اساسی، فصلنامه تحقیقات حقوقی، دورۀ 26، شمارۀ 103.
13.      عمید زنجانی، عباسعلی و موسی‌زاده، ابراهیم. (1389). نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری، تهران: دانشگاه تهران.
14.      کاویانی حامد و مهدوی زاهد، مهدی. (1399). امکان و امتناعِ نظارت قضایی بر مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی؛ رویکردی جامعه‌شناسانه به نقش دادرس در رویۀ دیوان عدالت اداری، فصلنامه حقوق اداری، سال هفتم، شمارۀ 23.
15.      مشهدی، علی و فریادی، مسعود. (1389). حقوق شوراهای اداری، تهران: معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری.
16.      مقدسی، مهدی و اکبری، احسان. (1397). جایگاه حقوقی و صلاحیتهای شورای عالی امنیت ملی، تهران: مجد.
17.      منصوریان، مصطفی و فرهمند، مهدی. (1403). امکانسنجی استناد قضات به قانون اساسی در عدم اجرای قوانین مغایر با آن، فصلنامه دانش حقوق عمومی، دورۀ 13، شمارۀ 2.
18.      مولابیگی، غلامرضا و محمدی احمدآبادی، حسین. (1402). صلاحیت و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، چاپ هفتم، تهران: جنگل.
19.      مؤتمنی، منوچهر. (1387). حقوق اداری، چاپ پانزدهم، تهران: سمت.
20.      نورایی، مهدی. (1399). بررسی چالش تعدد مراجع قانون‌گذاری بامطالعۀ موردی وقف دانشگاه آزاد، تحلیل وقایع روز از دیدگاه حقوق عمومی، چاپ سوم، تهران: پژوهشکدۀ شورای نگهبان.
21.      نورایی، مهدی. (1392). تعدد مراجع قانونگذاری در جمهوری اسلامی ایران 1. مراجع قانون‌گذار در نظام حقوق اساسی جمهوری‌ اسلامی ‌ایران، مرکز تحقیقات شورای نگهبان، گزارش پژوهشی شمارۀ مسلسل 13920031.
22.      هاشمی، سید محمد. (1399). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، حاکمیت و نهاد‌های سیاسی، جلد دوم، چاپ سی‌ام، تهران: میزان.
دوره 25، شماره 123
پاییز 1404
صفحه 75-94

  • تاریخ دریافت 09 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 11 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 09 مهر 1404