فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

حدودِ قانونیِ تعیین و تبدیل عنوان مجرمانه توسط مقام قضائی و پیامدهای آن

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. رایانامه: ghaemfard110@gmail.com
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم‌شناسی، گروه حقوق، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. رایانامه: hamidghorbaniseeni@gmail.com
3 نویسنده مسؤول، دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی ، گروه حقوق کیفری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران، رایانامه: ftm.mohseni93@gmail.com
چکیده
مادۀ ۲۸۰ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ در رویکردی نوآورانه، دادگاه را در صورت تشخیص نادرستی عنوان اتهامی به تبدیل عنوان مجرمانه مکلف کرده است. در مقابل، در مرحلۀ دادسرا، تعیین عنوان مجرمانه از ابتدا بر عهدۀ مقام تعقیب و تحقیق است و به موجب اختیارات قانونی، می‌تواند تا پایان تحقیقات مقدماتی اصلاح شود. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایۀ منابع کتابخانه‌ای، حدود قانونی تعیین و تبدیل عنوان مجرمانه و پیامدهای آن را در مراحل مختلف دادرسی کیفری بررسی می‌کند. طبق یافته‌ها دامنۀ وظیفۀ مقامات قضایی در این زمینه بسته به مرحلۀ رسیدگی متفاوت است؛ در حالی‌ که در دادسرا تعیین عنوان به‌منزلۀ تشخیص اولیۀ وصف کیفری رفتار است، در دادگاه تبدیل عنوان ناظر به اصلاح یا بازنگری در همان تشخیص پیشین است. تبدیل عنوان از اخف به اشد یا برعکس می‌تواند عدالت قضایی را محقق کند و مانع صدور آرای ناصواب شود؛ اما در عین حال، حذف یا تضعیف برخی تشریفات دادرسی، حق دفاع متهم را با چالش مواجه می‌سازد. افزون بر این، هرچند هدف قانون‌گذار از پیش‌بینی این نهاد جلوگیری از اطالۀ دادرسی است، اما در عمل تفهیم اتهام مجدد و اخذ دفاعیات جدید ممکن است موجب طولانی‌ترشدن فرایند رسیدگی شود.





