1
استادیار گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. (نویسنده مسئول)، رایانامه: mehdi.amini@sku.ac.ir
2
دانشیار گروه حقوق، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اراک، اراک، ایران. رایانامه: h-kaviar@araku.ac.ir
10.22034/judg.2026.2078671.1637
چکیده
سود سهام بخشی از سود خالص شرکت است که پس از تصویب مجمع عمومی صاحبان سهام، بین سهامداران تقسیم میشود. مطالبۀ سود سهام یکی از حقوق اساسی سهامداران در شرکتهای سهامی است. بنابراین تضمین پرداخت بهموقع آن در نظام حقوق شرکتها و حقوق بازار اوراق بهادار اهمیت دارد. این مقاله با روشی توصیفی- تحلیلی و با رویکردی انتقادی، شرایط دعوای مطالبۀ سود، مرجع و آیین رسیدگی و ضمانتاجراهای آن را مورد تحلیل قرار میدهد.
یافتههای مقاله نشان میدهد، قانونگذار در مادۀ 15 قانون توسعه ابزارها، در خصوص مطالبه سود شرکتهای پذیرفته شده در بورس و فرابورس، مرجع رسیدگی را از محاکم عمومی به هیات داوری (موضوع مادۀ 36 قانون بازار) تغییر داده است و برای سازمان بورس و اوراق بهادار، نوعی نمایندگی قانونی برای طرح دعوای مطالبۀ سود در هیأت داوری مقرّر داشته است که هر دو مورد، محلّ نقد است. اوّلی به جهت تردید در حرفهای بودن اختلاف، اختلاف نظر در ماهیت هیأت داوری و خلأ قانونی در خصوص آیین رسیدگی به اختلافات و دومی به جهت چالشها و پرسشهای متعدّدی که در خصوص کیفیت اجرای نمایندگی سازمان در مطالبۀ سود وجود دارد و در قوانین، پاسخی برای آنها یافت نمیشود. امری که میتواند، در عمل اعمالِ این نمایندگی را با چالش مواجه سازد.
شمسالهی، محسن. (1399). ماهیت حقوقی و حدود صلاحیت هیئت داوری بورس، مجلۀ بررسیهای بازرگانی، شمارۀ 105، 103-116.
شیروی، عبدالحسین. (1393). داوری تجاری بینالمللی، چاپ سوم، تهران: سمت.
صادقی، محمد؛ صادقیمقدم، محمدحسن و صالحی، علیاصغر. (1394). مرجع صلاحیتدار حل اختلاف در بازار سرمایۀ ایران، فصلنامۀ مطالعات حقوق خصوصی، دورۀ 45، شمارۀ 2.
صقری، محمد. (1393). حقوق بازرگانی؛ شرکتها، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.
طوسی، عباس. (1393). تحلیل اقتصادی حقوق شرکتها، چاپ اول، تهران: شهر دانش.
عبدیپور فرد، ابراهیم؛ پارساپور، محمدباقر و رجبزاده، علیرضا. (1389). ماهیت حقوقی و صلاحیتهای هیئت داوری بازار اوراق بهادار، پژوهشهای حقوقی، دورۀ 9، شمارۀ 17، 409-436.
قاسمی حامد، عباس؛ براری چناری، یوسف و جهانیان، مجتبی. (1400). بررسی داوری اجباری اختلافات حوزۀ بازار اوراق بهادار با نگاهی به آرای هیئت داوری (تحلیل مادۀ 36 قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب 1384 و پیشنویس قانون ارتقای نظام بازار سرمایۀ کشور)، فصلنامۀ بورس اوراق بهادار، شمارۀ 54، 120-149.
قربانی لاچوانی، مجید. (1386). نظام حقوقی بازار اوراق بهادار ایران با مطالعۀ تطبیقی در حقوق آمریکا، رسالۀ دورۀ دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه تربیت مدرس.
محسنی، حسن. (1391). مفهوم مرجع قضایی در نظام قضایی کشور، مجلۀ حقوقی دادگستری، دورۀ 76، شمارۀ 79، 123-99.
معتمدی، جواد. (1398). روش تفسیر در حقوق تجارت، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.
میرزایی منفرد، غلامعلی. (1390). حقوق بازار اوراق بهادار: بخش اختلافات، چاپ اول، تهران: میزان.
ناصر، مهدی و باقری، فاطمه. (1401). مصداقشناسی جریان دادرسی فوری در دعاوی شرکتهای تجاری با نگاهی به رویۀ قضایی، فصلنامه قضاوت، دورۀ 22، شمارۀ 10، 72-90.
یوسفی صادقلو، احمد و رجبی، الهام. (1400). بررسی جایگاه دیون ممتاز بدهکاران در قوانین مدنی و تجاری و رویۀ قضایی، فصلنامه قضاوت، دورۀ 21، شمارۀ 106، 1-17.
