فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

بازخوانی معیار صدور قرارعدم استماع دعوا با توجه به موانع رسیدگی و سایر ایرادات دعوا در پرتو اصل استماع دعاوی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر رسمی معاونت پژوهش حوزه های علمیه، حوزه علمیه قم و گروه فقه و حقوق خصوصی، دانشکده علوم و معارف، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
10.22034/judg.2026.2073027.1623
چکیده
قرار عدم استماع دعوا از جمله تصمیمات قاطع شکلی است که دادگاه بدون ورود در ماهیت، به لحاظ فقدان شرایط قانونی استماع یا وجود مانع هنجاری از رسیدگی خودداری می‌کند. این نهاد، برخلاف قرار رد دعوا که متضمن احراز بی‌حقی خواهان است، ناظر بر امتناع از ورود ماهوی به سبب تعارض دعوا با قواعد آمره، نظم عمومی، یا الزامات صلاحیتی و قراردادی است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی ـ توصیفی و با اتکا به منابع دکترین و رویه قضایی، مبانی صدور این قرار را در حقوق ایران بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد مهم‌ترین مستندات صدور قرار عدم استماع عبارت‌اند از: مغایرت خواسته با قوانین آمره و مقررات ثبتی، لزوم صیانت از حقوق احتمالی اشخاص ثالث، اعتبار شروط داوری و قیود قراردادی مبتنی بر اصل حاکمیت اراده، عبث بودن رسیدگی و فقدان اثر عملی حکم، و تقدم مراجع شبه‌قضایی و لزوم طی طریق مقرر قانونی. در عین حال، تفکیک میان موانع ماهوی غیرقابل رفع و ایرادات شکلی قابل ترمیم، اقتضا دارد دادگاه در چارچوب اصل دسترسی به عدالت، از توسعه غیرموجه قلمرو این قرار خودداری نماید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 14 خرداد 1405

  • تاریخ دریافت 01 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 04 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 14 خرداد 1405