 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


 
1.         آشوری، محمد. (1386). آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ دوازدهم، تهران: سمت.
2.         آشوری، محمد. (1384). آیین دادرسی کیفری، جلد دوم، چاپ ششم، تهران: سمت.
3.         امیدی، جلیل. (1383). علوم جنایی (مجموعه مقالات)، تهران: سمت.
4.         بخشی‌زاده ‌اهری، امین و سلیمی، صادق. (1394). تحلیل ماده به ماده: قانون آیین دادرسی کیفری 1392 در مقایسه با قوانین سابق، چاپ سوم، تهران: جنگل.
5.         بسامی، مسعود. (۱۳۹۸). تحلیل تعدد معنوی در حقوق کیفری ایران، پژوهش حقوق کیفری، دورۀ 8، شمارۀ ۲۹، ۶۹-۱۰۰.
6.         بکاریا، سزار. (1389). جرایم و مجازات‌ها، ترجمۀ محمدعلی اردبیلی، چاپ ششم، تهران: میزان.
7.         حاجیوند، امین؛ عسکری، پروین و علیزاده، امین. (1402). درآمدی بر روش مدلسازی توصیف جزایی قاعدهمند با انطباق رویکرد کلی نسبت به جرایم علیه امنیت، تمدن حقوقی، دورۀ 6، شمارۀ 16، 165-180.
8.         حسینی، سیدحمید؛ محمودی ‌جانکی، فیروز و پاکزاد، بتول. (1402). حق بر مجازاتنشدن؛ چیستی و هستی، مجلۀ حقوقی دادگستری، دورۀ 87، شمارۀ 123، 95-117.
9.         خالقی، علی. (۱۳۹۷). نکته‌ها در قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ یازدهم، تهران: شهر دانش.
10.      دهخدا، علی‌اکبر. (1395). لغت‌نامه دهخدا، چاپ بیست‌وششم، تهران: دانشگاه تهران.
11.      رحمدل، منصور. (1399). حقوق دفاعی متهم: مفهوم و ابعاد مختلف آخرین دفاع متهم، آموزههای حقوق کیفری، دورۀ 17، شمارۀ 19، 99-122.
12.      شهسواری، سجاد؛ مؤذنزادگان، حسنعلی و رایجیان اصلی، مهرداد. (1402). مشارکت بزه‌دیده در فرایند دادرسی؛ مبانی، چالش‌ها و راهکارها، فصلنامۀ دیدگاه‌های حقوق قضایی، دورۀ 28، شمارۀ 102، 127-164.
13.      طهماسبی، جواد. (1394). آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ اول، تهران: میزان.
14.      طهماسبی، جواد. (1396). آیین دادرسی کیفری، جلد سوم، چاپ اول، تهران: میزان.
15.      عمید، حسن. (1381). فرهنگ فارسی عمید، چاپ هفتم، تهران: امیرکبیر.
16.      فتاحی، مختار. (1396). بررسی کیفری و جزایی توصیف جرم، قانون‌یار، 1، 175-188.
17.      فرج‌اللهی، رضا. (۱۳۷۵). بررسی تحولات حقوق جزای فرانسه در قانون اخیر، مجلۀ حقوقی و قضایی دادگستری، شمارۀ ۱۷ و ۱۸.
18.      فرح‌بخش، مجتبی. (1385). مفهوم و مبانی حقوق دفاعی متهم، مجلۀ حقوقی دادگستری، دورۀ 70، شمارۀ 57-56، 111-136.
19.      فلاحی، ابوالقاسم. (۱۳۹۳). ملاک تشخیص درجه در مجازات‌های متعدد، فصلنامۀ رأی، مطالعات آرای قضایی، شمارۀ ۹.
20.      کارخانه، رضا؛ ابوعطا، محمد و روحانیمقدم، محمد. (1399). نقش وکیل در جلوگیری از اطالۀ دادرسی در حقوق ایران و اسناد بینالمللی، تحقیقات حقوقی بینالمللی، دورۀ 13، شمارۀ 47، 369-391.
21.      گلدوست جویباری، رجب؛ میرکمالی، علی‌رضا و قبلی، ژاله. (1397). نوآوری‌های آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 دربارۀ حقوق دفاعی متهم در مرحلۀ تحقیقات مقدماتی، دانش و پژوهش حقوقی، دورۀ 4، شمارۀ 1، 77-100.
22.      مستقیمی، مسلم. (1397). تضمین حقوق متهم در قوانین جزایی ایران، قانون‌یار، دورۀ 2، شمارۀ 7، 351-364.
23.      معتمدی‏زاده، محمدرضا؛ دلیر، حمید و احمدی موسوی، مهدی. (1401). علل اطالۀ دادرسی در امورکیفری؛ چرایی و راهکارها، فصلنامۀ علمی مطالعات فقه اقتصادی، 4، شمارۀ ویژه (ویژه‌نامۀ جستارهای نوین فقه و حقوق 1401)، 603-620.
24.      معین، محمد. (۱۳۷۱). فرهنگ فارسی معین، جلد اول، چاپ هشتم، تهران: سپهر.
25.      منصورآبادی، عباس و فروغی، فضل‌الله. (1396). آیین دادرسی کیفری 1، چاپ دوم، تهران: میزان.
26.      نجف‌آبادی، سعیدهادی و آیتی، سیدمحمدرضا. (۱۳۹۵). تبدیل و جایگزینی مجازات‌های اسلامی (حدود و تعزیرات) متناسب با مقتضیات زمان، پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، دورۀ 13، شمارۀ 46، ۸۹-۱۱۲.
27.      وحدت، مهدی؛ اسفندیار، ایمان و غلامی، حمید. (۱۴۰۰). بررسی اخف یا اشد بودن مجازات شلاق و جزای نقدی در بزه توهین در پرتو قانون کاهش مجازات حبس تعزیری، فصلنامۀ رأی (مطالعات آرای قضایی)، دورۀ 10، شمارۀ 35، 41-65.
28.  Assad, R. M. (2023). “Advancing Justice: the Significance of Changing Accusation in the First Instance under Criminal Procedure Law”, European International Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies, 3(07), 1-4.
29.      سامانۀ ملی آرای قضایی، آخرین بازدید 20/06/1404:
دادنامۀ شمارۀ 9109970222200970، مورخ 09/08/1391، صادره از شعبۀ 22 دادگاه تجدیدنظر استان تهران، ‌دسترسی‌پذیر در: https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/1096
دوره 25، شماره 124
۱_۲۲۱
زمستان 1404

  • تاریخ دریافت 19 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 23 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 08 بهمن 1404